Đến cuối tháng Chín tới đây, toàn bộ tài khoản trên mạng xã hội của người dân trên các nền tảng như Facebook, Threads, Tiktok, Zalo, v.v. bị bắt buộc phải xác thực định danh và liên kết với ứng dụng VNeID của Bộ Công an.
Đây là nội dung đáng chú ý của Nghị định 320/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 28/9, nhằm sửa đổi, bổ sung một số nội dung của văn bản trước đó là Nghị định 69/2024/NĐ-CP về định danh và xác thực điện tử.
Văn bản này do Bộ Công an đặt bút soạn thảo. Đáng chú ý nhất là thời gian lấy ý kiến ở văn bản này chỉ trong vòng 10 ngày, từ 3/10 - 13/10/2025, ngắn hơn so với quy định hiện hành là ít nhất 20 ngày.
Người dân còn bị buộc cung cấp các dữ liệu cá nhân nào?
Bên cạnh việc liên kết tài khoản mạng xã hội, Nghị định 320 còn yêu cầu mỗi người dân liên kết nhiều dữ liệu thiết yếu khác như thông tin tài khoản ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, cùng nhiều dịch vụ thiết yếu khác.
Những người thường hoạt động bán hàng, phát sóng trực tuyến (livestream) trên các sàn thương mại điện tử cũng bị bắt buộc liên kết định danh với ứng dụng VNeID.
Đối với các tài khoản ngân hàng, hạn chót phải hoàn thành liên kết, xác thực được ấn định trước ngày 30/06/2027, trong khi các tài khoản thông tin còn lại phải đăng ký trước thời hạn 31/12/2026.
Với mỗi người dân, thông tin tài khoản mạng xã hội, ngân hàng, chứng khoán, y tế, v.v thường gắn liền với một số điện thoại cụ thể.
Quy định cũng nói rõ hệ thống định danh trên VNeID sẽ tự động khóa tài khoản điện từ của bất kỳ công dân nào mà số điện thoại di động dùng để đăng ký bị thay đổi hoặc không chính chủ.
Đưa VNeID trở thành “siêu ứng dụng”
Theo chủ trương số hóa của Chính phủ Việt Nam kể từ năm 2022, tài khoản định danh trên VNeID được xác định sẽ là phương tiện chủ yếu thay thế nhiều giấy tờ khác trong các giao dịch dân sự, và thủ tục công.
Bộ Công an từng công bố tham vọng sẽ đưa ứng dụng có 67 triệu tài khoản định danh này trở thành “siêu ứng dụng”, và khẳng định sẽ tạo ra một mạng xã hội, nơi 100% người dùng được cấp mã định danh.
Đến nay, nhiều dữ liệu cá nhân của người dân đã được tích hợp trên ứng dụng VNeID, bao gồm: sinh trắc học, đất đai, hộ tịch, khai báo thuế, lịch trình bay, học vấn, thông tin các thành viên phụ thuộc trong gia đình v.v. Toàn bộ các dữ liệu này được lưu trữ tập trung tại Cơ sở dữ liệu quốc gia của Bộ Công an.
Mô hình giống với Trung Quốc
Tiến sĩ Bill Hayton từ tổ chức Chatham House nhận định rằng Việt Nam đang theo đuổi mô hình chuyển đổi số rất giống với Trung Quốc vì vốn dĩ cả hai đảng đều cùng chung một hệ tư tưởng marxist và mối quan hệ chính trị đã kéo dài gần một thế kỷ nay.
Ở Trung Quốc, thông qua định danh tài khoản mạng xã hội, tài khoản ngân hàng, v.v, nước này đã xây dựng một hệ thống kiểm duyệt trên quy mô toàn xã hội.
Giám sát mạng xã hội
Đơn cử trên các nền tảng mạng xã hội phổ biến của nước này như WeChat, Sina Weibo, Baidu Tieba và các nền tảng livestream khác, người dân khi mở tài khoản phải được xác thực danh tính thật qua sim điện thoại.
Nếu từ chối xác thực qua sim, bên cạnh việc không thể mở tài khoản, nhà mạng cũng sẽ “từ chối cung cấp dịch vụ”.
