Các bệnh viện xin thôi “Tự chủ toàn diện” - Cảnh báo thất bại chính sách

Bài phân tích của TS. Phạm Quý Thọ
2022.09.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Các bệnh viện xin thôi “Tự chủ toàn diện” - Cảnh báo thất bại chính sách Nhân viên y tế dọn giường bệnh tại một bệnh viện dã chiến điều trị bệnh nhân COVID-19 ở Hà Nội hôm 30/8/2021
AFP

Hai trong số bốn bệnh viện công (BV) của Bộ Y Tế thực hiện thí điểm “tự chủ toàn diện” theo Nghị quyết 33/NQ-CP ngày 15/9/2019 của Chính phủ. Thế nhưng gần đây các BV này đã xin thôi tự chủ. Đây là lời cảnh báo sự thất bại chính sách.

Chính sách “nửa vời”

Nghị quyết 33 nêu trên được xây dựng dựa trên Nghị định 60/2021/NĐ-CP về quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, nghĩa là tự chủ theo nhóm 2, nghĩa là “tự bảo đảm chi thường xuyên” và, tiến xa hơn là tự chủ toàn diện. Theo đó, các BV đối tượng thí điểm cần được giao đủ điều kiện tự chủ về tổ chức bộ máy, tự chủ về giá và giao vốn để làm tự chủ…

Tuy nhiên, chính sách thí điểm này bị ‘chê’ là chính sách ‘nửa vời’ bởi vì quyền tự chủ chưa rõ ràng, những cơ chế, quy định để thực hiện như trên vẫn thiếu hoặc không cụ thể  ... Chẳng hạn, giá dịch vụ y tế chưa được tính đúng, tính đủ mà phải tuân theo khung giá của bảo hiểm y tế; quỹ tiền chênh lệch giá không đủ để đầu tư mua sắm trang thiết bị y tế; tiền thuê đất còn bất hợp lý đối với BV trong tự chủ; quy trình tuyển dụng nhân lực cũng còn bị ràng buộc bởi cấp trên… Tất cả những vấn đề trên cần có hướng dẫn hay quy định cụ thể từ cơ quan quản lý chức năng.

Tình trạng “tự chủ trên danh nghĩa" khiến chính sách không thể được triển khai thực hiện. Đã có ý kiến nên chăng dừng thí điểm để nhận xét, đánh giá cần thiết nhằm đưa ra “những mô hình phù hợp hơn", bởi vì các nhà hoạch định chính sách mong muốn tự chủ toàn diện nhưng lại thí điểm chỉ ở bốn BV trên tổng số 1.400 BV công lập. Hơn thế, do sự chuẩn bị chưa đầy đủ điều kiện, nhất là về pháp lý cho nên sau hai  năm triển khai, cơ chế này đã không thể vận hành.

Nghị định 60 nêu trên của Chính phủ là chính sách tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó có các bệnh viện của nhà nước, là một bước trong quá trình thực hiện chủ trương xã hội hoá của Đảng Cộng sản từ cuối những năm 1980. “Xã hội hoá”, “sự đóng góp của nhân dân” hay “nhà nước và nhân dân cùng làm”… là các cách diễn ngôn chính trị chỉ ra sự cần thiết huy động nguồn lực xã hội cho phát triển bởi vì nguồn lực nhà nước ngày càng hạn chế và, rằng cần phải xoá bỏ chế độ bao cấp dịch vụ y tế, người dân đi khám chữa bệnh, điều trị, sử dụng thiết bị, thuốc men… đều phải trả tiền. Giá cả của các dịch vụ do Chính phủ quy định và, dần dần, về nguyên tắc, tất cả cần phải được tính đúng, tính đủ theo cơ chế thị trường.

Suy cho cùng thực chất của chính sách là chuyển đổi sang thị trường. Các bệnh viện công phải vận hành theo cơ chế, thuật ngữ kinh tế có thể gọi là hạch toán, tự chủ toàn diện có nghĩa với hạch toán đầy đủ. Chênh lệch thu – chi sẽ là phần còn lại cho bệnh viện để phân phối. Chính sách này không mới với các doanh nghiệp sản xuất thương mại và, hơn thế không thực sự như mong muốn của các nhà cải cách khi các doanh nghiệp nhà nước làm ăn không hiệu quả, lãng phí và sụp đổ. Đối với bệnh viện công với những đặc thù của hoạt động dịch vụ y tế việc áp dụng kiểu chính sách này đã và đang bộc lộ những bất cập cho thấy sự thất bại khó tránh khỏi.

