សកម្មជនបរិស្ថានម្នាក់ក្នុងចំណោម ៣នាក់ដែលអាជ្ញាធរចាប់ឃុំខ្លួន កាលពីពាក់កណ្តាល ខែមិថុនា គឺ លោក យីម លាងហ៊ី បានចូលរួមការពារបរិស្ថានជាមួយចលនាមាតាធម្មជាតិ កាលពីខែតុលាឆ្នាំ២០២០។ ស្ថាបនិកអង្គការមាតាធម្មជាតិ អះអាងថា លោក យឹម លាងហ៊ី ចង់បន្តសកម្មភាពថែរក្សាបរិស្ថានពីសកម្មជនមុនៗព្រោះលោកមិនចង់ឲ្យយុវជនបាក់ទឹកចិត្ត ហើយលែងនាំគ្នាចូលរួមការពារបរិស្ថានល្អនៅកម្ពុជា។
យុវជន ជាសកម្មជនបរិស្ថាន លោក យីម លាងហ៊ី បញ្ជាក់ជំហរមុនពេលអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនថា៖ ការដែលខ្លួនស្ម័គ្រចិត្តចូលរួមការពារបរិស្ថានបន្តពីសកម្មជនមុនៗដោយឥតរារែក ឬខ្លាចគុកច្រវាក់នោះ ក៏ព្រោះតែខ្លួនមានមានការឈឺចាប់នឹងអាជ្ញាធរ គំរាមកំហែង ចាប់ចងយុវជនដែលសកម្មក្នុងកិច្ចការពារបរិស្ថានដាក់ពន្ធនាគារជាបន្តបន្ទាប់ ដោយអយុត្តិធម៌។
ស្ថាបនិកចលនាមាតាធម្មជាតិ លោក អាឡិច ហ្គន់សាឡេស ដេវិតសុន (Alejandro Gonzalez Davidson) ឲ្យដឹងថា លោក យីម លាងហ៊ី បានប្ដេជ្ញាថា ចង់ជួយការពារបរិស្ថានបន្តពីសកម្មជនផ្សេងទៀត ព្រោះលោកស្រលាញ់បរិស្ថាន ហើយលោកមិនពេញចិត្តទាល់តែសោះ ចំពោះអំពើចាប់ចងសកម្មជនបរិស្ថានទាំង៣នាក់។ ស្ថាបនិកចលនាមាតាធម្មជាតិរូបនេះ យល់ថា របបក្រុងភ្នំពេញចាប់ខ្លួន លោក យីម លាងហ៊ី ដោយសារយុវជនរូបនេះមានសក្ដានុពលក្នុងការទាក់ទាញយុវជនផ្សេងទៀត និងជាមនុស្សមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ៖ «គាត់មានមិត្តភក្ដិមួយឈ្មោះ ឡុង គន្ធា ជាយុវជនម្នាក់ដែលរបបហ៊ុន សែន ចាប់តាំងពីខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២០។ ឡុង គន្ធា ហ្នឹងជិតស្និទ្ធជាមួយ លាងហ៊ី ហើយ លាងហ៊ី ប្រាប់ខ្ញុំថានៅពេលគេចាប់ គន្ធា ថុន រដ្ឋា ដាក់ពន្ធនាគារ គាត់ខ្មាសយុវជនហ្នឹង ហើយគាត់ចង់ធ្វើអ្វីមួយដើម្បីជួយ ហៅថាជំនួសយុវជនដើម្បីការពារបរិស្ថានស្រុកខ្មែរអ៊ីចឹងទៅ។ គាត់ ( លាងហ៊ី ) ក៏បានប្រាប់ខ្ញុំថា គាត់មិនអាចនៅជាមួយយើងបានយូរពេកទេ ដោយសារថា នៅជាមួយមាតាធម្មជាតិគឺលុយតិចតួចណាស់ សឹងមិនបានគ្រប់គ្រាន់ទេ ហើយគាត់មានប្រពន្ធ មានកូន។ គាត់ថា នៅជាមួយយើងបានត្រឹមមួយឆ្នាំទេ ចូលខែ១០ឆ្នាំ២០២១ គាត់គ្រោងយកអាហារូបករណ៍រៀនអនុបណ្ឌិតផង ហើយគ្រោងចូលជាគ្រូមានប្រាក់ខែត្រឹមត្រូវរបស់គាត់»។
