Toqsundiki uyghur oqutquchilar yenimu qattiq bésim astida

Toqsun nahiyilik ma'arip idarisining nahiyidiki barliq bashlan'ghuch we ottura mektep oqutquchiliridin 25 - noyabir bir tutash sewiye sinash imtihani alidighanliqi we bu arqiliq 518 neper uyghur oqutquchining shtatini qisqartishni pilanlawatqanliqi we buning nahiyidiki ma'arip saheside zor ghulghula we naraziliq peyda qiliwatqanliqi delillen'gen
Muxbirimiz gülchéhre
2010-12-09
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
2006 - Yili 13 öktebirde tartilghan bu süret, xotendiki melum xitay we uyghurlar arilash ottura mektepte melum uyghur oqutquchining ders bériwatqan körünüshi.
2006 - Yili 13 öktebirde tartilghan bu süret, xotendiki melum xitay we uyghurlar arilash ottura mektepte melum uyghur oqutquchining ders bériwatqan körünüshi.
AFP Photo

Ötken ayda toqsun nahiyisidiki oqutquchilarning radi'omizgha qilghan inkaslirigha asasen toqsundin igiligen melumatlirimizdin, toqsun nahiyilik ma'arip idarisining nahiyidiki barliq bashlan'ghuch we ottura mektep oqutquchiliridin 25 - noyabir bir tutash sewiye sinash imtihani alidighanliqi we bu arqiliq 518 neper uyghur oqutquchining shtatini qisqartishni pilanlawatqanliqi we buning nahiyidiki ma'arip saheside zor ghulghula we naraziliq peyda qiliwatqanliqi delillen'gen idi. Undaqta, toqsun ma'arip sahesidiki endishe we naraziliq peyda qilghan xitay da'irilirining mezkur shtat qisqartish pilani ishqa ashtimu ‏yoq ? toqsun nahiyisidiki oqutquchilarning buninggha qarshi inkasliri qandaq netije peyda qildi?

Toqsun ma'arip tor békiti toxtitip qoyuldi

Xitay da'irilirining toqsundiki uyghur mektepliride, qosh til oqutushini kücheytish meqsitide, 518 neper uyghur oqutquchini shtattin boshatmaqchi boluwatqanliqi heqqidiki xewer we buninggha qarita toqsundiki uyghur oqutquchilarning naraziliq inkasliri, istansimizning -10 noyabirdiki anglitishida we bashqa agéntliqlarda tarqitilghandin kéyin, mezkur xewer bir qisim insan heqliri teshkilatliriningmu diqqitini tartqan idi.

Shundaqla amérika uyghur birleshmisi, xelq'ara uyghur kishilik hoquq programmisi qatarliq teshkilatlarmu bu munasiwet bilen xelq'aragha axbarat élan qilghan.
Mezkur xewer delillen'gendin buyan dawamliq türde toqsundiki oqutquchilarning weziyiti heqqide uchur égilishke tiriship kelmektimiz.

Biz érishken eng yéngi melumatlargha qarighanda, oqutquchilarning naraziliqining küchiyishi, yuqiri derijilik ma'arip tarmaqlirigha imzaliq naraziliq yetküzüshi, köp sandiki uyghur oqutquchilarning sewiye imtihani bérishke tizimlatmay qarshiliq körsitishi shundaqla chet'el axbaratlirida xitay da'irilirining bu pilanining ashkarilinishi qatarliq bésimlar tüpeyli, xitay da'iriliri toqsunda 518 uyghur oqutquchini qisqartish pilanidin waqitliq waz kechken. Shundaqla -25 noyabir barliq uyghur oqutquchilardin almaqchi bolghan sewiye imtihaninimu bikar qilishqa mejbur bolghan.

 Toqsun nahiyiside ismini we awazini anglitishtin éhtiyat qilghan bir uyghur oqutquchining inkasigha qarighanda, ötken ayning otturidin bashlap xitay da'iriliri mekteplerde uyghur oqutquchilargha ma'arip islahatigha toghra mu'amile qilish, riqabetliship shtatqa orunlishishqa maslishish heqqide siyasiy terbiye yighinlirini orunlashturghan we sewiye sinash imtihanining waqtinche bikar qilin'ghanliqini, hökümet da'irilirining bu heqte kéyin muwapiq orunlashturush élip baridighanliqini uqturghan. Bu oqutquchining bildürüshige qarighanda yene, nahiye ma'arip sistémisida uchur bashqurush bixeterlik sistémisini kücheytish heqqide mexsus orunlashturush élip bérip,da'iriler dékabirdin bashlap nahiyilik ma'arip tor békitini tertipke sélish herikiti élip barmaqta iken.