000_1R12PR.jpg
Y tá chăm sóc trẻ sơ sinh trong Bệnh viện Phụ sản Trung ương ở Hà Nội hôm 6/5/2020. AFP

Lời cảnh báo

Sự thất bại của chính sách tự chủ cần được cảnh báo khi yếu tố khuyến khích (incentives), động cơ thúc đẩy cho các bệnh viện và người lao động đã không được hỗ trợ bởi quyền tài sản chắc chắn, môi trường pháp luật đầy đủ và đồng bộ, một chính phủ trong sạch và thị trường lành mạnh và cởi mở... Chính sách này ngày càng trở nên ‘mong manh, dễ vỡ’ mỗi khi có biến động trong môi trường kinh tế vĩ mô và thể chế không ổn định.

Các nhà lãnh đạo, hoạch định chính sách xác định mục đích của chủ trương xã hội hoá y tế nhằm phát triển các cơ sở y tế, nâng cao thu nhập cho nhân viên y tế và chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh. Tuy nhiên, họ muốn sự vận hành của cơ chế tự chủ BV phải được kiểm soát bởi họ, chứ không phải bởi thị trường, để đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa. Bởi vậy, sự thiếu vắng hành lang pháp lý cho cơ chế thí điểm tự chủ toàn diện vận hành thuộc về trách nhiệm của các cơ quan chức năng.

Ngoài ra, việc xây dựng chính sách trong bối cảnh chuyển đổi nền kinh tế sang thị trường “định hướng xã hội chủ nghĩa” là vấn đề phức tạp. Thị trường dạy mọi người làm việc nhiều hơn để có thu nhập cao hơn, sự thành công bước đầu của chính sách tự chủ tài chính, nhưng phát triển thị trường lành mạnh và cởi mở cần những nguyên tắc vận hành phù hợp, trong đó sở hữu tư nhân có vai trò chủ yếu. Thiếu nguyên tắc cơ bản này là nguyên nhân thất bại của chính sách tự chủ. Bệnh viện công tự chủ toàn diện không thể vận hành lành mạnh như bệnh viện tư nhân với quyền tài sản phải được đảm bảo chắc chắn.

“Rối như canh hẹ”

Lời cảnh báo thất bại chính sách tự chủ toàn diện theo 33/NQ-CP của Chính phủ được đưa ra trong bối cảnh khủng hoảng y tế bắt nguồn từ đại dịch và cộng hưởng với chiến dịch chống tham nhũng với tình trạng ngành y tế rối ren, lộn xộn và tâm trạng bối rối, lẫn lộn không giữ được bình tĩnh mà không có cách giải quyết. Thực trạng này được ví “rối như canh hẹ” (Câu thành ngữ Tiếng Việt: cây lá hẹ, một loại rau có nhiều công dụng tốt, nhưng khi nấu chín lá hẹ rối vào nhau khó múc) làm phức tạp thêm “Bài toán khó của quyền Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan” (Báo Lao Động 21/8/22). Trong báo cáo tại Hội nghị Nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân… bà quyền Bộ trưởng đã nêu ra mười bốn vấn đề khó khăn cấp bách được chỉ ra với nhiều kiến nghị với Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, trong đó có vấn đề hoàn thiện thể chế, chính sách…

Việc các bệnh viện xin thôi tự chủ toàn diện là một trong rất nhiều những hiệu ứng từ khủng hoảng. Tuy nhiên, sự khác biệt với những ‘lời ai oán’ về tình cảnh thiếu thuốc men, trang thiết bị khám chữa bệnh, đời sống khó khăn, bỏ việc của đội ngũ nhân viên y tế và hậu quả mà người bệnh gánh chịu thì hiệu ứng cảnh báo đã phơi bày những bất cập, tính không khả thi của chính sách này và đồng thời cho thấy tình trạng khó khăn ngành y tế sẽ tiếp tục kéo dài.

Môi trường thể chế trong bối cảnh chuyển đổi thị trường sẽ thách thức bất kỳ chính sách cải cách nào nếu không tuân thủ các nguyên tắc vận hành của thị trường. Bởi vậy, chính sách tự chủ toàn diện cho các bệnh viện công cần phải đặt trong lộ trình tư nhân hoá thực sự. Đây là điều bắt buộc để kiến tạo một trật tự cạnh tranh lành mạnh và cởi mở trên thị trường.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

Người Quan Sát
01/09/2022 16:23

" Tự chủ toàn diện " chỉ là những ngôn từ sáo rỗng , khoác lác loè bịp từ buổi đầu cắt mạng và còn kéo dài đến hôm nay. Bằng đôi chân đất sét .... thì làm sao đứng đây ? Đứng còn không nổi .... thì làm sao mà tự chủ , mà còn đòi tự chủ toàn diện !!

Quá khứ là nền móng cho hiện tại , và Hiện tại là cái nhà của Tương lai .
Hãy nhìn cuộc chiến tranh xảy ra từ 45- 75 , 30 năm tự tàn phá đất nước , tự giết nhau giữa Việt và Việt ; dù rằng có thể ngừng giết , ngừng phá hoại .... để xây dựng đất nước .
Nhưng không ai làm , lãnh đạo quen dựa dẫm , quen sống bám vào "giúp đỡ của các nước anh em " sống trong quyền uy bạo chúa : dân là công cụ của lãnh đạo , dân phải phục tùng , dâng nạp của ngon vật lạ lên lãnh đạo .... trong suốt 30 năm trường giòng giã , đã trở thành nề nếp qua hệ thống cảnh sát trị dưới hướng dẫn dư luận bởi ban tuyên giáo .

Ban tuyên giáo hay tuyên huấn là bộ não lãnh đạo , nó định hướng con người qua định hướng dư luận bằng truyền thông , báo chí ,truyền hình , truyền thanh , kịch nghệ , phim ảnh , in ấn .... tất cả đều được ban tuyên giáo nắm chắc , giữ chặt ; không một người dân , một tư nhân nào được đụng tới , được mó vào .
Chưa chắc ăn , ban tuyên giáo còn chỉ huy luôn , đào tạo luôn các "kỹ sư tâm hồn" ; nghĩa là họ nắm luôn cai quản luôn nền giáo dục cả nước , gọi là giáo dục và đào tạo .

Thày cô đương nhiên là những thành viên tuyên huấn cho chế độ, truyền bá tư tưởng ngu dân , nói theo đảng làm theo đảng ... cho nên suốt 30 năm chỉ tạo những con thiêu thân lăn chết trong lửa đạn , hăm hở vượt tuyến vào Nam giết anh em , giết họ hàng .

30/4/75 tới nay đã gần 1/2 thế kỷ , cũng vẫn y như cũ , chẳng đổi thay gì ,dưới sự chỉ huy của ban tuyên giáo , nền giáo dục đào tạo toàn tiến sĩ giấy , ra lò toàn bọn bất lương , ăn hại đái khai - học lớp 2 , khai tiến sĩ !!
Đấy , chân dung một xã hội què quặt , không đứng bằng đôi chân mình , què quặt thì làm sao đứng ?

Nên phải dựa dẫm vào nước ngoài là chính , như đã từng dựa dẫm từ 1945 đến 1975 và không thể bước ra cho tới ngày nay 2022 , chỉ vì cái chân đã què quá lâu , đôi chân không xử dụng ... nên không thể đứng .
Thôi đành sống nghề hành khất , đành sống bằng kỹ nghệ không khói ; vì có chất xám đâu , mà đòi kỹ nghệ có khói ??

Ưu tiên hàng đầu : xuất khẩu con người , gọi văn hoa là xuất khẩu lao động .
Kế tiếp , kêu gọi bán đất cho nước ngoài , văn hoa kêu là nước ngoài đầu tư ; thực tế là nước ngoài vào khai thác đất đai , khai thác sức lao động .... và phá nát môi trường sống , thải đầy độc chất di hại cả trăm năm cho dân tộc .
Kế nữa là du lịch các thắng cảnh ; nhưng hoàn toàn thất bại , khách đi 1 lần , cạch tới chết cũng không trở lại .

Cách duy nhất cải tổ là phải xoá bỏ ban tuyên giáo, xóa bỏ định hướng dư luận , coi trọng con người : người chứ không phải chó Pavlop .
Thày cô là người rao giảng sự thật , là người truyền bá kiến thức và tri thức cho đàn em , cho con cháu ; làm được vậyđất nước mới ngoi lên được , mới mở mặt với đời : Bởi sự thực đau buồn là hơn 3/4 thế kỷ , thày cô chỉ vào vai và thuần túy là nhân viên tuyên huấn cho nhà nước csVN !!!!