លោក យីម លាងហ៊ី ឆ្នាំនេះអាយុ៣២ឆ្នាំ ហើយគាត់កំពុងសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ឬអនុបណ្ឌិតនៅវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស (IFL) តាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍។ យុវជនរូបនេះ ធ្លាប់ធ្វើការស្ម័គ្រចិត្តនៅតាមអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន មុនពេលលោកចូលរួមការពារបរិស្ថាន។ លោកក៏ជាយុវជនឆ្នើមក្នុងការដឹកនាំ និងបណ្ដុះបណ្ដាលយុវជនផ្សេងទៀតដែរ។ អ្នកធ្លាប់ធ្វើការជាមួយយុវជនរូបនេះ តែងតែកោតសរសើរចំពោះលោក យីម លាងហ៊ី។
មន្ត្រីតស៊ូមតិនៃគម្រោងអ្នកការពារព្រៃឈើរបស់សមាគមបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា (CYN) លោក សាន់ ម៉ាឡា បានស្គាល់ លោក យីម លាងហ៊ី ជិត១០ឆ្នាំហើយ។ លោករំលឹកថា ពេលនោះ លោក លាងហ៊ី គឺជាអ្នកធ្វើការស្ម័គ្រចិត្តនៅអង្គការកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ធនធានយុវជនកម្ពុជា(YRDP) និងក្រោយមក លោក យឹម លាងហ៊ី ធ្វើការនៅបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា (CYN)។
ក្នុងចន្លោះពេលធ្វើការនៅតាមអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល លោក យីម លាងហ៊ី សកម្មនឹងការងារ។ លោក សាន់ ម៉ាឡា បន្តថា យុវជន យីម លាងហ៊ី មានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះទាំងភាសាខ្មែរ និងភាសាអង់គ្លេស។ យុវជនរូបនេះ ក៏មានភាពរួសរាយរាក់ទាក់ ជាមនុស្សចូលចិត្តចែករំលែក ហើយទទួលបានការចូលចិត្តពីយុវជនផ្សេងទៀត។
បន្ថែមពីនេះ លោក យីម លាងហ៊ី គឺជាយុវជនមានឆន្ទៈការងារខ្ពស់។ យុវជនរូបនេះ ក៏មិនដែលមានជម្លោះ ឬចូលរួមសកម្មភាពនយោបាយ ឬរិះគន់ ធ្វើឲ្យខាតប្រយោជន៍នរណាម្នាក់ដែរ។ លោក សាន់ ម៉ាឡា មិនបានដឹងពីមូលហេតុដែល លោក យីម លាងហ៊ី ចូលរួមសកម្មភាពការពារបរិស្ថានជាមួយចលនាមាតាធម្មជាតិ ឬចូលរួមតាំងពីពេលណាទេ។ តែយ៉ាងណាលោក សាន់ ម៉ាឡា អះអាងថាសកម្មភាពការពារបរិស្ថានមិនមែនជាអំពើខុសច្បាប់ទេ តែជាសកម្មភាពនេះ ជាការការពារផលប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសជាតិទាំងមូល៖ «គាត់ ( យឹម លាងហ៊ី ) ធ្លាប់ធ្វើនៅក្នុងគម្រោងមួយពាក់ព័ន្ធនឹងការនាំយុវជនស្វែងយល់ពីរបបខ្មែរក្រហមគាត់ធ្វើការនៅ YRDP ហើយនៅក្រោយមកទៀតគាត់ក៏ធ្លាប់បម្រើការងារនៅបណ្ដាញយុវជន CYN ដែរ។ ទៅលើគម្រោងមួយឈ្មោះ SMART ដែលផ្ដល់ការបំពាក់ផ្នែកកម្មវិធីនិងការបណ្ដុះបណ្ដាលឲ្យសហគមន៍គោលដៅ។ បាទ ! ហើយក្រោយមកលឺថា គាត់ឈប់ពីការងារហើយទៅលក់ទូរស័ព្ទនៅខេត្តកណ្ដាលទៅហើយ មិនដឹងថាគាត់ធ្វើអ្វីទៀតដែរ។ ទើបតែដឹងនៅក្រោយពេលលឺថាមានការចាប់ខ្លួនគាត់អ៊ីចឹង»។
