Ichkiri xitaydiki Uyghur ishchilarmu jaza lagérliridikige oxshash hayat kechürmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-04-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Qeshqer konasheher nahiyesining saybagh kentidin gwangdong ölkisige "Éshinchi emgek küchi" namida yötkep méngilghan Uyghur qiz - rizwan'gül yüsüp
Qeshqer konasheher nahiyesining saybagh kentidin gwangdong ölkisige "Éshinchi emgek küchi" namida yötkep méngilghan Uyghur qiz - rizwan'gül yüsüp
(2014 - Yil 3 - noyabir. Menbe: junggo xewerler tori)

Xewerde tilgha élinishiche, xitay hökümiti 4-ayning 23-küni chingdawda déngiz armiyisi xatire künini qutluqlash pa'aliyiti ötküzidighan bolup, bu pa'aliyetke köpligen döletlerdin wekiller kélip qatnishidiken. Buning üchün bixeterlik tedbirlirini kücheytish siyasiti pütün chingdawning eng muhim wezipisige aylan'ghan we Uyghurlarni yurtigha qayturush bu tedbirning muhim bir tarmiqi bolghan.

Bu yil 2-ayda, shendongdiki bir shirket bashliqi saqchi terepning buyruqini tapshurup alghan. Buyruqta "Shinjangliqlarning awarichilik tughdurushni yaxshi köridighanliqi" ni éytip, shirkettiki barliq Uyghur ishchilarni yurtigha qayturush körsitilgen. Shirket xojayini bu ishchilardin ayrilsa iqtisadiy ziyan'gha uchraydighanliqini oylap buyruqni ijra qilmighan. Saqchi terep bésimni kücheytip, ot öchürüsh etriti we qurulush bixeterlik organliridin teshkillen'gen bir guruppini shirketning bixeterlikini tekshürüshke ewetip, jerimane ornida 40 ming somluq ot öchürüsh esliheliri we sim tosuqlarni mejburi alghuzghan. 

Mezkur shirket özide ishlewatqan 50 neper Uyghurni yurtigha qayturushqa mejbur bolghan. Saqchi terep Uyghurlar yolgha chiqishtin ilgiri ularning béliti, kimliki, resimlirini saqchigha ewetishni telep qilghan hemde buni Uyghur diyaridiki saqchi da'irilirige yollaydighanliqi bildürgen. 

Shendongdiki yene bir shirkette ishlewatqan 10 din artuq Uyghurmu yurtigha qayturulush buyruqini tapshurup alghan. Shirket mes'ullirining muxbirgha bildürüshiche, bu Uyghurlar ezeldin ish térip baqmighan, xizmette aktip bolupla qalmay, tirishchan we chiqishqaq kishiler iken. Emma ular döletning siyasitige arilishalmaydighanliqini bildürgen. 
Bir Uyghur ishchining muxbirgha bildürüshiche, bu Uyghur ishchilarning tunji qétim yurtigha qayturulushi emesken. Ötken yili "Shangxey hemkarliq teshkilati" ning yighini ötküzülgendimu Uyghurlar yurtigha qayturulghan we yérimi qaytip kélelmigen. Bu qétim héchkimning qaytip kélelmesliki mumkin iken.


Muxbirning ilgiri sürüshiche, hazirqi weziyette Uyghur diyarining sirtida ishligen herqandaq Uyghur yurtigha qaytqan haman ya türmige yaki jaza lagérlirigha qamilidiken. 
Myunxéndiki Uyghur jama'et erbabi ablimit tursun ependining bayan qilishiche, xitay jaza lagérliri siyasitini yolgha qoyghandin kéyin ichkiri xitaydiki tijaret we bashqa ishlar bilen meshghul boluwatqan Uyghurlarning hemmisini dégüdek Uyghur diyarigha tutup ekélip türmilerge yaki lagérlargha qamap bolghan.

D u q diniy ishlar komitéti mudiri, sherqiy türkistan ölimalar birlikining mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi bu heqte toxtalghanda, xitay hakimiyitining éniqla irqchiliq siyasiti yürgüzüwatqanliqini tilgha aldi.
"Xitaydiki musulman Uyghurlar déngiz armiye xatire künide mejburi yurtigha qayturuldi" namliq bu xewerde tilgha élinishiche, xitay hakimiyiti "Éshincha emgek küchliri" dep ichkiri xitaygha yötkigen bu Uyghurlarningmu jaza lagérlirida yashawatqan Uyghurlardin perqi yoqken. Xizmet almashturush hoquqi bolmaydiken. Ular dawamliq nazaret astida turidiken. Öz meyliche sirtqa chiqalmaydiken. Bir qétim 2 neper Uyghur bir nerse sétiwélish üchün sirtqa chiqqanda saqchilar teripidin tutup kétilgen. Shirket xojayini özi bérip, mes'ul bolup saqchidin qayturup chiqqan.


Muxbirning bildürüshiche, xitay ölkiliridiki ishlemchi Uyghurlarning ibadet qilishi pütünley cheklinidiken. Her küni kech 40 minut xitay tili we kompartiyening siyasitini öginidiken. Her düshenbe etigen bayraq chiqirish murasimigha qatniship kompartiyige bolghan sadaqitini bildürüp qesem béridiken. Qesem bergen sin körünüshini saqchigha yollap bérishi shert iken. Ular hökümet ruxset qilghan téléwizor qanallirinila köreleydiken. Partiyining siyasitini yaxshi ögenmigenlerni nazaretchiler Uyghur diyaridiki saqchi da'irilirige melum qilidiken. Buning bilen ularning yurtidiki uruq-tughqanlirining qolgha élinishi, türmilerge qamilishi mumkin iken.

Toluq bet