Yüsüpbeg muxlisining ömür yoli (3): "Wetensiz neghme-nawa manga rawa emes!"

Muxbirimiz qutlan
2018-03-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Merhum yüsüpbeg muxlisi hayatining axirqi yillirida. 1990-Yillarning axiri, almuta.
Merhum yüsüpbeg muxlisi hayatining axirqi yillirida. 1990-Yillarning axiri, almuta.
RFA/Qutlan

1960-Yillardin buyan sabiq sowétlar ittipaqining xitay bilen bolghan siyasiy toqunushi we soghuq urushliri ichide wetini üchün tinimsiz yol izdigen yüsüpbeg muxlisi Uyghur xelqi üchün wetensiz héch bir ishning ré'allashmaydighanliqini chongqur derijide hés qilidu. Shunga u hayatining axirqi yillirida qaldurghan tilekliride "Méning wetinimning azadliqidin bashqa héch bir arminim yoq," deydu.

Yüsüpbeg muxlisi hayatining axirqi yillirida sowét impériyesining yiqilip, kommunistik sistémining ghulighanliqini, ottura asiyada 5 döletning, shu jümlidin musteqil qazaqistanning dunyagha kelgenlikini köridu. Bu hal uninggha mislisiz jasaret we ümid ata qilidu. Shu yilliri u zor ishench bilen istanbulda chaqirilghan "Sherqiy türkistan milliy qurultiyi" gha qatnishidu. Pütkül zéhni we waqtini wetenning musteqilliqini terghib qilidighan teshwiqat we siyasiy pa'aliyetlerge serp qilidu. Yüsüpbeg muxlisi a'ilisining bügün amérikida yashawatqan newre kélini dildar rashidin xanim 1992-yili özining almutada tunji qétim yüsüpbeg muxlisini körgen chaghdiki héssiyatini chongqur hörmet bilen bayan qilidu.

Dildar xanimning eslime qilishiche, shu yillarda yüsüpbeg muxlisi bir tereptin "Sherqiy türkistan awazi" namliq gézit chiqirip tarqatsa, yene bir tereptin Uyghur diyarida yüz bergen weqeler heqqide uchur toplap, bash shtabi londondiki "Xelq'ara kechürüm teshkilati" bilen "Amérika awazi" qatarliq xelq'araliq taratqulargha Uyghurlar heqqidiki yip uchlirini yetküzüp turidu. Dildar xanim shu yillarda yüsüpbeg muxlisining özigimu bir wezipe tapshurghanliqini eslime qilidu.

Dildar xanim, merhum yüsüpbeg muxlisining 1990-yillardin taki wapat bolghan'gha qeder özining pütün mal-mülki we zéhnini weten heqqidiki teshwiqatlargha serp qilghanliqini, öyide bir yéziq üstili, bir orunduqi we kariwitidin bashqa héchnémisining qalmighanliqini tilgha alidu.

Halbuki, shu yillarda etrapidiki shunche köp kishiler yüsüpbeg muxlisining néme oylawatqanliqini, weten sewdasining uni néme koylargha séliwatqanliqini chüshinip yetmigen bolsimu, emma u héchqachan ayrim shexslerdin aghrinmaydu. Buni herqandaq dewr we herqandaq bir jem'iyette bolidighan normal hadise dep hésablaydu shundaqla özining tutqan yolidin qet'iy qaytmaydu.

Merhum yüsüpbeg muxlisi kéyinki hayati dawamida "Wetensiz neghme-nawa manga esla rawa emes," dégen prinsip boyiche yashaydu. Herqandaq toy-tökün we neghme-nawa sorunigha qatnishishni ret qilidu. Dildar xanim, yüsüpbeg muxlisining shu yillarda hetta öz oghlining toy murasimighimu qatnishishni ret qilghanliqini tekitleydu.

Yüsüpbeg muxlisining hazir almutada yashawatqan jiyen oghulliridin muhsin muxlisofmu ziyaritimizni qobul qilip, taghisi merhum yüsüpbeg muxlisining hayatida héchqachan öz prinsipidin we mangghan yolidin qaytqan kishi emeslikini ilgiri süridu.

Qazaqistandiki péshqedem Uyghur siyasiy pa'aliyetchi qehriman ghojamberdi ependimu özining 1990-yilidin buyan yüsüpbeg muxlisi bilen yéqin munasiwette bolup kelgenlikini, uning "Weten azad bolmighuche toy-tökün we neghme-nawa manga rawa emes" dégen prinsip boyiche yashap ötkenlikini tilgha alidu.

Buningdin 20 yil muqeddem, yeni 1998-yili 15-iyul küni u radiyomizgha qaldurghan awazliq sözide u "Sherqiy türkistan awazi" namliq Uyghurche gézitni 1979-yilidin étibaren izchil chiqirip kelgenlikini alahide tekitligen idi.

Merhum yüsüpbeg muxlisining hazir almutada yashawatqan yene bir jiyeni abdulhadi ependi "Sherqiy türkistan awazi" namliq bu Uyghurche gézitning taghisining wapatidin bir yil kéyin andin neshrdin toxtighanliqini, taghisi yüsüpbeg muxlisining bu gézitni chiqirish üchün eyni yilliri hetta ach qalghan chaghliriningmu bolghanliqini eslime qilidu.

(Dawami bar)

Toluq bet