Một vòng Hoa giáp Trung Hoa

Sau một loạt hội nghị và thượng đỉnh tuần này tại Hoa Kỳ, lãnh đạo Bắc Kinh sẽ trở về dự lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa, vào ngày mùng một tháng 10.
Nguyễn Xuân Nghĩa & Việt Long, RFA
2009-09-24
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Chính quyền Trung Quốc chuẩn bị các lễ lạc kỷ niệm 60 năm ngày thành lập nước Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa.
Chính quyền Trung Quốc chuẩn bị các lễ lạc kỷ niệm 60 năm ngày thành lập nước Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa.
AFP PHOTO/Frederic J. Brown

Nhân dp x này đã tri qua mt chu kỳ 60 năm như mt vòng hoa giáp, Din đàn Kinh tế có chương trình tng kết v Trung Quc vi nhà tư vn kinh tế Nguyn Xuân Nghĩa.  Vit Long thc hin.

60 năm…

Vit Long:  Mùng mt tháng 10 năm 1949, tc là cách đây tròn 60 năm, Mao Trch Đông đã long trng tuyên b trước Qung trường Thiên an môn s thành lp ca Cng Hoà Nhân Dân Trung Hoa. Tun ti đây, hin nhiên là Trung Quc s có nhiu tiết mc biu dương và nhn mnh đến uy thế ca mt x đông dân nht đa cu đang vươn lên thành mt cường quc kinh tế toàn cu. Vì vy, chương trình kỳ này ca chúng ta s cùng tìm hiu v s ln mnh đó ca Trung Quc, như mt cuc sơ kết v nước Cng hoà 60 năm tui này. Ông nghĩ sao v biến c lch s đó và nht là v s xut hin ca cường quc kinh tế này?

Nguyn Xuân Nghĩa:  T tình trng mt quc gia b xâm lăng, chiến tranh, ri t tàn phá vi ni chiến và cách mng hoang tưởng, vic Trung Hoa Nhân Dân Cng Hoà Quc hay Trung Quc vươn lên thành cường quc có sc nng kinh tế và chính tr đáng k trên thế gii, biến c đó tt nhiên là có ý nghĩa lch s. Đng Cng sn Trung Quc có biu dương thì cũng là chuyn chúng ta có th hiu được.

Nhưng có mt quy lut kinh tế mà lãnh đo x này có thy mà không nói, là trong kinh tế, ta d đếm ra nhng cái được mà không nhìn thy nhng cái mt. Trong 60 năm, Trung Quc có 30 năm hoang phí đến chết người vì s hoang tưởng cách mng, t 1949 đến 1979.

Sau đó là 30 năm ln mò vi nhiu vp ngã tai hi. Người ta không đếm hoc c quên đi nhng cái mt ca 30 năm đu cho nên nếu mun làm mt tng kết dù sơ khi thì trong trương mc li l này mình cũng nhc đến nhng mt mát đó v thi gian, cơ hi và nht là nhân mng.

"Bước Nhy Vt Vĩ Đi" lng trong cuc ci cách rung đt khiến 36 triu người chết đói ngay trong thi bình, t 1959 đến 1961.

Nguyễn Xuân Nghĩa

Vit Long:  Nói v nhng cái mt đó, ông có th làm mt bng kim kê khái quát v chuyn này không?

Nguyn Xuân Nghĩa:  Không nói v nhng mt mát ca dân tc Trung Hoa thi ni chiến Quc Cng thì sau khi Mao Trch Đông chiếm được Hoa lc, Trung Quc lp tc nhy vào cuc chiến ti bán đo Triu Tiên khiến cho t 200 đến 400 ngàn thanh niên mt mng.

Chuyn y có th chng liên h gì đến đ mc kinh tế, nhưng thành qu kế tiếp ca Mao v xây dng xã hi ch nghĩa hoc gic mơi đng" ca ông là mt thm bi kinh tế có kích thước lch s.

Tôi mun nói đến "Bước Nhy Vt Vĩ Đi" lng trong cuc ci cách rung đt khiến 36 triu người chết đói ngay trong thi bình, t 1959 đến 1961.

Vit Long:   Con s 36 triu chết đói t đâu ra, thưa ông? 

Nguyễn Xuân Nghĩa: Nhân đây, xin nhc ti cun sách ca người trong cuc viết ra mà vn b cm lưu hành ti Hoa lc. Tác gi là mt đng viên Cng sn, tt nghip Đi hc Thanh Hoa và đã dành hơn chc năm tìm hiu ti ch bi kch này vì thân ph cũng b chết đói vào năm 1959. Đó là cun "M Bia" va xut bn năm ngoái ti Hong Kong.

Ta đ cun sách là "M Bi - Trung Quc Lc Thp Niên Đi Đi Cơ Hoang K Thc", tác gi là Dương Kế Thng. Ch "cơ hoang" ca ông phi làm ta git mình vì hàm ý là chết đói khi rung vn cy được mà lúa không chín! Ông ta thu thp d kin ti tng nơi và đưa ra con s tn tht nhân mng cao hơn mi ước lượng trước đây, là 36 triu người chết đói trong có my năm.

Kế tiếp là "Cách mng Văn hoá Vĩ đi", mt cuc "Đi Văn Cách" kinh hoàng kéo dài 10 năm ch vì cơ mưu ca mt nhân vt phi thường đến bt thường là Mao Trch Đông, khiến đng viên cao cp nht cũng chết oan, k c Phó Ch tch Lưu Thiếu Kỳ b chết đói trong tù.

Nếu k thêm biết bao nn nhân b dit trong các tri "lao ci", hay ci to qua lao đng, thì nhng tn tht nhân mng y là vết nhơ cho b mt Quang diu Trung Hoa ngày nay.

“Phép lạ” Trung Quốc

Vit Long:  Nhưng sau đó, có phi Đng Tiu Bình đã tiến hành ci cách t cui năm cui 1978 và đưa Trung Quc qua ng khác đ tr thành cường quc kinh tế như ngày nay không?

Nguyn Xuân Nghĩa:  Bc Kinh thường ly Hi ngh Ban chp hành Trung ương Kỳ 3 ca Đi hi Khoá 11 vào tháng 12 năm 1978 là khi đim ca vic m ca vi ch trương "T hin đi hoá" ca Đng Tiu Bình.

Tôi thin nghĩ là đim khi s y là năm 1979, sau khi Trung Quc đòi cho Vit Nam mt bài hc mà b rát tay vì v tn công các tnh min Bc. Chính là nhng tn tht y mi cho thy s lc hu quân s khiến các phn t th cu cũng đành chu ci cách đ to phương tin cho quân đi, vi kết qu ngày nay là làm cho lãnh đo Hà Ni lo s.

Tr li chuyn kinh tế thì sau gic mơi đng" ca Mao, Đng Tiu Bình nói đến "tiu khang" là cho dân nghèo cũng có đ ăn. Ông ly ch trong Kinh Thi, thiên Đi Nhã. T đy, chuyn kiếm ăn thành ưu tiên cao hơn là xây dng thế gii đi đng, và làm giu không còn là cái ti.

Sau đó mi là 10 năm d dm, th nghim, theo kiu mò chân dưới nước đ tìm đường đi và khi b khng hong vì lm phát và tham nhũng trong cơ chế chính tr thì li ra tay tàn sát người dân, là v Thiên an môn năm 1989 mà Bc Kinh cũng s không nhc ti.

Nếu nhìn trên toàn cnh thì Trung Quc ch có tiến b gi là vượt tri k t mt chc năm tr li thôi, cùng vi vic gia nhp T chc Thương mi Thế gii WTO.

Vit Long:  Nhưng thành qu tăng trưởng ca Trung Quc như ai cũng thy là tc đ tăng trưởng bình quân ca x này là 8-9% trong khi các nước công nghip hoá ch được có 4-5% là nhiu.  Ông nghĩ sao v hai tc đ đó?  

Nguyn Xuân Nghĩa:  Chúng ta s tr li chuyn thng kê đó sau, nếu như có thi gi.

Nhưng, qua 25 năm đu ca thi chuyn hướng theo kinh tế th trường, Trung Quc đt tc đ tăng trưởng sn xut, tính theo li thc tin là t giá v sc mua ca đng bc, là 370%, tc là bình quân là hơn 6% mt năm. Đy là hin tượng bình thường ca mi x khi tiến vào giai đon khi phát, như mt phi cơ khi mi ct cánh thì bc lên cao đ rt nhanh.

Chng hn như trong cùng giai đon y, thì Nht Bn vào thi kỳ 1950-1973 có tc đ bình quân là hơn 8% mt năm; ca Đài Loan t 1958 đến 1987 là hơn 7% mt năm; ca Hàn Quc vào thi kỳ 1962-1990 là 7,6% mt năm. Tc là thành tích Trung Quc không hơn hn các x khác trong cùng giai đon phát trin.

Khác bit nếu có là x này có dân s rt đông nên tính theo sc nng toàn quc thì qu là ln. Nhưng ngược li, đà tăng trưởng và dân s rt đông y cũng có vn đ và đây là mt trái ca hin tượng mà thiên h c gi là phép l Trung Quc.

Vit Long:   Ông vui lòng nói rõ v mt trái y, là nhng gì?

H gi đó là "xã hi ch nghĩa vi màu sc Trung Quc" mà thc cht vn là "kinh tế th trường theo đnh hướng xã hi ch nghĩa" do đng đ ra, là mô thc Vit Nam đang áp dng. Nôm na là đc tài chính tr trên t do th trường.

Nguyễn Xuân Nghĩa

Nguyn Xuân Nghĩa:  Lãnh đo Trung Quc chn mô hình kinh tế chính tr c tưởng ging các nước tân hưng Đông Á mà tht ra li khác. H chn chiến lược phát trin Đông Á là ly xut nhp khu làm đu máy tăng trưởng, nhưng có ch trương kinh tế chính tr khác, đó là duy trì thế đc tôn chính tr, đ xã hi dưới sinh hot kinh tế dưới s ch đo và phân b ca mt đng đc quyn.