 Toqsun nahiyilik ma'arip tor békiti heqiqeten taqilip qalghan bolup, da'iriler mezkur tor béketni taqap qoyush sewebi heqqidimu izahat bermigen.

Emma, toqsun nahiyilik hökümet tori we nahiyilik partiye istili tori qatarliq tor betlerde, toqsun hökümet da'irilirining ma'arip saheside yéqindin buyan bir qeder jiddiy pa'aliyet élip bériwatqanliqi ashkarilandi.
 
Mektep mudirliri agahlanduruldi

Nahiyilik partiye istili torining -3 dékabirdiki xewiridin melum bolushiche, 11-ayning -27 küni toqsun nahiyilik hökümet nahiyidiki, nahiye, yéza, kentlerdiki ottura, bashlan'ghuch mektep bashqurghuchi, partkom sékrétari,mudirliri bolup jem'iy 89 kishini nahiyilik partiye mektipide ikki künlük terbiyilesh kursigha orunlashturghan.

Bu heqtiki xewerde nahiye rehberlirining sözi neqil keltürülgen bolup, da'iriler bu siyasiy öginishke qatnashquchilargha " partiye, hökümetning oqutquchilarni riqabetliship shtatqa orunlashturush pilanini emeliyleshtürüshte bezi mektep mudirliri we partkom sékrétarlirida passip idiye we heriketler körüldi, oqutquchilarning idiyisidimu siyasiy küresh mewjut, bu mesililerni yéngip hökümetning oqutquchilarni riqabetliship shtatqa orunlashturush heqqidiki höjjetlirini jiddiy siyasiy wezipe we burch dep bilip qet'iy ijra qilish, we buning tosalghusiz, muweppeqiyetlik bolushigha kapaletlik qilish her bir mektep mudirlirining bash tartip bolmaydighan mes'uliyiti" dep agahlandurush bergen.

Toqsun nahiyilik partiye mektipide mektep mudirlirigha échilghan kursqa qatnashqan melum yéziliq mektepning bir uyghur kadiri, xitay da'irilirining uyghur oqutquchilarning shtatini qisqartish pilanini amal bar siliqlashturup körsitishke urundi.

Oqutquchilar agahlanduruldi

Toqsun nahiyilik hökümet torining -29 noyabirdiki xewiridin melum bolushiche, -24 noyabir küni toqsun nahiyisidiki barliq oqutquchi we ma'arip xizmetchilirige, riqabetliship shtatqa orunlishish heqqide qayta seperwerlik yighini achqan. Yighinda nahiye partkom sékrétari déng jyenjung " oqutquchilarning riqabetliship ishqa orunlishishi, partiye, hökümetning ma'arip siyasiti, oqutquchilar xatirjem bolunglar, bu choqum oqutquchilarning menpe'itini chiqish qilip, adil élip bérilidu, shtattin qalghan oqutquchilarmu muwapiq orunlashturulidu " dep wedilerni bergen.

Emma, nahiyidiki melum ottura mektep oqutquchisining bildürüshige qarighanda, bu arida nahiyilik hökümet we ma'arip idarisi uyghur oqutquchilarning, bolupmu xitayning shtat qisqartishigha ashkara naraziliq bildürgüchi oqutquchilarning öylirige ikkidin kadir ewetip, sewiye imtihanigha qatnishish heqqide siyasiy xizmet ishligen. Radi'omiz qatarliq chet'el axbaratlirining téléfon ziyaritini qobul qilghan oqutquchilargha bolsa bir jama'et xewpsizlik xadimini qoshup ewetip, ma'arip siyasiti we bu heqtiki orunlashturushlarning dölet mexpiyetlikige yatidighanliqini uqturup, ularni bu heqte héchqandaq axbarat orginigha uchur bermeslik heqqide agahlandurghan iken.

Bu oqutquchining éytqanlirini delillesh üchün, ilgiri ziyaritimizni qobul qilghan we oqutquchilarning naraziliq pikri heqqide melumat bergen 30 yilliq ma'arip tejribisige ige oqutquchigha qayta téléfon qilghinimizda, u bu qétimqi ziyaritimizge perqliq mu'amile qildi.

Gerche, xitay da'irilirining toqsundiki uyghur oqutquchilarni " riqabetliship shtatqa orunlishish " dégen nam bilen shtattin qisqartish pilani qarshiliq we naraziliqlar küchi bilen waqitliq toxtitip qoyulghan bolsimu, ige bolghan uchurlirimiz we inkaslardin da'irilerning mezkur nahiyide 518 uyghur oqutquchining shtatini qisqartish pilanidin yenila waz kechmigenliki ipadilenmekte. Shundaqla nöwette toqsundiki uyghur oqutquchilar qisqartilish endishisidin bashqa, xitay da'irilirining her tereplime bésimi astida turmaqta.

Toluq bet