Uniwérsitétlardiki Uyghur oqutquchi-oqughuchilarmu xitayning amérikagha qarshi teshwiqat urushigha sélin'ghan

Muxbirimiz méhriban
2021-12-22
Share
Uyghur kishilik hoquq qurulushi xitayning Uyghurlargha a'it teshwiqat widéyoliri heqqide doklat élan qildi Uyghur kishilik hoquq qurulushi yéqinda xitay hökümitining Uyghurlarning shexsiy we a'ile turmushigha a'it ishlep tarqatqan widéyoliri heqqidiki yéngi doklati ishlitilgen süret.
UHRP

Yéqindin buyan xitay hökümiti pütün xitay miqyasida, bolupmu Uyghur rayonida amérika bashchiliqidiki gherb döletlirige qarshi keng kölemlik teshwiqat urushini kücheytken.

Xitay xewerliridin melum bolushiche, 18-dékabirdin bashlap, Uyghur diyaridiki “Shinjang uniwérsitéti”, “Shinjang tibbi uniwérsitéti”, “Shinjang pédagogika uniwérsitéti”, “Qeshqer uniwérsitéti” qatarliq uniwérsitétlarning Uyghur oqutquchi we oqughuchiliri seperwer qilinip, amérikagha qarshi keng-kölemlik siyasiy teshwiqat urushigha sörep kirilgen.

Uniwérsitétlarda échilghan bu xil yighin we söhbetlerde Uyghur diyaridiki “Irqiy qirghinchiliq” we “Mejburiy emgek” mesilisi inkar qilin'ghan, shundaqla amérika bashchiliqidiki gherp döletliri we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirini “Xitaygha qarshi küchler” dep atap, hujum qilin'ghan.

Ipade bildürüshke mejburlan'ghan oqutquchi-oqughuchilar öz nutuqlirida “Amérika bashchiliqidiki gherb küchliri ‛irqiy qirghinchiliq‚ we ‛mejburi emgek‚ dégendek yalghan töhmetlerni oydurup chiqardi. Rayondiki her millet xelqi kompartiyening rehberlikide ish pursetlirige ériship, bextlik yashimaqta” dégenlerni tekitligen.

Weziyet analizchiliri we bir qisim Uyghur pa'aliyetchilirining bildürüshiche, xitayning bu qétimqi teshwiqat urushi amérika bashchiliqidiki bir qisim gherb démokratik döletliri xitayning Uyghurlargha qaratqan basturushini “Irqiy qirghinchiliq”, “Insaniyetke qarshi jinayet” dep békitkendin kéyin yenimu kücheygen iken. Bolupmu yéqinda “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” ning amérika awam palatasi bilen kéngesh palatasida yuquri awaz bilen maqullinishi, xitay hökümitini bu xil keng kölemlik teshwiqat urushi élip bérip, özini aqlashqa mejbur qilghan.

Amérkadiki xitay weziyet analizchiliridin xu ping ependining qarshiche, xitay hökümiti her waqit öz siyastidiki xataliqlarni aqlashqa mejbur qalghinida, oqutquchi-oqughuchilarni asas qilghan bilim igilirini sehnige chiqirip, amérikagha qarshi ipade bildürüshke mejbur qilidiken. Xitayning bu xil siyasiy teshwiqat urushi élip bérish herikiti maw zédong dewridin qalghan kona en'ene iken.

Xu pingning bildürüshiche, 1980-yillarda bir mezgil xitayda nisbeten démokratik muhit barliqqa kelgini üchün, ali mekteplerde amérika düshmenliki keypiyati bir mezgil peseygen. Emma 1989-yili béyjingda yüz bergen “Tyen'enmén oqughuchilar herkiti” basturulghandin kéyin, xitayda amérikigha qarshi teshwiqat yene kücheygen.

Shi jinping dewride xitay kompartiyesining Uyghurlargha yürgüzgen irqiy qirghinchliq siyasiti, xongkongda démokratiyening chékinishi qatarliq sewebler tüpeyli amérika bashchiliqidiki gherb démokratik döletlirining xitayni eyiblesh we tenqidlesh choqanliri kücheygen. Buning netijiside xitayda xitay milletchilikini chiqish qilghan “Amérika düshmenliki” teshwiqati qaytidin ewjige chiqqan.

Xu ping xitay hökümitining nöwette Uyghur rayonidiki aliy mekteplerde Uyghur oqutquchi-oqughuchilarni seperwer qilip, xitayning Uyghur rayonidiki siyasitini aqlash teshwiqatining meqsiti heqqide toxtilip, mundaq dédi:

“Elwette, uning érishmekchi bolghan meqsiti aldi bilen xelq'ara jem'iyetni qaymuqturushtur. Yeni xelq'ara jem'iyetke xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzgen siyasitining xelqning qollishigha érshkenlikini teshwiq qilishtur. Téximu toghrisi, dölet ichidiki xelqni öz siyasitining toghriliqigha ishendürüshtur. Xitay hökümitining nezeride shinjangdiki Uyghurlarning öz ziyaliliri, medeniyet sahesidiki serxillirini sözlitish arqiliq bu xil teshwiqatni élip barghanda, uning qayil qilish küchi xitaylarni yaki kommunist emeldarlarni sözlitish arqiliq élip barghan teshwiqatlarning ünümidin yoqiri bolidu, dep qaralghan.”

Amérikadiki “Uyghur herkiti” teshkilatining bashliqi roshen abbas xanimmu öz qarishini otturigha qoydi.

Roshen abbas xanimning qarishiche, nöwette xitaygha qarshi resmiy tedbir éliwatqan döletler amérika, en'giliyege oxshash gherb démokratik döletliri bolup, xitay hökümiti shu sewebtin bu döletlerni özining siyasiy teshwiqatidiki hujum nishani qilghan.

Roshen abbas xanim ötken hepte “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” amérika awam palatasi bilen kéngesh palatasidin yuquri awaz bilen testiqlinishi, xitay hökümitini qattiq bi'aram qilghan, dédi. U yene mushu sewebtin xitay hökümitining amérika düshmenliki teshwiqatini yenimu kücheytkenlikini, Uyghur diyaridiki uniwérsitétlarning bolsa bu xil teshwiqat urushining aldinqi sépige aylandurulghanliqini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi qanun komitétining mudiri memet toxti ependimu xitay hökümitining amérika düshmenliki teshwiqati heqqide toxtilip ötti

Memet toxtining tekitlishiche, gerche xitay hökümiti Uyghur ziyalilirini, bolupmu uniwérsitétlardiki Uyghur oqutquchi-oqughuchilirini sözlitish arqiliq, awam xelqning nezeridin amérika qatarliq gherb démokratik döletlirining obrazini xunükleshtürüshni közlewatqan bolsimu, emma bu urunushmu xitayning ilgiriki teshwiqatlirigha oxshashla netijisiz axirlishidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet