Hiện trạng quan chức địa phương giàu nhanh, “tài sản khủng” nhìn từ khía cạnh thể chế

Chính sách phân quyền cho địa phương là thiết yếu cho chuyển đổi thị trường, nhưng thiếu cơ chế phù hợp và hiệu quả kiểm soát lạm quyền đã dẫn đến hiện trạng quan chức địa phương giàu nhanh, “tài sản khủng” bất chính.
Bài phân tích của TS. Phạm Quý Thọ
2022.05.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Ông Phạm Hồng Hà - Chủ tịch TP Hạ Long
Báo Quảng Ninh, AFP, RFA edi

Việc ông Phạm Hồng Hà - nguyên Chủ tịch thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh bị Cơ quan Công An khởi tố bắt giam hôm 14/5 khiến dư luận ‘xôn xao’ không chỉ vì lý do về tội 'lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ' theo Điều 356 Bộ Luật Hình sự, mà còn vì khối tài sản khủng của ông này. Các báo Nhà nước đồng loạt đưa tin rằng ông này có biệt thự sang trọng trên lô đất rộng khoảng 400 m2 mặt đường bao biển Hạ Long và, nếu ước tính theo thị trường hiện tại, thì nhà và đất ở đó có giá không dưới 170 tỷ. Ngoài ra, ông còn có bốn chiếc xe hạng sang có trị giá hàng chục tỷ đồng, là tài sản ‘bề nổi’ cũng bị thu giữ để phục vụ công tác điều tra…

Đây không còn là các hiện tượng đơn lẻ khi báo chí đưa tin ngày càng nhiều, công khai, mô tả đích danh những biệt thự, xe sang - bề nổi tài sản ‘khủng’ của các ông chủ là các quan chức, thường là sau khi đã ‘hạ cánh an toàn’ nghỉ hưu hay đã và đang có vấn đề liên quan đến vi phạm pháp luật. Báo chí Nhà nước đã được “bật đèn xanh” để tham gia, mà trước hết là tạo sức ép từ công luận. Các bài viết đặt vấn đề “Dàn xe tiền tỉ của nguyên Chủ tịch TP Hạ Long khiến nhiều người bàn tán” (Báo Vietnamnet.vn, 18/5/2022). Rõ ràng rằng việc một quan chức hành chính cấp thành phố trực thuộc tỉnh, tương đương cấp huyện, nhưng có khối tài sản ‘khủng’ như vậy là “chuyện động trời”. Con số 170 tỷ mới chỉ là ước tính giá trị “của nổi”, nhưng đã lớn hơn với mức thu nội địa vào ngân sách của huyện Đầm Hà (127 tỷ), một huyện ven biển thuộc tỉnh Quảng Ninh có số dân gần 48 nghìn người!

bietthuphh.jpeg
Căn biệt thự của ông Phạm Hồng Hà ở TP Quảng Ninh. Báo Thanh Tra

Thời gian đầu khi Đảng thừa nhận tham nhũng trầm trọng và đề ra chính sách phòng chống tham nhũng (PCTN) , đặc biệt sau khi thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương PCTN năm 2013, các nỗ lực dường như tập trung trừng phạt những những quan chức, đối thủ suy thoái tư tưởng, “tự diễn biến, tự chuyển hoá” ra khỏi tổ chức, nhất là ở trung ương. Các tài sản ‘khủng’ bề nổi của quan chức chỉ được biết ‘mập mờ’ trên các trang mạng ngoài lề, không chính thức, nhưng những thông tin chi tiết về vị trí các biệt thự, xe sang mà gia đình họ sở hữu, con cái họ học ở nước ngoài nào… khiến dư luận nghĩ về mức độ giàu có của quan chức. Nay, chiến dịch PCTN mở rộng xuống các địa phương cấp tỉnh, những vị cựu quan chức cấp tỉnh bị kỷ luật đảng và truy tố pháp luật nhiều hơn kèm theo đó là thúc đẩy việc thu hồi tài sản tham nhũng.

Nguyên nhân nào khiến quan chức cấp tỉnh giàu nhanh và có tài sản ‘khủng’? Đảng nhận định sự suy thoái tư tưởng đạo đức để phục vụ cho chính sách PCTN, nhưng đây là nguyên nhân chủ quan. Cũng không thể đổ lỗi cho thị trường được vì nó vận hành theo những quy luật khách quan, là động lực cho tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời có tác động tiêu cực từ những mặt trái của nó. Bởi vậy, đây là “lỗi hệ thống”, cụ thể là cơ chế phân cấp phân quyền cho quan chức địa phương nhưng thiếu kiểm soát tha hoá quyền lực hiệu quả thông qua cơ chế công khai minh bạch và giải trình trách nhiệm.

