Đề xuất gần đây của Bộ Y tế về việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng, thuộc Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đang vấp phải nhiều luồng ý kiến phản đối từ dư luận và các phụ huynh học sinh.
Trong số đó, nhiều ý kiến thậm chí còn so sánh dự thảo luật này với tình hình tại Trung Quốc, quốc gia vốn vướng nhiều tranh cãi về nạn cưỡng bức thu hoạch nội tạng và sự tồn tại của thị trường chợ đen.
Phản ứng của dự luận
Các ý kiến này chủ yếu tập trung các trang mạng xã hội được người dân tin dùng.
Từ ngày 21/10 đến nay, từ khóa “hiến tạng” trở thành chủ đề nóng, thu hút hàng trăm nghìn lượt quan tâm và thảo luận trên nền tảng Threads.
Thông điệp “phản đối cho phép trẻ vị thành niên được phép hiến tạng”, là số nhiều quan điểm được chia sẻ rộng rãi.
Trên nền tảng Facebook, cũng không ít người đã lên tiếng .
Tài khoản Lê Minh Chánh cho rằng “một người dưới 18 tuổi có thể đủ trưởng thành để quyết định hiến tạng, ví dụ hiến một quả thận cứu người”.
“Nhưng pháp luật không thể mặc nhiên xem mọi người dưới 18 tuổi đều đã đủ hiểu biết, đủ độc lập và đủ bản lĩnh để đưa ra một quyết định có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của họ suốt phần đời còn lại”, ông nói.
Cùng với ý kiến trên, một tài khoản tên Bùi Thị Thảo gọi đây là “dự luật vô nhân đạo” nên “phản đối”.
Bà Thảo “bực mình”, nhận định ngay cả “người lớn đọc còn không hiểu hết hệ lụy phía sau”, chứ huống chi “trẻ con biết gì về hiến xác với hiến tạng”.
Đáng chú ý, dư luận đặc biệt phẫn nộ trước thông tin một số trường tiểu học triển khai phiếu khảo sát trực tuyến đối với học sinh về dự thảo này.
Theo ghi nhận từ RFA, các đợt phát phiếu khảo sát diễn ra vào đầu tháng 10, được cho là nhằm chuẩn bị dữ liệu trình Quốc hội thông qua Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Bên cạnh đó, cộng đồng mạng cũng lan truyền bài viết từ Fanpage “Liên đội trường THCS Sóc Trăng - Phường Sóc Trăng, Thành phố Cần Thơ” vận động giáo viên gửi khảo sát tới học sinh.
Hiện đường dẫn lấy phiếu khảo sát lẫn bài viết tuyên truyền trên đều đã bị xóa và không thể truy cập.
“Việc triển khai phiếu khảo sát trực tuyến về dự thảo [...] tới trẻ em tại TP.HCM - thông qua Hội đồng Đội, nhóm lớp, bao gồm cả học sinh tiểu học lớp 5 và lớp 6 - là một cách làm hồ đồ, thiếu trách nhiệm và vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc bảo vệ”, tài khoản Huyền Trang nhận định.
Người này cũng nhấn mạnh thêm “việc đặt những câu hỏi về sự sống, cái chết, chết não, chết tuần hoàn và hiến tạng trực tiếp cho trẻ em mà không qua người giám hộ không chỉ là một sự vượt rào pháp lý, mà vô tình trở thành hành vi bạo lực tâm lý, dưới cụm từ ‘lấy ý kiến’”.
Đồng quan điểm, tài khoản Quỳnh Hoa cho rằng “trẻ em không phải là đối tượng để thử nghiệm chính sách hay đặt vào vòng xoáy của các vấn đề pháp lý phức tạp”, và gọi việc phát phiếu lấy ý kiến là hành động “vô đạo đức”.
