Quyền lực “vô đối” của ông Tổng bí thư Đảng: Nguy cơ tha hoá và thách thức kế vị

Bài bình luận của ông Phạm Quý Thọ- PGS,TS nguyên Trưởng Khoa Chính sách Công, Học Viện Chính sách & Phát triển, Bộ Kế hoạch- Đầu tư, Việt Nam
2023.02.13
Quyền lực “vô đối” của ông Tổng bí thư Đảng: Nguy cơ tha hoá và thách thức kế vị Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu trước Quốc hội ở Hà Nội hôm 20/7/2021
AFP

Chế độ toàn trị Xô-Viết đã cho thấy quyền lực của đảng cộng sản là vô hạn và được cá nhân hoá trong người đứng đầu đảng giúp ông ta cai trị suốt đời. Dù là Iósif Stalin ở Liên Xô hay Mao Trạch Đông ở Trung Quốc họ đều là điển hình cho thấy việc kế vị họ không thành công dẫn đến khủng hoảng thể chế. Nay việc chế độ quay lại “toàn trị” cho thấy dấu hiệu quyền lực của Tổng bí thư đảng là “vô đối” đồng thời với nguy cơ tha hoá và thách thức kế vị.

Bối cảnh tái lập chế độ toàn trị là sư suy thoái nghiêm trọng của cán bộ đảng viên về tư tưởng chính trị và đạo đức. Nhận định này được nêu trong ba Nghị quyết 4 liên tiếp sau ba Đại hội Đảng toàn quốc 11, 12 và 13 và nhấn mạnh sự cấp thiết công tác xây dựng mô hình Đảng – Nhà nước mạnh như một phiên bản toàn trị. Chế độ này ở Trung Quốc, và Việt Nam là phiên bản với đặc thù, có cội nguồn tập quyền với các đặc trưng chủ yếu: quyền lực tuyệt đối và bao trùm của người đứng đầu; quan chức của chế độ phải được giáo dục tư tưởng, đạo đức và qua tuyển chọn nghiêm ngặt và hệ thống giám sát đặc biệt để duy trì sự ổn định như một nền tảng.

Thực tế quá trình tái lập mô hình chế độ này ở Việt Nam cho thấy vai trò to lớn của Tổng bí thư đảng – ông Nguyễn Phú Trọng. Ông Trọng được đào tạo bài bản về chuyên ngành xây dựng Đảng, và là nhà hoạt động chính trị chuyên nghiệp cho chế độ, từng công tác ở Tạp chí Cộng sản từ năm 1967, là Uỷ viên Bộ Chính trị năm Uỷ viên Bộ Chính trị 1997, kinh qua các chức vụ Bí thư Thành Uỷ Hà Nội năm 2000, Chủ tịch Quốc hội năm 2006, khoá 11, Tổng Bí thư từ năm 2011, khoá 11 đến khoá 13 hiện nay. “Cú huých” trở lại chế độ “toàn trị” đã bắt đầu trong nhiệm kỳ 11 (2011-2016), khi có “sự tranh chấp” quyền lực giữa Tổng bí thư đảng và Thủ tướng Chính phủ trong bối cảnh bất ổn kinh tế vĩ mô. Như đã biết, trong sự dàn xếp nội bộ ông Trọng tiếp tục giữ chức Tổng Bí thư nhiệm kỳ 12 và nguyên Thủ tướng Dũng nghỉ hưu năm 2016.

Đây là bài học đắt giá cho Đảng CS và cá nhân ông Tổng bí thư để quyết tâm và kiên trì củng cố chế độ, thúc đẩy toàn trị. Trước hết là việc sửa đổi và ban hành mới các quy chế của Đảng một cách bài bản, trong đó ông Nguyễn Phú Trọng được mô tả là “bậc thầy” về các quy định. Đây là cơ sở đảng luật cho phép tập trung cao độ quyền lực Đảng nhưng nhiều quy định đi ngược  xu hướng thể chế hoá vốn đảm bảo cho sự dẻo dai của chế độ. Chẳng hạn, Quyết định số 244-QĐ/TW không cho phép các Ủy viên BCH Trung ương đề cử các ứng cử viên khác với những người đã được Bộ Chính trị thông qua; Quy định số 30-QĐ/TW về mức kỷ luật của Đảng do Bộ Chính trị đưa ra là bắt buộc… Ngoài ra, nhiều văn bản còn mơ hồ về tính định lượng như về “trách nhiệm chính trị” đã “vội vã” áp dụng với trường hợp từ chức của ông Chủ tịch nước khiến dư luận hoang mang.

