Dẫn từ nguồn tin báo chí nhà nước, tại phiên họp kín của Quốc hội khóa 16 vào ngày 5/11, Bộ Công an đề xuất Quốc hội tiếp tục cho giải ngân hơn 41.000 tỷ đồng cho Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035.
Điều đáng chú ý nhất là nội dung đề xuất giải ngân này lại không có trong chương trình họp Quốc hội trước đó, mà do Chính phủ trình yêu cầu bổ sung và được Quốc hội biểu quyết thông qua cùng ngày với sự tán thành của 100% đại biểu có mặt.
Theo đề xuất được đưa ra, Bộ Công an cho biết chương trình mới này sẽ bao gồm hai giai đoạn:
Giai đoạn 1 (2026 - 2030) có tổng vốn đầu tư là 45.301 tỷ đồng, trong đó 22.851 tỷ đồng đề nghị bổ sung, và thêm 18.151 tỷ đồng cho giai đoạn 2 (2031 - 2035).
Trước đó vào ngày 27/11/2024, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 163/2024/QH15 để cấp tổng nguồn ngân sách “tối thiểu” hơn 22.450 tỷ đồng cho Bộ Công an thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030.
Như vậy trong chưa đầy hai năm, so với ngân sách ở chương trình này năm 2024, Quốc hội dự kiến giải ngân thêm cho Bộ Công an tương đương mức tăng khoảng 182%.
Theo tờ trình của lãnh đạo Bộ Công an Lương Tam Quang, “việc đề xuất có xuất phát từ thực tiễn tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy đang có sự chuyển biến nhanh sang các hình thức tội phạm phi truyền thống, lợi dụng công nghệ cao và không gian mạng”.
Thông qua chương trình này, Bộ Công an còn cho biết sẽ cho xây dựng Trung tâm điều hành liên ngành, phòng chống tội phạm lừa đảo trực tuyến với tham vọng sẽ số hóa 90% dữ liệu tội phạm.
Bên cạnh đó, nội dung đề xuất trên được cho là căn cứ theo Kết luận số 56-KL/TW của Bộ Chính trị, đứng đầu là ông Tô Lâm, ban hành ngày 24/6/2026, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới".
Ở một khía cạnh khác khi nhìn từ khâu thẩm định đến khi trình Quốc hội xem xét, chủ trương đề xuất giải ngân thêm vốn cũng diễn ra trong quy trình “thần tốc của thần tốc”.
Chủ trương này do Bộ Công an nghiên cứu từ ngày 18/9, được Nhà nước thẩm định vào ngày 12/10, sau đó Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thẩm tra vào ngày 31/10 và cuối cùng xuất hiện tại nghị trường Quốc hội vào ngày 5/11 mới đây.
Để thấy, toàn bộ quy trình này diễn ra chưa đầy hai tháng, mà theo Trung tướng Trần Ngọc Hà, Cục trưởng Cục Cảnh sát “nhằm đáp ứng, giải quyết các yêu cầu cấp bách, khách quan của công tác phòng, chống tội phạm và ma túy trong tình hình mới”.
“Nhưng trong thực tế, một số dự án trọng điểm với vốn đề xuất giải ngân hơn nghìn tỷ đồng như đường Vành Đai 3 ở TP.HCM, quá trình hoàn tất hồ sơ đến lúc thông qua cũng mất ít nhất 4 tháng, đó là theo cơ chế đặt biệt. Hoặc như theo cơ chế này, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cũng mất khoảng cỡ 6 tháng mới được xem xét thông qua. Đó là những dự án được thông qua thần tốc nhất rồi, nếu còn chưa kể đến các dự án này đều phải mất nhiều năm nghiên cứu quy hoạch trước đó.
Còn ở đây, chủ trương đề xuất mới này của Bộ Công an đang diễn ra quá nhanh, phải gọi là thần tốc của thần tốc” - từ Hà Nội, một luật sư có uy tín trong nghề xin giấu tên đưa ra nhận định với RFA.
Qua các quan sát của mình, luật sư này cũng cho rằng hầu hết các nội dung đề xuất của Bộ Công an đối với những người dân như ông khó có thể biết đầy đủ vì toàn bộ nội dung đề xuất chỉ diễn ra trong các phiên họp kín của Quốc hội, không được truyền hình trực tiếp cho toàn dân theo dõi.
Ngoài ra, ở khía cạnh liên quan, đối chiếu theo Nghị quyết 246 quyết định phân bổ ngân sách trung ương năm 2026, sau Bộ Quốc phòng thì Bộ Công an là đơn vị được phân bổ ngân sách nhiều nhất với khoảng hơn 207.000 tỷ đồng, bao gồm chi đầu tư phát triển là hơn 39.811 tỷ đồng.
Trong khi đó, thuộc nhiều đề án chi đầu tư phát triển của Bộ Công an, riêng ngân sách hiện tại theo đề xuất dành cho Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2030 đã hơn 45.300 tỷ đồng.
