89-Йилдики тйәнәнмен вәқәсидә оқуғучиларни бастурушқа қатнашқан әскәрләргә алдаш васитиси қоллинилған

Йеқинда векилекс тор бекити 1989-йилидики тйәнәнмен оқуғучилар вәқәсигә қатнашқан 38-армийә әскәрлириниң намайишчи оқуғучиларни бастурушта, даириләр тәрипидин алдаш васитиси қоллиниш арқилиқ, 1000 дин артуқ пуқраниң оққа тутулуп өлтүрүлүшигә сәвәб болғанлиқи һәққидики хәвәрни ашкарилиди.
Мухбиримиз меһрибан
2011.09.28
tiananmen-tanka-305.jpg Тйәнәнмиңә бесип киргән һәрбий танкилирини тосуп турған пуқра. 1989-Йили 4-июн, бейҗиң.
www.boxun.com

Векилекс йеқинда ашкарилиған хитайға даир мәхпийәтликләр ичидә, хитай һөкүмитиниң 1989-йили 4-июн күни тйәнәнмин мәйданидики оқуғучиларни бастурушқа қатнашқан хитай 38-армийисиниң әскәрлиригә, уларниң арисидики 100 нәччә әскәрниң намайишчи оқуғучилар һәм бейҗиң пуқралар тәрипидин өлтүрүлгәнлики һәққидики ялған хәвәрни тарқитип, әскәрләрниң ғәзипини қозғаш арқилиқ, мәйдандики 1000 дин артуқ амминиң әскәрләр тәрипидин пилимот арқилиқ оққа тутулуп өлтүрүлгәнлики һәққидики хәвәр ашкариланди.

Векилекс ашкарилиған материяллардин мәлум болушичә, 1989-йилдики тйәнәнмин оқуғучилар намайишини бастурушқа қатнашқан 38-армийиниң шу чағдики қомандани генерал шү чиншән болуп, әйни чағда хитай мәркизи һөкүмитидики җав зияң қатарлиқ бир қисим әмәлдарларниң оқуғучиларни қорал күчи арқилиқ бастурушқа қарши турушиға қаримастин, дең шавпиңниң биваситә буйруқи арқилиқ, хебийда турушлуқ 38-армийә бейҗиңға йөткәп келингән.

Әйни чағда чәтәл мәтбуатлири хитай армийисиниң 4-июн күни сәһәрдики бастурушта тйәнәнмен мәйданида 1000 дин артуқ пуқрани оққа тутуп өлтүрүп болғандин кейин, андин әскәрләрниң күн чиқишниң алдида җәсәтләргә бензин чечип көйдүрүвәткәнлики һәққидики хәвәрләрни елан қилған болсиму, хитай һөкүмити тйәнәнмин мәйданида оқуғучиларға оқ чиқириш вәқәсиниң болғанлиқини инкар қилип, чәтәл мәтбуатлирини ялған хәвәр тарқатти дәп әйиблигән иди.

Векилекс тор бекити йеқинда америка әлчиханисиниң 1990-йили 26-март күни рәтләнгән бир електронлуқ һөҗҗитини ашкарилиған. Һөҗҗәттә америкиниң шаңхәйдә турушлуқ консулханисиниң хитай миллитидин болған бир хизмәтчисиниң җеҗяңдики юртиға қайтқинида, юртида тйәнәнмин оқуғучилар һәрикитини бастурушқа қатнашқан 38-армийиниң бир әскириниң аниси билән елип барған сөһбәт хатириләнгән.

