Hậu bầu cử ở Đài Loan tác động đến Việt Nam ra sao?

Bình luận của Hà Lệ Chi
2024.01.18
Hậu bầu cử ở Đài Loan tác động đến Việt Nam ra sao? Tân Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức (trái) và bà Tiêu Mỹ Cầm tại một cuộc tập trung bên ngoài đại bản doanh của Đảng DPP ở Đài Bắc hôm 13/1/2024
AFP

Bầu cử Đài Loan đã kết thúc ngày 13/1/2024. Kết quả cũng tương tự như dự báo trước đó. Lại Thanh Đức - Phó Tổng thống đương nhiệm và là người của Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) đã trở thành Tổng thống Đài Loan nhiệm kỳ từ 2024-2028. Ông Lại đã giành được 5,5 triệu phiếu bầu, chiếm khoảng 40,05%. Trong khi đó Hầu Hữu Nghi của Quốc Dân Đảng (KMT) đạt 4,6 triệu phiếu bầu, chiếm 33,49% và Kha Văn Triết của Đảng Nhân dân Đài Loan (TPP) giành được 3,6 triệu phiếu, chiếm 26,46% (1).

Bầu cử tổng thống Đài Loan lần này thu hút sự chú ý toàn cầu bởi hòn đảo này được xem là chiến trường ủy nhiệm giữa Washington và Bắc Kinh. Sau khi đắc cử, ông Lại Thanh Đức tuyên bố: Người dân Đài Loan đã đem lại chiến thắng cho khối dân chủ toàn cầu trong cuộc bầu cử tổng thống đầu tiên trong năm nay” (2).

Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên một tổng thống Đài Loan đắc cử không giành được số phiếu quá bán. Thêm vào đó, trong cuộc bầu cử Quốc hội hôm 13/1, KMT đã giành được 52 trong số 113 ghế, DPP giành được 51 ghế và mất 11 ghế, trong khi TPP giành được tám ghế (3). Thất bại của DPP trong cuộc bầu cử quốc hội dường như phản ánh tâm lý bất bình của công chúng trước giá nhà đất tăng cao và ác cảm của công chúng về một đảng cầm quyền trong thời gian dài.

Do không có đảng nào có thể chiếm đa số, vốn cần ít nhất 57 ghế, nhiều người dự đoán rằng KMT và TPP sẽ đàm phán một thỏa thuận để ngăn chặn DPP giữ quyền chủ tịch.

Như vậy, DPP cần sự thoả hiệp với các đảng phái khác để thành lập chính phủ, điều này sẽ khiến ông Lại không là tổng thống mạnh như bà Thái Anh Văn, với việc KMT nắm nhiều ghế ở quốc hội như vậy thì khả năng những quyết sách quan trọng thì DPP và ông Lại phải cần tới sự thoả hiệp với KMT, do đó, chính sách của ông khó có thể cứng rắn như bà Thái được.

Dự báo chính sách đối ngoại của Lại Thanh Đức

Ông Lại đã tuyên bố là sẽ tiếp nối các chính sách xuyên eo biển, đối ngoại và quốc phòng của bà Thái (4). Tức là ông ta sẽ tập trung vào việc duy trì hiện trạng ở eo biển Đài Loan trong khi tăng cường khả năng phòng thủ của hòn đảo và theo đuổi mối quan hệ chặt chẽ hơn với Hoa Kỳ và các nền dân chủ khác. Nhưng Trung Quốc thì không tin tưởng ông Lại nên rất khó có khả năng các tương tác chính thức giữa hai bờ.

Việc ông Lại chọn Tiêu Mỹ Cầm (Hsiao Bi-khim) làm người tranh cử cũng có thể được coi là một nỗ lực nhằm trấn an Hoa Kỳ rằng ông sẽ xử lý các mối quan hệ xuyên eo biển một cách có trách nhiệm. Tiêu từng là đại diện của Đài Loan tại Hoa Kỳ từ năm 2020-2023, mang lại cho bà ta kinh nghiệm làm việc với cả chính quyền Trump và Biden.