“Nó vô đạo đức ở chỗ trẻ em không thuộc đối tượng để hướng tới lấy ý kiến về dự thảo luật. Sự bảo vệ tuyệt đối đối với những người đang sống - đặc biệt là trẻ em - không được phép bị đánh đổi hay làm mờ đi bởi bất kỳ mục đích nhân đạo nào khác. Mở rộng luật này chính là trực tiếp, tiếp tay cho tội ác buôn bán nội tạng người”, bà Hoa giải thích.
Cùng với làn sóng phản đối, nhiều người còn lan truyền cho nhau mẫu đơn cho phụ huynh học sinh, yêu cầu “từ chối cho con tham gia khảo sát hiến tạng”.
Còn phụ huynh nói gì?
Trước những tranh cãi trên, RFA đã tìm hiểu và ghi nhận ý kiến trực tiếp từ một số phụ huynh có con đang học tiểu học.
Chị N.T.M.G (TP.HCM) có con đang chuẩn bị vào lớp 6, bày tỏ sự bất an khi sống trong một xã hội mà chị gọi là “không an toàn”.
“Ra ngoài đường thì xe cộ, tai nạn; ăn uống thì sợ ngộ độc, bệnh tật; cả xã hội này nhìn đâu cũng thấy không an toàn khi pháp luật ngày một đi xuống.
Bây giờ con nghe tới chuyện con mình bị hiến tạng, hiến mô nữa thì không biết làm sao.
Đứa con là sinh mạng của mình, nó có trầy xước một chút thôi lòng dạ mình đã thấy xót.
Tưởng tưởng con mình một ngày nào đó không trở về nhà, mà còn nghe tin con bị mất tạng nữa thì cha mẹ nào sống cho nổi”.
Đối với phụ huynh khác là chị H.M.T (phường Diên Hồng, TP.HCM), chủ một cơ sở trường mầm non, đồng thời đang vừa có con nhỏ, cũng bất ngờ khi biết dự thảo mới này đang được trình lên Quốc hội phê duyệt.
“Trước đây mình chỉ biết người đủ 18 tuổi muốn hiến tạng phải có đủ sự nhận thức về việc làm của mình.
Còn bây giờ mới nghe nói thay đổi chính sách mở rộng ra người dưới 18 tuổi, và việc nhà trường gửi phiếu khảo sát lấy ý kiến học sinh tiểu học, mình bị bất ngờ.
Trẻ con có biết gì đâu, đâu đủ nhận thức mà để góp ý tự nguyện.
Tâm lý phụ huynh nào cũng vậy, nếu trong trường hợp con mình gặp không may, thì đứng ra quyết định mọi chuyện phải là người nhà” chị T trình bày.
Là người gắn bó lâu năm với trẻ con, và có sự quan sát cuộc sống, chị T cho rằng “ bước ra ngoài đường bây giờ, bản thân cảm thấy rất chạnh lòng” khi chứng kiến nhiều em nhỏ 5 - 7 tuổi đáng lẽ ra phải được đến trường, nhưng phải lang thang đi bán vé số, lượm ve chai, ăn xin ở nhiều khu vực tại TP.HCM.
Theo chị, những đứa trẻ này đang “sống trong một đất nước mà pháp luật có nhiều kẽ hở như Việt Nam” thì rất dễ trở thành đối tượng nhắm đến của những kẻ xấu, nhất là khi Quốc hội thông qua luật mới rồi, thì lại càng thêm nguy cơ “tiếp tay cho các thị trường chợ đen buôn bán tạng người, tạo ra thêm nhiều tội phạm cho xã hội”.
“Trẻ em cơ nhỡ lang thang đầy đường như vậy, có khó gì đâu, tụi bán tạng tụi nó dư sức để làm giả giấy tờ nhân dân của những bé này để thực hiện mục đích tư lợi, bất chấp lương tri luân thường”, chị T nói.
“Mình không hiểu vì sao lại có mấy đứa nhỏ sống ngoài đường, không được pháp luật bảo vệ đầy đủ như vậy”, anh L.Đ (phường Tân Phú, TP.HCM) cũng đặt ra câu hỏi.