ចំណែកសកម្មជនបរិស្ថានម្នាក់ទៀត ដែលធ្លាប់ស្គាល់ លោក យីម លាងហ៊ី ដែរ គឺលោកស្រី លឹម គឹមស័រ។ លោកស្រីឲ្យដឹងថាលោក យីម លាងហ៊ី មានភាពឆ្នើម និងប៉ិនប្រសប់ក្នុងការដឹកនាំយុវជន។ លោកស្រី លឹម គឹមស័រ រំលឹកថា យុវជនរូបនេះ តែងតែបានអញ្ជើញលោកស្រីនិងយុវជនសកម្មជាច្រើនទៀតចូលរួមចែករំលែកបទពិសោធន៍របស់ខ្លួន ជាមួយគ្នា នៅពេលដែល លោក យីម លាងហ៊ី ធ្វើការនៅអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលចាប់ពីឆ្នាំ២០១៥មក។ លោកស្រីឲ្យដឹងថា ចាប់តាំងស្ថានការណ៍នយោបាយឡើងកម្ដៅ និងមានការឆ្លងរាលដាលជំងឺកូវីដ១៩(Covid-19)មក លោក យីម លាងហ៊ី បានដកខ្លួនពីសកម្មភាពសង្គម ហើយទៅរស់នៅជាមួយប្រពន្ធវិញ៖ «គាត់ធ្វើការងារច្រើនលើរឿងបរិស្ថានរឿងទំនប់វារីអគ្គិសនីពិសេសហ្នឹងលើរឿងព្រៃឈើ។ ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងព្រៃឈើគឺគាត់ធ្វើច្រើនគឺគាត់ធ្វើជាមួយប្រជាពលរដ្ឋនៅព្រៃឡង់ ហើយគាត់ក៏បានចូលរួមជាមួយស្ថាប័នអង្គការជាតិ អន្តរជាតិអ្វីហ្នឹងគឺបានធ្វើច្រើនដែរ។ គាត់រៀបចំកម្មវិធីកម្មសិក្សាសម្រាប់យុវជនទៅតាមមូលដ្ឋាន។ ចុះទៅតាមមូលដ្ឋានហ្នឹងច្រើនដែរ។ ការងាររបស់គាត់ស្វិតស្វាញណាស់។ គាត់ជាមនុស្ស អត់ធ្មត់ហើយចំណេះដឹងរបស់គាត់ខ្ពស់ដែរ»។
លោក យីម លាងហ៊ី បានលាឈប់ពីការងារតាមអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលហើយទៅបើកអាជីវកម្មលក់ទូរស័ព្ទនៅស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្ដាល ជាមួយប្រពន្ធ។ បច្ចុប្បន្ន លោក មានកូនតូចម្នាក់ នៅក្នុងបន្ទុក។
នគរបាលស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្ដាល បានកោះហៅ លោក យីម លាងហ៊ី ទៅសាកសួរ និងចាប់ខ្លួន បញ្ជូនទៅស្នងការដ្ឋាននគរបាលរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១៦ មិថុនា។ នគរបាលក៏បានលាក់បាំងព័ត៌មាននៃការចាប់ឃុំខ្លួន លោក យីម លាងហ៊ី អស់ច្រើនម៉ោងទៀត ដែលធ្វើឲ្យយុវជនរូបនេះ ខកខានការប្រើប្រាស់សិទ្ធិប្រឹក្សាផ្លូវច្បាប់ជាមួយមេធាវី ក្នុងពេលចាប់ខ្លួននោះ។
៥ថ្ងៃក្រោយមកគឺនៅថ្ងៃទី២០មិថុនា ចៅក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានសម្រេចឃុំខ្លួនលោក យីម លាងហ៊ី និងសកម្មជនបរិស្ថាន២នាក់ទៀត ដោយចោទប្រកាន់យុវជនរូបនេះថា ចូលរួមគំនិតក្បត់ និងប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ។ ប៉ុន្តែរបបក្រុងភ្នំពេញរងការរិះគន់ជុំទិសថា បានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីបង្ក្រាបសកម្មជនបរិស្ថាន។
ស្ថាបនិកអង្គការមាតាធម្មជាតិដដែល លោក អាឡិច ឲ្យដឹងថា យុវជននៃចលនាមាតាធម្មជាតិទាំងអស់ បានប្រើបេះដូងដើម្បីចូលរួមការពារបរិស្ថាន។ ពួកគេមិនទទួលបានលុយច្រើនទេនិងមិនមែនជាលុយភេរវកម្មដូចការចោទប្រកាន់ឡើយ។ លោកអះអាងថាប្រភពលុយទាំងនោះ គឺបានមកពីមូលនិធិខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស និងខ្មែរនៅក្នុងប្រទេសចូលរួមជួយជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចការងារការពារបរិស្ថាន៖ «ខ្ញុំធានា១០០ % ថា មិនខ្វះទេ ជាពិសេសយុវជនដែលខ្វល់ខ្វាយពីបរិស្ថានហើយចង់ធ្វើការជាមួយយើងដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល គឺអត់ខ្វះទេ។ បើសិនជា ហ៊ុន សែន ចង់ឲ្យយើងអស់មនុស្សធ្វើការ អស់មនុស្សសហការជាមួយគ្នា គឺគាត់ត្រូវតែចាប់ប្រជាជនខ្មែរ ១៦លាននាក់ដាក់គុកទៅ អាហ្នឹងទើបអស់មនុស្ស។ សម័យនេះ សម័យប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាផង តែយើងត្រូវផ្លាស់ប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រឲ្យអស់លទ្ធភាព»។
លោក អាឡិច បានចំអកឲ្យរបបក្រុងភ្នំពេញថា ការចាប់ខ្លួនយុវជនអ្នកការពារបរិស្ថានកន្លងមក ជាទង្វើដែលសកម្មជនបរិស្ថានទូទាំងពិភពលោកស្អប់ខ្ពើម។ លោកសង្កេតឃើញថា ការចាប់ខ្លួននេះបានធ្វើឲ្យពលរដ្ឋ និងអ្នកស្រលាញ់បរិស្ថានទូទាំងពិភពលោក បង្កើនការថ្កោលទោសរបប លោក ហ៊ុន សែន កាន់តែខ្លាំង។ លោកអះអាងថា រដ្ឋាភិបាលនានា និងពលរដ្ឋនៅលើពិភពលោកទាំងអស់ នឹងជំរុញឲ្យមានការដាក់សម្ពាធនានាលើរបបលោក ហ៊ុន សែន ដោយសារតែការចាប់ខ្លួនអ្នកការពារបរិស្ថានជាបន្តបន្ទាប់នេះ។
ទោះយ៉ាងណា សង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនស្នើសុំឲ្យអាជ្ញាធរដោះលែងក្រុមយុវជនជាសកម្មជនបរិស្ថានជាច្រើននាក់ដែលអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនមកវិញ ដោយឥតលក្ខខណ្ឌ ក្នុងនោះ មានដូចជា លោក ថុន រដ្ឋា កញ្ញា ឡុង គន្ធា និង កញ្ញា ភួន កែវរស្មី និងការចាប់ខ្លួនចុងក្រោយនេះមានយុវជន៣នាក់ទៀតគឺ កញ្ញា ស៊ុន រដ្ឋា យុវជន លី ចាន់ដារ៉ាវុធ និង លោក យីម លាងហ៊ី។ អ្នកស្រលាញ់បរិស្ថាននៅលើពិភពលោក ក៏ទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលបើកសេរីភាពឲ្យយុវជនទាំងនោះ អាចបន្តការសិក្សារបស់ពួកគេ និងចូលរួមធ្វើសកម្មភាពការពារបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិឲ្យបានពេញលេញ និងដោយគ្មានការរារាំង៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។