Kể từ khi tham gia tranh cử cùng ông Lại, bà Tiêu đã nhấn mạnh sự cần thiết phải xử lý cẩn thận các mối quan hệ xuyên eo biển, nói rằng chúng ta phải quản lý mọi việc một cách rất thận trọng và thận trọng…Chúng ta cần có một môi trường nơi chúng ta có những người bạn sẽ sát cánh cùng chúng ta.” (5). Ẩn ý trong tuyên bố này là sự thừa nhận rằng nếu Đài Loan bị coi là khiêu khích Trung Quốc thì Mỹ sẽ ít ủng hộ Đài Loan hơn. Bà cũng tán thành việc duy trì nguyên trạng, phần lớn xã hội của chúng ta đồng ý rằng vào thời điểm hiện tại, đây là cách tiếp cận thực tế nhất đối với hiện trạng của Đài Loan” (6).

Ông Lại coi việc cải thiện khả năng phòng thủ của Đài Loan là cách hiệu quả nhất để đảm bảo hòa bình trên eo biển Đài Loan. Ông đã từng phát biểu, Chúng tôi không mong muốn chiến tranh và chúng tôi sẽ không tự mình gây ra chiến tranh. Nhưng bằng cách không sợ chiến tranh và chuẩn bị trong thời bình, điều này sẽ ngăn chặn được chiến tranh và chúng ta có thể có được hòa bình.” (7) Bà Tiêu bình luận thêm: Chúng tôi đã nhắc lại rằng chúng tôi sẵn sàng đối thoại. Nhưng chúng tôi cũng tin rằng đối thoại có ý nghĩa nhất khi được tiến hành trên nền tảng sức mạnh. Đó là lý do tại sao chúng ta cần đầu tư nhiều vào việc xây dựng sức mạnh của chính mình”. (8)

Trong hơn bảy năm qua, chính quyền của bà Thái đã tăng ngân sách quốc phòng của Đài Loan từ 2% lên 2,5% GDP, kéo dài thời gian nghĩa vụ quân sự từ bốn tháng lên một năm, ưu tiên mua sắm tên lửa, đồng thời thúc đẩy phát triển các năng lực bản địa như tàu ngầm, máy bay không người lái và mìn.

000_OV9YR.jpg
Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn (giữa) quan sát cuộc tập trận Hán Quang hôm 25/5/2017 (minh hoạ). AFP

Đáng chú ý, tăng cường khả năng phòng thủ của Đài Loan là trụ cột đầu tiên trong kế hoạch hòa bình bốn trụ cột” của Tổng thống mới.

Ông Lại coi Hoa Kỳ là đối tác quốc tế quan trọng nhất của Đài Loan và mối quan hệ chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và Đài Loan là chìa khóa để đảm bảo an ninh của Đài Loan.

Trung Quốc gần như chắc chắn sẽ phản ứng với chiến thắng của Lại với áp lực quân sự, kinh tế và chính trị ngày càng tăng. Điều này khiến sự hỗ trợ của Hoa Kỳ càng trở nên quan trọng và Lại cần đảm bảo rằng không có khoảng cách giữa Washington và Đài Bắc và rằng ông không bị coi là khiêu khích Trung Quốc. Sự nhấn mạnh của ông vào việc duy trì hiện trạng xuyên eo biển, chọn Tiêu Mỹ Cầm làm người đồng tranh cử và cam kết tăng cường phòng thủ của Đài Loan đều được coi là một phần trong nỗ lực báo hiệu cho Washington rằng ông là người đáng tin cậy để quản lý tốt hiện trạng trên eo biển Đài Loan.

Mối quan hệ chặt chẽ với Nhật Bản cũng rất quan trọng đối với Đài Loan, phần lớn là do mức độ hỗ trợ mà Nhật Bản dành cho Mỹ trong cuộc xung đột về Đài Loan có thể mang tính quyết định trong việc xác định liệu Mỹ có thể bảo vệ thành công Đài Loan hay không. Trong những năm gần đây, mối quan hệ của Đài Loan với Nhật Bản đã được củng cố và ông Lại đã nhận xét rằng “Đài Loan và Nhật Bản giống như một gia đình” (9).

Một ưu tiên khác của ông Lại là giảm sự phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc, điều mà ông sẽ theo đuổi bằng cách đàm phán các hiệp định thương mại với Hoa Kỳ và các đối tác khác, đồng thời hợp tác với Hoa Kỳ về chuỗi cung ứng an toàn. Như Tiêu đã lưu ý gần đây, chúng ta phải lưu ý không bỏ tất cả trứng vào một giỏ, như chính phủ trước đây đã làm, bằng cách ủng hộ việc hội nhập sâu hơn nhiều với nền kinh tế Trung Quốc. Chúng ta cần phải cân bằng. Chúng ta cần phải đa dạng hóa.” (10)

Tác động với Việt Nam

Con đường phía trước đối với Tổng thống đắc cử Đài Loan rất chông gai bởi ông chỉ giành được dưới 50% số phiếu bầu và đảng cầm quyền không chiếm được đa số ghế trong cơ quan lập pháp. Hơn nữa, so với Tổng thống mãn nhiệm Thái Anh Văn, Tổng thống đắc cử cũng gần gũi hơn với Washington và thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ hơn đối với nền độc lập của Đài Loan. Điều này có thể làm tăng nguy cơ leo thang căng thẳng quân sự với Bắc Kinh khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể tìm kiếm biện pháp củng cố đoàn kết nội bộ trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng chậm lại.