Tiếp theo, ông Nguyễn Phú trọng coi công tác tổ chức và nhân sự Đảng như một ưu tiên. Với quyền lực Tổng bí thư ông luôn nắm giữ các vị trí chủ chốt để trực tiếp chỉ đạo. Ngoài cương vị đương nhiên như Chủ tịch Quân uỷ trung ương, ông tham gia thường vụ Đảng uỷ Bộ Công an, nắm các chức vụ như Trưởng ban Văn kiện Đại hội để lãnh đạo đường lối chính sách, Trưởng ban nhân sự để sắp xếp cán bộ và Trưởng ban phòng chống tham nhũng để chỉ đạo xét xử các vụ án kết hợp với thanh lọc bộ máy… Bộ máy các ban Đảng không những chỉ được củng cố ở trung ương từ Bộ Chính trị mà còn mở rộng đến địa phương như ban nội chính, ban kiểm tra…, đặc biệt là ban phòng chống tham nhũng mới được thành lập ở 63 tỉnh thành.

Hơn thế, ông đã lên án các quan tham “ăn không chừa thứ gì” hòng có thể xoa dịu sự bất bình của xã hội, vượt qua trở ngại “kỷ luật hết (quan chức) thì lấy ai làm việc” của bộ phận quan chức dao động để trở thành lãnh đạo có bản lĩnh cách mạng, vì vậy ông đã là “trường hợp đặc biệt” để tiếp tục cương vị Tổng bí thư đảng nhiệm kỳ thứ ba. Nhờ phát động chiến dịch “đốt lò” và thúc đẩy nó lên đến “vùng cấm” nhằm mục đích kép, vừa lấy lại niềm tin của dân vừa ngăn ngừa sự tranh chấp từ giới tinh hoa “cung đình”trong đó đỉnh điểm kịch tính là việc triệu tập liên tiếp các hội nghị bất thường của Ban Chấp hành TƯ và Quốc hội để xử lý cán bộ cấp cao. Sự “vội vã” có thể biện minh bởi đây là cơ hội cần chớp lấy – bài học được rút ra từ việc tranh chấp với nguyên Thủ tướng Dũng năm nào. Sự kiện” các ông Chủ tịch nước và hai ông phó Thủ tướng Chính phủ bị “hạ bệ” đảm bảo quyền lực “vô đối” cho ông Tổng bí thư để có thể thúc đẩy toàn trị của mô hình Đảng – Nhà nước.

Tuy nhiên, hiện nay trong dư luận đang có ý kến “nên minh bạch lý do Chủ tịch nước từ chức” trước “sự cố” ông ấy tận dụng cơ hội cơ hội trong buổi lễ bàn giao công tác và văn phòng đã thanh minh: "Vợ và các con tôi không tư lợi, tham nhũng liên quan đến Việt Á”. Ngoài ra, sự suy đoán về sự dính líu đến tham nhũng, thậm chí câu hỏi về trách nhiệm chính trị đối với người phụ trách công tác cán bộ và chống tham nhũng được đặt ra cho thấy sự cần thiết phải minh bạch hoá vấn đề. Tuy nhiên, công tác cán bộ lãnh đạo và quyền lực Đảng có cội nguồn từ chế độ phong kiến tập quyền luôn chứa đựng những “bí ẩn”. Vụ án Lệ Chi Viên* đã cho thấy rằng dù bất cứ lý do nào cũng không thể thanh minh trước quyền lực tuyệt đối. Trong trường này nhà vua băng hà “đột ngột” và “bí hiểm” cần có người chịu trách nhiệm nặng nề nhất có thể để quyền lực chế độ không bị tổn hại.