Trước hết, quá trình Trung ương phân cấp, phân quyền cho địa phương, về bản chất là ‘tản quyền hay phi tập trung quyền lực khi công cụ điều hành và giám sát bằng kế hoạch hoá tập trung không còn phù hợp, nhưng bị che phủ bởi bề ngoài là sự uỷ quyền quản lý bởi Chính quyền trung ương, nhằm mục đích đáp ứng chuyển đổi thị trường. Tuy không được độc lập nhưng chính quyền tỉnh, thành đã được tự chủ tương đối để điều hành kinh tế xã hội ở địa phương.

Quá trình này được thực hiện, khởi đầu “từ trên xuống dưới” và, nay những đòi hỏi quyền lớn hơn “từ dưới lên”, ngày càng nhiều địa phương muốn có “cơ chế đặc thù”, lúc đầu là “cơ chế thủ đô”, cho Hà Nội, thu chi ngân sách cho trung tâm kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, nay Nghệ An, Thanh Hoá cũng ‘đòi’ cơ chế riêng cho địa phương mình. Đã trở nên công khai và nhiều hơn những tít bài kiểu như “TP.Hồ Chí Minh cần 10 lít xăng, cho 8 lít thì làm sao đi tới nơi” như Báo Tuổi trẻ 17-5-22 đưa lời phát biểu của một Đại biểu Quốc hội TP.HCM và cho rằng TP cần đột phá hơn.

Quyền đi đôi với lợi, muốn có lợi phải có quyền. Mối quan hệ trung ương - địa phương đang thay đổi về nội dung và tính chất, từ đơn thuần hành chính sang thành quyền lợi, sau đó là tính tự chủ về kinh tế và chính trị, từ phục tùng trung ương sang thành đòi hỏi và thoả thuận.

Quá trình ‘tản quyền’ ngày càng nhanh khi nhu cầu chuyển đổi thị trường càng lớn và mang xu hướng tất yếu. Nghĩa là, về cơ bản, không thể dừng lại hay quay lại cơ chế kế hoạch hoá tập trung trước đây. Tuy nhiên, cải cách thể chế đã không theo kịp thực tế chuyển đổi.

Các nhà cải cách, lãnh đạo và điều hành, đã, ‘cố ý hay vô tình’, hiểu ‘sai lệch’ về tính hai mặt của thị trường, khi coi nó chỉ là công cụ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế như một sự đảm bảo duy trì chế độ, và quan niệm rằng thị trường không phải là chủ nghĩa tư bản để ‘bảo vệ’ nền tảng ý thức hệ chủ nghĩa xã hội giáo điều. Từ điểm xuất phát kinh tế thấp khi động lực kinh doanh được kích hoạt bởi thị trường, trước hết đã đánh thức tiềm năng đất đai, tài nguyên và lao động để sản xuất hàng hoá và tích luỹ tư bản để tăng trưởng nhanh chóng, khiến cho căn bệnh duy ý chí của chế độ phát tác rằng Đảng CS có thể lãnh đạo kinh tế thị trường bằng chính sách thực dụng trong bối cảnh toàn cầu hoá tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, cùng với thời gian dư địa tăng trưởng kinh tế đã cạn dần, tỷ lệ tăng giảm sút, trồi sụt trong bối cảnh kinh tế không còn thuận lợi như trước, cải cách chính trị không phù hợp, dẫn đến lạm quyền, “lợi dụng chức vụ, quyền hạn” tràn lan, tự chống tham nhũng đòi hỏi chi phí cao, kém hiệu quả.

Các thể chế hiện có như Hội đồng nhân dân các cấp và dân chủ cơ sở không phát huy được vai trò và chức năng giám sát, vẫn mang tính ‘trang trí’, cơ cấu hình thức thay vì thực quyền, khiến biên chế bộ máy “đông nhưng không mạnh”. Một số ‘sáng kiến’ cải cách như “lồng thể chế nhốt quyền lực”, “minh bạch tài sản quan chức”, kiểm soát tài sản là cơ chế hữu hiệu để chống tham nhũng là quan niệm đúng, nhưng đã bế tắc trong môi trường tập trung quyền lực Đảng.