Trả lời RFA, Tiến sĩ C từ Đại học Kinh tế TP.HCM nêu lên đánh giá rằng, từ năm 2025 đến nay, Bộ Công an đang có xu hướng sử dụng nhiều tiền hơn hạn mức từ kế hoạch ngân sách của trung ương phân bổ cho đơn vị này.
“Như ta đều biết giải ngân vốn đầu tư công là một trong những yếu tố chính thúc đẩy tổng thu nhập quốc nội Việt Nam (GDP). Quốc hội theo các năm đều có những kế hoạch xây dựng dự toán ngân sách riêng, ví dụ như Nghị quyết 245 trong năm nay. Việc Quốc hội tán thành chi nhiều hơn có thể là nhằm bù đắp hụt chi của các năm trước, và cũng đặt điều này trong bối cảnh Việt Nam đang hướng đến nhu cầu tăng trưởng 2 con số”, vị chuyên gia này phân tích.
Thực tế, khi kết thúc phiên thảo luận của Bộ Công an, trong buổi chiều ngày 5/11, Quốc hội đã cho thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Theo đó, một trong số nội dung sửa đổi, bổ sung đáng chú ý được đại biểu đề xuất là tạo cơ chế cho phép ngân sách trung ương bổ sung dự toán trực tiếp cho Bộ Quốc phòng và Bộ Công an khi phát sinh các nhiệm vụ an ninh cấp bách mà chưa được bố trí đủ dự toán ban đầu.
Không chỉ chi tiêu ở số tiền được phân bổ riêng, các nguồn chi của Bộ Công an còn được bổ sung bởi ngân sách ở các địa phương, và trích 85% từ nguồn thu xử phạt hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã nộp ngân sách nhà nước.
Mặc dù hàng nghìn tỷ đồng đã và chuẩn bị dự kiến sẽ tiếp tục giải ngân cho Bộ Công an, nhưng cơ quan này vẫn còn rất hạn chế trong việc công bố thông tin sao kê chi tiết cho khoản dùng tiền ngân sách - số tiền chủ yếu đến từ tiền thuế của người dân.
Đồng thời ở hiện tại vẫn đang thiếu vắng một cơ quan giám sát độc lập thứ ba để giám sát hoạt động dùng tiền của Bộ Công an.
Có chăng thì đó là Ban Kiểm tra Trung ương, nhưng theo chuyên gia C nhận định, cơ quan này về bản chất là cơ quan nội bộ của Đảng Cộng sản khi mang thuần túy “chức năng làm công cụ thanh trừng nội bộ hơn là việc giám sát, và từ trước đến nay chỉ có Bộ Công an đi điều tra các tổ chức, cơ quan và cá nhân khác, như hàng loạt những vụ việc Bộ Công an cho khởi tố, bắt giam những người ở các vụ việc trốn thuế, chứ chưa có ai dám điều tra lại Bộ Công an”.
Phân tích rõ hơn từ góc độ trên, theo quy định, các hoạt động chi cho đầu tư phát triển của các cơ quan sử dụng vốn Nhà nước, bao gồm Bộ Công an, phải thông qua các cơ chế đấu thầu công khai.
“Tuy nhiên, trước thực trạng của việc các khoản chi tiêu của Bộ Công an không sao kê rõ ràng, thiếu cơ quan giám sát độc lập thứ ba, thì không thể tránh khỏi vấn nạn “quân xanh”, “quân đỏ” trong hoạt động đấu thầu, để làm giàu cho bản thân và người thân của họ [công an]”, vị tiến sĩ kinh tế bày tỏ lo ngại.
Trong kinh tế học có một thuật ngữ gọi là “chi phí cơ hội”, được khởi xướng bởi nhà kinh tế học người Áo Friedrich von Wieser (1851 - 1926). Theo khái niệm này, mọi nguồn lực của một quốc gia, bao gồm tiền từ ngân sách, đều có một mức hữu hạn nhất định. Khi nhà hoạch định chính sách lựa chọn rót tiền thuế của người dân một quyết sách nào đó thì điều đó có nghĩa họ phải bỏ đi những quyết sách đầu tư ở các lĩnh vực khác.
Đưa khái niệm này vào đề xuất bổ sung thêm nghìn tỷ đồng cho Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 nêu trên, mới thấy một số lĩnh vực thiết yếu khác như y tế, giáo dục, hạ tầng giao thông, v.v đang phải xếp sau việc ưu tiên nguồn lực cho Bộ Công an.
Ấy là chưa kể, ngân sách hiện nay còn được phân bổ để ưu tiên lương, phụ cấp cho lực lượng công an, như quy định cho lực lượng chuyên trách an ninh mạng thụ hưởng mức lương tương đương 300% mức thông thường, cùng các chính sách cấp nhà ở xã hội ở các dự án cao cấp với vị thế đắc địa, v.v.