Thiếu cơ chế công khai minh bạch và giải trình trách nhiệm trước dân thì chống tham nhũng không thể hiệu quả. Chế độ Đảng – Nhà nước liệu có thể mạnh lên khi công dân yếu đi? Đây là một biểu hiện của sự “tha hoá tuyệt đối” của “quyền lực tuyệt đối” như Lord Acton đã từng cảnh tỉnh: “Absolute Power Corrupts Absolutely.”

Dù có “anh minh” đến mấy thì cũng chẳng có vị vua hay ông tổng bí thư nào có thể sống mãi để cai trị, và kế vị luôn là vấn đề thách thức. Thời phong kiến tập quyền có “thiên luật” cha truyền con nối. Người con kế vị phải được nuôi dưỡng, “huấn luyện” sao cho đủ anh minh và bản lĩnh để cai trị. Mô hình toàn trị không có được điều này. Dưới thời “độc đoán” ở Trung Quốc nhân vật “kế vị” có thể được biết trước, được “đôn” lên và “thử thách”, nhưng dưới thời Tập Cận Bình đã không còn, và ông ấy đã làm nhiều việc để có thể cai trị suốt đời. Ở Việt Nam hai nhiệm kỳ Đảng 12 và 13 phải áp dụng “trường hợp đặc biệt” đối với ông Tổng bí thư đã cho thấy sự chuyển giao quyền lực đang gặp thách thức thế nào!

(còn tiếp)

------------

* Sách sử chép rằng Nguyễn Trãi là khai quốc công thần nhà Hậu Lê, một “mưu thần” trong khởi nghĩa Lam Sơn, khi cuộc khởi nghĩa thắng lợi đã “về quê ở ẩn” tại trang viên có tên Lệ Chi. Bà vợ thứ của ông có tên là Nguyễn Thị Lộ, một người phụ nữ "rất đẹp, văn chương rất hay". Bà từng được vua Lê Thái Tông sủng ái, gọi vào cung phong làm Lễ nghi học sĩ, ngày đêm hầu bên cạnh. Vị vua này từng có sáu người vợ với những quan hệ tình cảm phức tạp… Trong một chuyến tuần duyên Lê Thái Tông đã nghỉ tại Lệ Chi viên và đột ngột qua đời tại đó. Nguyên nhân cái chết của vẫn là bí ẩn lịch sử, nhưng Nguyễn Trãi, vị công thần, đã bị quy tội “chu di tam tộc” (chém đầu đến 3 họ). Vụ án này xảy ra năm 1442, nghĩa là cách đây hơn 580 năm nhưng vẫn là một bí ẩn.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

Duy Hữu, USA
13/02/2023 09:39

Thượng bất chính, hạ tắc loạn. Vua bất chính, đất nước tắc loạn.

Vua đảng, đảng vua... độc đảng, độc tài, bất tài, bất chính ... cả vua đảng, cả đảng vua... bế tắc, tắc loạn... làm loạn đất nước,
loạn vua tham nhũng, tham ô, tham ăn hối lộ... làm đất nước bần cùng... đất nước bần cùng sinh đầy đạo tặc... làm đất nước loạn.

Ý dân là ý Trời, ý Trời là ý dân. Tiếng dân là tiếng Trời, tiếng Trời là tiếng dân... tùy ý, tùy thuộc từng người dân, toàn dân...
Đứng Lên, Lên Tiếng... trường kỳ đấu tranh nhân dân... thay đổi, đổi mới, đổi thay... nhà nước, nước nhà, đất nước... của toàn dân.