H gi đó là "xã hi ch nghĩa vi màu sc Trung Quc" mà thc cht vn là "kinh tế th trường theo đnh hướng xã hi ch nghĩa" do đng đ ra, là mô thc Vit Nam đang áp dng. Nôm na là đc tài chính tr trên t do th trường.

Mô thc y đnh chế hoá hai thuc tính hu cơ là nn tham nhũng trong b máy công quyn và nn bt công trong xã hi nên thường xuyên gây nguy cơ khng hong.

Hu qu riêng v kinh tế là s lch lc trong vic sung dng tài nguyên, tc là trong tính toán kinh doanh và kinh tế, mà con s v đà tăng trưởng biu kiến và tng hp không din t ni. Mt cách c th v s lch lc y là đà tăng trưởng thiếu phm cht, đào sâu bt công xã hi và gây mt mát ln v môi sinh mà người ta không tính ra, hoc có mun thì cũng đếm không được.

Các quc gia tân hưng Đông Á kia không gp loi vn đ y, h có mc công bng xã hi cao hơn và đi sng người dân cũng thoi mái hơn, vi nhiu quyn t do hơn.

Một vòng hoa giáp

Vit Long: Ông va nói v ni dung có th gi là thiếu phm cht ca đà tăng trưởng. Thế còn vn đ dân s mà ông có nhc ti, c th thì nó là gì?

Nguyn Xuân Nghĩa:  Chuyn ch quan là th chế chính tr, chuyn khách quan là nhng đc tính v đa dư hình th khiến x này thc tế có ba nn kinh tế khác bit là điu chương trình này có nói ti trong bui phát thanh ngày 10 tháng Sáu va ri v cái thế tam phân ca Trung Quc.

X này có ba tc đ phát trin cho ba vùng và d b phân hoá v chính tr là điu ngày càng rõ vi nhng tin tc khó che giu v đng lon.

Nguyễn Xuân Nghĩa

Trên đi th thì khu vc gn duyên hi ti min Đông có điu kin thun li nht và đà tăng trưởng cao nht nên ch mun hi nhp vi thế gii bên ngoài. Đây là khu vc to ra n tượng v phát trin hay phép l kinh tế.

Hai khu vc kia là nhng tnh b khoá trong lc đa khô cn khó sng min Tây, và vùng ngoi biên được Bc Kinh coi là phiên trn hay trái đn quân s thì li còn nghèo hơn na. Vì vy, x này có ba tc đ phát trin cho ba vùng và d b phân hoá v chính tr là điu ngày càng rõ vi nhng tin tc khó che giu v đng lon.

Vit Long: Nhưng hin nhiên là lãnh đo Trung Quc có thy ra bài toán v s phân b dân s giàu nghèo trong ba khu vc đó ch? H đã có nhng n lc gì đ gii quyết bài toán này?

Nguyn Xuân Nghĩa:  Mười năm trước, thế h lãnh đo như Giang Trch Dân hay Chu Dung Cơ đã thy ra và phát đng kế hoch gi là "Tây tiến" đ phát trin các tnh lc hu min Tây, mà không có kết qu vì thc cht vn ch là quyết đnh duy ý chí không có s hưởng ng bên dưới hoc s tham gia ca th trường.

Thế h lãnh đo kế tiếp là H Cm Đào và Ôn Gia Bo ngày nay càng thy ra s nguy ngp ca vn đ - nht là s lm than ca người dân các tnh lc hu bên trong - nên hâm nóng li khu hiu "tiu khang" ca Đng Tiu Bình, vi nghĩa khác, là làm sao cho dân nghèo cũng đ ăn trong khi mt thiu s đã thành đi phú.

Nhưng bn năm sau vn chưa có kết qu, mt phn là vì điu kin đa dư hình th, phn kia là vì s cưỡng chng ca các đng b min Đông, vn ch mun vươn ra ngoài đ theo kp thế gii - và kiếm li.

Khó khăn này tht ra là chuyn hp tan c đin ca lch s Trung Quc. H mun tp trung quyn lc v trung ương thì gp s cưỡng chng, thm chí phá hoi ca các đa phương. Nếu có chế đ dân ch theo th chế liên bang, may ra Trung Quc có th khc phc được bài toán y khi sung dng tài nguyên và thuế khoá.

Nhưng vi chế đ đc đng hin hành, li ta rng xung dưới qua mng lưới doanh nghip nhà nước đang tr thành các lãnh chúa đy đc quyn và đc li cu kết vi các đng b đa phương, vn đ qu là cc kỳ nan gii sau 60 năm cm quyn ca đng Cng sn Trung Quc. Chúng ta s còn phi tr li vn đ này trong nhiu kỳ ti.

Việt Long: Xin cm t ông Nghĩa và xin hn mt kỳ sau đ nói v chuyn hp tan ca Trung Quc.

Xem toàn trang