Anh cho rằng những đứa trẻ sống lang thang, không cha mẹ, không người giám hộ, rất dễ dàng trở thành “con mồi” cho các vụ bắt cóc, dàn cảnh tai nạn để lấy đi nội tạng.
Có con 6 tuổi đang học lớp 1, anh Đ cũng lo sợ con mình “sẽ bị y chang vậy”.
“Trẻ em vốn ngây thơ, trong trắng, không biết gì nhiều về thế giới, về các chủ đề liên quan đến máu me, nên nhà nước đưa ra những vấn đề như này là chưa phù hợp.
Xã hội này cái gì cũng có thể xảy ra, cái gì mà bọn nó không dám làm. Giết người bọn nó còn dám làm nữa mà phải không, và việc buôn bán nội tạng trẻ em này cũng vậy thôi, thậm chí là chuyện nhỏ.
Như bên Trung Quốc, theo mình tìm hiểu, có nhiều thông tin cho thấy những kẻ buôn lậu nội tạng làm giả hồ sơ y tế, giấy tờ mối quan hệ giả định, chữ ký, văn bản đồng ý của cha mẹ, người đại diện để dễ dàng tiếp cận, mạo danh các giấy cam kết hiến tạng của mấy đứa nhỏ”
Bộ Y tế trấn an dư luận
Sau khi nhận về nhiều phản ứng từ dự thảo đề xuất, Bộ Y tế đã có những động thái nhất định nhằm trấn an dư luận.
Trả lời tờ Tuổi Trẻ hôm 22/10, đại diện Bộ Y tế cho biết “việc lấy ý kiến trẻ em xuất phát từ yêu cầu khi xây dựng chính sách, pháp luật có tác động đến trẻ em”.
Bộ này cũng nói rằng việc lấy ý kiến được thực hiện đối với người dân nói chung, bao gồm trẻ em từ 7 đến dưới 18 tuổi, để trả lời 9 câu hỏi khảo sát liên quan đến dự luật.
Trẻ em tham gia khảo sát “phải được hướng dẫn”, và việc lấy ý kiến chưa phải thực hiện đối với tất cả trẻ từ 7 tuổi.
Đến ngày 23/10, Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) trình bày rằng việc xây dựng dự thảo luật đã đúng quy trình, đồng thời khẳng định “đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu”, và cho biết dự thảo vẫn tiếp tục được lấy ý kiến.
Về dự thảo luật sửa đổi
Được lấy ý kiến từ tháng 8/2026, Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) mở rộng phạm vi hiến tạng, mô cho trẻ em dưới 18 tuổi.
Theo đó, đối với trường hợp hiến khi còn sống, trẻ dưới 15 tuổi; và từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, sẽ được phép hiến tế bào hoặc mô tái sinh, nếu được sự đồng thuận của người hiến và người đại diện.
Đối với trường hợp hiến sau khi chết, quy trình hiến phải thỏa hai điều kiện. Một là trẻ có nguyện vọng hiến trước khi chết. Hai là được sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Bên cạnh việc nạn nhân bị chết não, dự thảo còn bổ sung định nghĩa và tiêu chí xác định chết tuần hoàn làm cơ sở pháp lý để tiến hành lấy mô, tạng.
Quy định còn cho phép lấy tinh trùng, noãn nhằm mục đích bảo tồn khả năng sinh sản.
Mọi ca lấy, ghép mô, tạng bắt buộc thực hiện qua hệ thống quản lý tập trung, được phân loại mã do Trung tâm Điều phối Quốc gia cấp.
Đáng chú ý, mặc dù dự thảo luật trên vẫn còn đang trong giai đoạn được Quốc hội xem xét, nhưng Báo Chính phủ Điện tử vào ngày 21/10, tức hôm Bộ Y tế trình Quốc hội, lại viết rõ “Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028”.