HỒ TẬP CHƯƠNG
13/02/2023 20:33

ĐỪNG TƯỞNG
Đừng tưởng cứ núi là cao
Cứ sông là chảy cứ ao là tù
Đừng tưởng cứ dưới là ngu
Cứ cao là sáng cứ tu là hiền.
Đừng tưởng cứ đẹp là tiên
Cứ nhiều là được cứ tiền là xong
Đừng tưởng không nói là câm
Không nghe là điếc không trông là mù
Đừng tưởng cứ trọc là sư
Cứ vâng là chịu cứ ừ là ngoan
Đừng tưởng có của đã sang
Cứ im lặng tưởng là vàng nguyên cây
Đừng tưởng cứ uống là say
Cứ chân là bước cứ tay là sờ
Đừng tưởng cứ đợi là chờ
Cứ âm là nhạc cứ thơ là vần.
Đừng tưởng cứ mới là tân
Cứ hứa là chắc , cứ ân là tình
Đừng tưởng cứ thấp là khinh
Cứ chùa là tĩnh, cứ đình là to .
Cứ già là hết hồ đồ
Cứ trẻ là chẳng âu lo buồn phiền
Đừng tưởng cứ quyết là nên
Cứ mạnh là thắng cứ mềm là thua.
Dưa vàng đừng tưởng đã chua
Sấm dền đừng tưởng sắp mưa ngập trời
Khi vui đừng tưởng chỉ cười
Lúc buồn đừng tưởng chỉ ngồi khóc than …..!
Đừng tưởng cứ nốc là say
Cứ Hứa là Thật, cứ Tay là Cầm
Đừng tưởng cứ giặc – ngoại xâm
Cứ Bè là Bạn, cứ Dân là Lành
Đừng tưởng cứ trời là xanh
Cứ Đất và Nước là thành Quê Hương
Đừng tưởng cứ Lớn là Khôn
Cứ Bé là Dại, cứ Hôn… là Chồng
Đừng tưởng chẳng có thì không
Chẳng trai thì gái, chẳng ông thì bà
Đừng tưởng chẳng gần thì xa
Chẳng ta thì địch, chẳng ma thì người
Đừng tưởng chẳng khóc thì cười
Chẳng lên thì xuống, chẳng ngồi thì đi
Đừng tưởng sau nhất là nhì
Gần quan là tướng, gần suy là hèn
Đừng tưởng cứ sáng là đèn
Cứ đỏ là chín, cứ đen là thường
Đừng tưởng cứ đẹp là thương
Cứ Xấu là Ghét, cứ Vương là Tình
Đừng tưởng cứ ghế là vinh
Cứ tiền là mạnh, cứ dinh là bền
Đừng tưởng cứ cố là lên
Cứ lỳ là chắc, cứ Bên là Gần
Đừng tưởng cứ đều là cân
Cứ đông là đủ, cứ ân là nhờ
Đừng tưởng cứ vần là thơ
Cứ âm là nhạc, cứ tờ là tranh
Đừng tưởng cứ vội thì nhanh
Cứ Tranh là Được, cứ Giành thì Hơn
Đừng tưởng Giàu hết Cô đơn
Cao sang hết ốm, tham gian hết nghèo
Đừng tưởng cứ bến là neo
Cứ suối là lội, cứ đèo là qua
Đừng tưởng chồng mẹ là cha
Cứ khóc là khổ cứ la là phiền
Đừng tưởng cứ hét là điên
Cứ làm là sẽ có tiền đến ngay
Đừng tưởng cứ rượu là say
Cứ gió là sẽ tung bay cánh diều
Đừng tưởng tỏ tình là yêu
Cứ thơ ngọt nhạt là chiều tương tư
Đừng tưởng đi là sẽ chơi
Lang thang dạo phố vào nơi hư người
Đừng tưởng vui thì sẽ cười
Đôi hàng nước mắt lệ rơi đầm đìa
Đừng tưởng cứ mực là bia
Bút sa gà chết nhân chia cộng trừ…
Đừng tưởng cứ gió là mưa
Bao nhiêu khô khát trong trưa nắng hè
Đừng tưởng cứ hạ là ve
Sân trường vắng quá ai khe khẽ buồn…
Đừng tưởng thu là lá tuôn
Bao nhiêu khao khát con đường tình yêu.
Đừng tưởng cứ Thích là Yêu
Nhiều khi nhầm tưởng bao điều chẳng hay
Đừng tưởng tình chẳng lung lay
Chỉ một giấc ngủ, chẳng may … có bầu.
Đừng tưởng cứ cầu là hên,
Nhiều khi gặp hạn, ngồi rên một mình.
Đừng tưởng vua là anh minh,
Nhiều thằng khốn nạn, dân tình lầm than.
Đừng tưởng tìm bạn tri âm,
Là sẽ có kẻ mạn đàm suốt đêm.
Đừng tưởng đời mãi êm đềm,
Nhiều khi dậy sóng, khó kềm bản thân.
Đừng tưởng cười nói ân cần,
Nhiều khi hiểm độc, dần người tan xương.
Đừng tưởng trong lưỡi có đường
Nói lời ngon ngọt mười phương chết người
Đừng tưởng cứ chọc là cười
Nhiều khi nói móc biết cười làm sao ?!!!
Đừng tưởng khó nhọc gian lao
Vượt qua thử thách tự hào lắm thay
Đừng tưởng cứ giỏi là hay
Nhiều khi thất bại đắng cay muôn phần
Đừng tưởng cứ quỳnh là thơm
Nhìn đi nhìn lại hóa ra cúc quỳ
Đừng tưởng mưa gió ầm ì
Ngày thì đã hết trời dần về đêm
Đừng tưởng nắng gió êm đềm
Là đời tươi sáng hóa ra đường cùng
Đừng tưởng góp sức là chung
Chỉ là lợi dụng lòng tin của người
Đừng tưởng cứ tiến là lên
Cứ lui là xuống, cứ yên là mằn (mần, làm)
Đừng tưởng rằm sẽ có trăng
Trời giăng mây xám mà lên đỉnh đầu
Đừng tưởng cứ khóc là sầu
Nhiều khi nhỏ lệ mà vui trong lòng
Đừng tưởng cứ nước là trong
Cứ than là hắc, cứ sao là vàng
Đừng tưởng cứ củi là than
Cứ Quan là Có, cứ Dân là Nghèo_
Đừng tưởng cứ khúc là eo
Cứ lúc là mạc, cứ Sang là Giàu
Đừng tưởng cứ thế là khôn!
Nhiều thằng khốn nạn còn hơn cả mình
Đừng tưởng lời nói là tiền
Có khi là những oán hận chưa tan
Đừng tưởng dưới đất có vàng
Vàng đâu chả thấy phí tan cuộc đời
Đừng tưởng cứ nghèo là hèn
Cứ sang là trọng , cứ tiền là xong
Đừng tưởng quan chức là rồng
Đừng tưởng dân chúng là không biết gì .
Đời người lúc thịnh lúc suy
Lúc khỏe , lúc yếu , lúc đi lúc dừng
Bên nhau chua ngọt đã từng
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau .
Ở đời nhân nghĩa làm đầu
Thủy chung sau trước , tình sâu nghĩa bền
Ai ơi nhớ lấy đừng quên ………
(CAO NHÂN : BÙI GIÁNG)

HỒTẬPCHƯƠNG
14/02/2023 08:43

ÔNG TRỌNG CÓ NHỚ HAY ĐÃ QUÊN!
( MỘT BÀI HỌC NHỚ ĐỜI CỦA DÂN MIỀN NAM )
Tổng Công Kích Tết Mậu-Thân 1968 của Việt-Cộng đã gây nên biết bao cảnh chết chóc, hoang tàn, đổ nát khắp Miền Nam. Dã man nhứt là cuộc thảm sát ở Huế, nơi đây Việt-Cộng đã xử tử hàng ngàn người dân vô tội rồi chôn vùi thân xác họ trong những ngôi mồ tập thể.
Trong cuộc chiến tranh Việt-Nam Thế Kỷ 20 vừa qua, quân dân Miền Nam đã quá nhân từ, cả tin, dễ dãi và ơ hờ, trong khi đó người Cộng-Sản lại vô cùng gian manh, dã man và xảo trá.
Chúng ta đã bị địch lừa gạt, nên cứ tin tưởng vào những viễn ảnh hòa bình của Hiệp Ðịnh Geneve năm 1954, rồi Hiệp Ðịnh Paris năm 1973; kết quả sau cùng, chúng ta phải trả giá là ngày Ba Mươi tháng Tư năm 1975 Miền Nam hoàn toàn sụp đổ.
VƯƠNG MÔ.NG LONG

Anonymous 2
16/02/2023 04:41

"Cương lĩnh đảng quan trọng hơn Hiến pháp" đó là lời Nguyễn Phú Trọng tuyên bố là Đảng Cộng sản Việt Nam có quyền chà đạp lên Hiến pháp, dù đó là Hiến pháp do Đảng Cộng sản Việt Nam tự vẽ ra