Quan chức giàu lên nhanh chóng, lộ rõ không chỉ ở trung ương mà còn ở địa phương, không thể giải thích được nguồn gốc đang là thực trạng nhức nhối không chỉ trong công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực (PCTN) mà còn là thách thức đối với cải cách thể chế nói chung. Chính sách phân cấp, phân quyền cho địa phương, cho các đơn vị sự nghiệp công lập là những nội dung lớn, quan trọng của cải cách chính trị. Tuy nhiên, như phân tích ở trên, nếu nó không gắn với việc kiểm soát tha hoá quyền lực phù hợp và hiệu quả thì cải cách thể chế sẽ rơi vào bế tắc. Chống tham nhũng chỉ là giải pháp cấp bách thay vì cơ chế kiểm soát quyền lực bền vững lâu dài, cơ chế công khai minh bạch và giải trình trách nhiệm đối với quan chức hệ thống chính trị.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

Người Quan Sát
22/05/2022 13:23

Căn biệt thự của ông Phạm Hồng Hà ở TP Quảng Ninh trông rất bề thế, chụp với xe con làm tăng vẻ giàu sang của tỉnh nhà, đẹp mặt với đời . Chứ đâu lụp xụp , rách nát , xơ xác như lều thằng chăn vịt !
Những kẻ thối mồm kinh niên , những thế lực thù địch , bới lông tìm vết ; những "trâu cột ghét trâu ăn " chĩa giáo tấn công bôi xấu đặt điều cá nhân ông PHH.

Hãy bình tâm và lắng nghe dân tình xưa nay có phê phán eo sèo gì đâu; thế mà đùng cái ... tố khổ ông ta ; đâu thể tự dưng ông có một lúc 4 chiếc xe con , tự nháy mắt ông có biệt thự kếch sù .Trích : Các bài viết đặt vấn đề “Dàn xe tiền tỉ của nguyên Chủ tịch TP Hạ Long khiến nhiều người bàn tán” (Báo Vietnamnet.vn, 18/5/2022)
Không ai kêu ca , không ai điều tiếng, không tiếng bấc tiếng chì , không lời ve tiếng ong .... tất nhiên ông rất trong sạch . Chẳng những ông không làm vấy bẩn cho đảng cho nhà nước , mà ông còn làm đẹp thêm cho thành phố cho chính quyền.
Tóm lại ông làm thơm cho đảng . Đề nghị phạt ngay những kẻ phao tin xấu cho ông PHH , ; phạt nặng những kẻ làm nhếch nhác thành phố , ca tụng cổ võ những ai làm đẹp thành phố , đẹp cả nước như PHH . Hoan hô tinh thần PHH

Lão nông dân
22/05/2022 15:22

Đất nước quái đảng còn sót lại trong cộng đồng thế giới cùng tàu cộng ,bắc hàn ,cu ba,nga…
Thằng cầm đầu lúc nào cũng mê sản:đốt lò,củi khô củi tươi,không có vùng cấm,được đại bộ phận nhân dân đồng tình ủng hộ,chưa có bao giờ đẹp như hôm nay…mà phía dưới thì bê bết nhày nhụa đến tởm lợm và rồi chẳng có trách nhiệm gì ráo…???
Dân Việt quả là vô địch về sức chịu đựng!!!

Duy Hữu, USA
22/05/2022 17:49

Cũng chỉ vì, cũng tại vì, cũng toàn vì... thể chế, chế độ...

Đảng vua, vua đảng, đảng giặc cờ đỏ búa liềm Việt Cộng,

vua độc đảng, vua đảng độc, vua độc đoán, vua độc tôn,
vua độc tài, vua bất tài, vua bất lực, vua bất lương, vua bất nhân,

vua độc diễn... chống tham nhũng, tham ô, tham ăn hối lộ, ăn hôi, ăn thối, ăn trên, liếm dưới, ăn ngang, liếm dọc,
vua độc quyền chống nhân dân chống tham nhũng, tham ô, tham ăn hối lộ, ăn thối, ăn hôi, ăn trên, liếm dưới, liếm dọc, ăn ngang,

vua độc quyền... làm vua đảng, làm đảng vua... vua của vua... tham nhũng, tham ô, tham ăn hối lộ, ăn hôi, ăn thối, ăn trên,
liếm dưới, ăn ngang, liếm dọc, vua nói dọc, nói ngang ... vua nói dóc, nói xạo ... chống tham nhũng, tham ô, chống tham ăn hối lộ,

vua của vua ... nói thì hay, làm thi láo.... vua của vua ... làm thi láo, nói láo thì hay... là đảng vua giặc, cờ đỏ búa liềm Việt Cộng.

Đảng vua có Tổng Trọng già,
đốt lò không cháy, quét nhà không nên,

Ăn đêm, vua Trọng ngồi trên,
mâm dơ, món bẩn, dâng lên... vua cười.

vua cười, vua phán... chẳng sao !
ăn sao cũng được... miễn sao có tiền !

Có tiền, mua tiên, ăn tiên, chơi tiên,
quy tiên cũng được... vua sướng như điên !

Nhu vua già điên, của đảng vua điếm,
nhu vua già điếm, của đảng vua điên...
vì tiền, vì tiên... mất cả tổ tiên... vì " cụ Hồ ".