Đồng thời, nhà nước còn đồng thời buộc các tập đoàn công nghệ lớn như Tencent, Sina, và Baidu phải gánh chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp đối với nội dung của người dùng.
Các nền tảng trên phải thường xuyên lọc những từ khóa, xu hướng được gắn nhãn là “nhạy cảm chính trị”, hay thực thi chế độ kiểm duyệt khẩn cấp theo Bộ Công an và Ban Tuyên truyền Trung, nhằm loại bỏ các chủ đề thông tin phát sinh mà chính quyền không mong muốn, và buộc các trang tin chỉ được phép trích dẫn nguồn tin chính thống của nhà nước.
Đáng chú ý hơn, dựa trên thông của hàng trăm triệu những tài khoản đã định danh, nhà nước còn khuyến khích các cơ chế chấm điểm tín nhiệm người dùng mạng xã hội”.
Mỗi tài khoản sẽ có điểm tín nhiệm chuẩn lúc đầu, ví dụ 80 điểm. Nếu người dùng đăng tải thông tin bị cho là “tin đồn” hoặc vi phạm các điều khoản, hệ thống sẽ trừ điểm, đến khi điểm số về 0, tài khoản đó sẽ bị khóa vĩnh viễn.
Do chính sách xác thực danh tính thật liên kết tài khoản với số điện thoại chính chủ và số căn cước công dân, và dữ liệu cá nhân của người đó đã bị đưa vào danh sách đen của hệ thống, nên việc tạo tài khoản thay thế trở nên bất khả thi.
Bên cạnh đó, các nền tảng mạng xã hội còn buộc phải tố giác vi phạm, và cung cấp dữ liệu của người dùng cho cơ quan chức năng khi yêu cầu.
Như trường hợp của Trần Thủ Lợi, một giám sát viên công trình, đã bị công an tạm giữ vào tháng 9/2017 chỉ vì đưa ra một lời bình luận đùa giỡn trong một nhóm chat riêng tư trên WeChat gồm 453 thành viên về tin đồn ngoại tình của một quan chức cấp cao Trung Quốc.
Cùng thời điểm trên, một công dân khác có tên Trương Quảng Hồng cũng bị công an bắt giữ sau khi chia sẻ bài viết phê bình chính quyền trên ứng dụng nhắn tin mã hóa WhatsApp.
Giám sát tài khoản ngân hàng
Đối với tài khoản ngân hàng của một cá nhân, chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc không chỉ dừng lại ở câu chuyện theo dõi giao dịch tài chính, mà còn gắn dữ liệu đó với thông tin định danh, tài khoản mạng xã hội, địa chỉ IP mạng, hồ sơ chính trị/tôn giáo, phương tiện đi lại và các mối quan hệ khác trong xã hội.
Qua đó, khi phát hiện các “rủi ro chính trị” hoặc hoạt động bất thường từ những cá nhân này, công an sẽ phối hợp với phía ngân hàng để phong tỏa tài sản, hoặc đưa họ vào hồ sơ trừng phạt tín dụng quốc gia để tạo ra hình thức cô lập kinh tế lâu dài hơn.
Giám sát để bảo vệ cơ chế độc đảng
Theo các nghiên cứu, chính quyền Việt Nam luôn bao biện cho việc tích hợp dữ liệu của người dân nhằm dễ quản lý hành chính, phòng chống tội phạm, nhưng thực chất đây là cách họ tăng chế độ kiểm duyệt nhằm duy trì, bảo vệ thể chế độc đảng cai trị.
Đơn cử như tác giả Nguyễn Thu Giang trong nghiên cứu đăng trên Tạp chí The Journal of Asian Studies (2018), cho thấy rằng việc chính quyền gia tăng sự giám sát, trừng phạt trên môi trường số có xuất phát từ việc họ coi Internet là một “trận địa sinh tử”, nơi nhà nước phải triệt tiêu đi bất kể mầm mống nào của sự kết nối bất bình xã hội với các chương trình nghị sự phản kháng tập thể để từ đó duy trì vị thể cai trị độc tôn của mình.