Волкәр түрк хитайни қанун ислаһати елип берип тутқунларни шәртсиз қуюп беришкә чақириқ қилди

Берндин ихтиярий мухбиримиз һәбибулла изчи тәйярлиди
2024.06.21
volker-turk-2024-1024 Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комиссари волкәр түрк сөз қилмақта. 2024-Йили 18-июн, җәнвә
Hebibulla izchi

Б д т ниң шивейтсарийәниң җәнвә шәһиридики баш иштабида ечиливатқан 56-қетимлиқ кишилик һоқуқ йиғининиң 18-июн күнидики ечилиши сөзини қилған б д т кишилик һоқуқ алий комиссари волкәр түрк: “биз чоқум тинчлиққа қайтиш йолимизни тездин тепишимиз керәк” дәп хитаб қилип, хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисини әйибләп, өзиниң бу һәқтики әндишилирини оттуриға қойған вә хитайни ислаһатқа чақирған.

Волкәр түрк уйғурлар мәсилисини тилға елип өз әндишилирини шундақ ипадилигән: “мән ишханамниң шинҗаң районида байқиған еғир әндишилиримизни өз ичигә алған бир қатар кишилик һоқуқ мәсилисидә хитай билән давамлиқ алақилишип кәлдим. Ишханам йеқинда бейҗиңни зиярәт қилип, хитайниң террорлуққа қарши туруш вә җинайи ишлар қанунидики мәсилиләрни, шундақла хоңкоң алаһидә мәмурий районида дөләт бихәтәрлик қануниниң қоллинилишини муназирә қилди. Шундақла, б д т кишилик һоқуқ комитети көңүл бөлидиған делоларни давамлиқ оттуриға қоюп кәлди. Мән, алдинқи һәптә аяллар һоқуқи паалийәтчилири вә әмгәк һоқуқи паалийәтчилиригә берилгән еғир җазаға ечиндим”.

Бу һәқтә дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса, җәнвәдин зияритимизни қобул қилип, “волкәр түркниң хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисини давамлиқ оттуриға қуюп кәлсиму, лекин уйғур мәсилисини иккинчи қетим оттуриға қуюши икәнликини, буниңдин б д т алий органлириниң хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисигә вә шәрқий түркистандики еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә диққәт қилип келиватқанлиқини билдүридиғанлиқини” оттуриға қойди.

Волкәр түрк йәнә болупму уйғур елидики күндин-күнгә еғирлишиватқан кишилик дәпсәндичиликлири һәққидики әндишилирини ипадиләп, хитай һөкүмитини барлиқ бигунаһ тутқунларни шәртсиз қуюп беришкә чақириқ қилди.

У: “мән бу йәрдә, даириләрниң халиғанчә қолға елинғанларниң һәммисини шәртсиз қоюп беришини, тутқунлар аилисиниң тутқунларниң учуриға еришишигә капаләтлик қилишини вә хитайниң қанун ислаһатини башлишини тәләп қилимән. Мән һәр қайси кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң ишханам билән болған диялогини етирап қилимән вә буниң барлиқ кишилик һоқуқниң конкрет яхшилинишиға төһпә қошушини үмид қилимән” деди.

 Бу һәқтә норвегийәдики уйғур зиялийси абдувәли аюп, “хитайниң қанун өзгәртишиниң шәрқий түркистанниң әмәлий әһвалида вә хитайниң сияситигә һечқандақ өзгириш әкәлмәйдиғанлиқини әскәртип: “шуңа б д т хитайниң ирқий қирғинчилиқ җинайитини очуқ оттуриға қуюши керәк” дәп, өзиниң төт түрлүк көз қаришини оттуриға қойди.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса вә дуня уйғур қурултийи аяллар комитетиниң мудири зумрәтай әркин бирләшкән дөләтләр тәшкилати 56-нөвәтлик кишилик һоқуқ алий кеңишидә. 2024- Йили 20-июн, җәнвә
Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса вә дуня уйғур қурултийи аяллар комитетиниң мудири зумрәтай әркин бирләшкән дөләтләр тәшкилати 56-нөвәтлик кишилик һоқуқ алий кеңишидә. 2024- Йили 20-июн, җәнвә
RFA/Hebibulla izchi

Д у қ рәиси долқун әйсаму бу һәқтә тохтилип, “хитайниң илгири бундақ вәдини бәргәнликини, әмма вәдисини һечқачан ишқа ашурмиғанлиқини, әмма волкәр түркниң бу қетим йәнә буни тәкитлишиниң хитайға бәлгилик бесим шәкилләндүридиғанлиқини билдүрди.

Бу қетимқи 56-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңишиниң 19-июн күнидики йиғинда сөз қилған американиң б д т баш әлчиси мичел тайлор (Michele Taylor) ханимму уйғур елидики кишилик һоқуқ мәсилисини тилға елип өтти.

У сөзидә: “б д т бу йәрләрдә давам қиливатқан, әң еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә диққитини мәркәзләштүрүши керәк” дәп тәкитлиди.

 Җәнвәдә давам қиливатқан 56-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңиши 18-июн күнидин 12-июлғичә ечилиду. Мутәхәссисләр вә көзәткүчиләрниң қаришичә, волкәр түркниң хитайниң уйғур, тибәт вә хоңкоңлуқларға йүргүзгән еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини оттуриға қоюши, хәлқарада хитайни җавабкарлиққа тартиш садалири күчәйгән бир вақитқа тоғра кәлгән болуп, бу, б д т ниң 56-нөвәтлик кишилик һоқуқ йиғинида, хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң давамлиқ қизиқ нуқта болидиғанлиқи билдүридикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.