Nếu quan hệ giữa Đài Loan và Trung Quốc trở nên căng thẳng, Việt Nam chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng rất lớn, đặc biệt là trên Biển Đông. Mặt khác, Việt Nam cũng cần chuẩn bị cho kịch bản Donald Trump, người từng ám chỉ sẽ không bảo vệ Đài Loan trước Trung Quốc, sẽ trở lại Nhà Trắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11 tới.

Nằm ở cửa ngõ hàng hải quan trọng nối Biển Đông với Thái Bình Dương, Đài Loan là nơi có ngành công nghiệp bán dẫn cường quốc sản xuất các vi mạch quý giá - huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu, cung cấp năng lượng cho mọi thứ từ điện thoại thông minh, ô tô đến tên lửa.

Căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Đài Loan và Trung Quốc có thể dẫn đến một cơn ác mộng khác đối với nền kinh tế toàn cầu vốn đang gặp khó khăn trong bối cảnh các cuộc chiến khu vực đang xảy ra tại Ukraine và Trung Đông. Đài Loan là nơi có TSMC “”xưởng đúcchất bán dẫn lớn nhất thế giới - và Eo biển Đài Loan đóng vai trò là tuyến đường hàng hải quan trọng đối với thương mại toàn cầu, nơi một nửa số tàu chuyên chở container của thế giới đi qua. Điều này sẽ gây áp lực rất lớn cho nền kinh tế Việt Nam trong thời gian tới.

______________

Tham khảo:

1. https://focustaiwan.tw/politics/202401135001

2. https://focustaiwan.tw/politics/202401130013

3. https://focustaiwan.tw/politics/202401130014

4. https://focustaiwan.tw/cross-strait/202401140001

5. https://www.economist.com/asia/2023/12/13/an-interview-with-hsiao-bi-khim-candidate-for-taiwans-vice-president

6. https://www.economist.com/asia/2023/12/13/an-interview-with-hsiao-bi-khim-candidate-for-taiwans-vice-president

7. https://japannews.yomiuri.co.jp/world/asia-pacific/20231007-141486/

8. https://www.economist.com/asia/2023/12/13/an-interview-with-hsiao-bi-khim-candidate-for-taiwans-vice-president

9. https://japannews.yomiuri.co.jp/world/asia-pacific/20231007-141486/

10. https://www.economist.com/asia/2023/12/13/an-interview-with-hsiao-bi-khim-candidate-for-taiwans-vice-president

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.

* Tác giả Hà Lệ Chi là một nhà nghiên cứu độc lập, đã tốt nghiệp ngành quan hệ quốc tế ở Úc. Hà Lệ Chi đã có thời gian làm việc tại Bộ Ngoại giao Việt Nam. hiện tác giả đang sinh sống và làm việc tại Việt Nam. 

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

vietconghanoi
20/01/2024 10:41

Còn cộng sản ! DÂN TỘC VIỆTNAM không thể có TỰ DO !
Còn cs "TẾT CÔNG GÔ" DÂN VIỆT cũng không có TỰ DO :
" Như Người DÂN ĐÀI LOAN "

vietconghanoi
30/01/2024 09:15

Mai Chí Thọ, một Uỷ viên Trung ương đảng, đã nói chuyện trước một nhóm tù nhân chính trị chọn lọc. Ông ta đã nói với chúng tôi: “Hồ Chí Minh có thể là một quỷ dữ, Nixon có thể là một vĩ nhân. Người Mỹ có thể có chính nghĩa, chúng ta có thể không có chính nghĩa. Nhưng chúng ta đã chiến thắng và người Mỹ đã bị đánh bại bởi vì chúng ta đã thuyết phục được người dân rằng Hồ Chí Minh là một vĩ nhân, Nixon là một tên sát nhân và người Mỹ là những kẻ xâm lược”.
Đoàn Văn Toại