Һөҗҗәттә баян қилинишичә, 38-армийә оқуғучиларни бастуруш үчүн 3-июн кечиси бейҗиңға киргинидә, әскәрләр аввал һаваға оқ етиш арқилиқ топлишивалған оқуғучилар һәм пуқраларни тарқилишқа агаһландурған. Әмма бир аздин кейин әскәрләр арисиға уларниң ичидики 100 нәччә әскәрниң туюқсиз ғайиб болғанлиқи, ғайиб болған бу әскәрләрниң намайишчи оқуғучилар һәм бейҗиң пуқралири тәрипидин уруп өлтүрүлгәнлики һәққидики хәвәр тарқалған. Қошун тәртипкә селинип, әскәрләр сани едитланғандин кейин, әскәрләр өзлириниң 100 нәччә сәпдишиниң арида йоқлуқини байқиған. Нәтиҗидә ғәзәпләнгән әскәрләр 4-июн күни сәһәрдә мәйдандики оқуғучиларни бастуруш буйруқини тапшурувалған һаман, чаңән кочисида һәрбий аптомобилға қарши келиватқан аммиға пилимот арқилиқ оқ чиқарған. Қирғин тохтиғанда әскәрләр кочида 1000 нәччә адәмниң пилимот оқида өлгәнликини көргән. Әскәрләргә җәсәтләрни бир йәргә топлаш буйруқи берилип, җәсәтләр бензин чечип көйдүрүветилгәндин кейин, тик учар айропилан арқилиқ һавадин йөткәп кетилгән. Әскәрләргә көйдүрүлгән җәсәтләрниң қәйәргә йөткәп кетилгәнлики һәққидә һечнемә дейилмигән.

Бастурушқа қатнашқан 38-армийиниң бу қисми, вәқәдин кейин бейҗиң шәһәр әтрапиға орунлаштурулуп, уларниң қошундин айрилишқа рухсәт қилинмайдиғанлиқи уқтурулған. Бирнәччә айдин кейин бу қошундики әскәрләр 3-июн кечиси оқуғучилар һәм пуқралар тәрипидин өлтүрүветилди дәп уқтурулған 100 нәччә сәпдишиниң әмәлийәттә һаят икәнликини, өзлириниң қоманданлири тәрипидин алданғанлиқини билгән. Қошундики һәрбий қоманданлар әскәрләргә, шу қетимлиқ қирғинға қатнашқан әскәрләрниң һәрбий вәзипә өтәш муддити толғандин кейинму, пуқралар арисиға қайтип нормал һаят кәчүрүш имканийитигә игә әмәсликидин бешарәт берип, уларни һәрбий мәхпийәтликни сақлашқа агаһландурған. Әмма бу қошун ичидики җеҗяңлиқ әскәр қошундин айрилса җазалинидиғанлиқи һәққидики тәһдиткә қаримай, 1989-йили 9-айда қошундин айрилип, юртиға анисини йоқлаш үчүн кәткән. Һәм 4-июн күнидики қирғинчилиқни анисиға дәп бәргән. Бу әскәрниң анисиниң билдүрүшичә, униң оғли юртиға қайтқан мәзгилдә оғлиниң һәр күни шу җайдики черкавға берип өз гунаһини тилигәнликини америка әлчиханиси хадимиға ейтқан. Бу әскәрниң аниси йәнә, америка әлчихана хадимидин иккийлән арисидики сөһбәтниң мәхпийәтликини сақлашни тәләп қилип, йәрлик һөкүмәт даирилириниң уларниң өйигә адәм әвәтип, ана-бала иккийләнгә һәрбий мәхпийәтликни сақлашни агаһландуруп тәһдит селиватқанлиқини билдүргән.

Чәтәлләрдә паалийәт елип бериватқан хитай һөкүмитигә қарши ахбарат васитилиридин канададики йеңи таң телевизийисиниң 27-сентәбир елан қилған бу һәқтики хәвиридә баян қилинишичә, йеқинқи йиллардин буян, хитайда йүз бәргән пуқраларниң наразилиқ намайишлири хитай һөкүмити тәрипидин қорал күчи арқилиқ бастуруп келиниватқан болуп, әмма хитай һөкүмити һәр вақит вәқәдә әскәрләр тәрипидин етип өлтүрүлгән пуқраларниң һәқиқий санини хәлқарадин йошуруп кәлмәктә икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.