Medeniyet qirghinchiliqi bilen eyibliniwatqan xitay, enqerede “Shinjang yaxshi jay” namidiki naxsha-ussul kéchiliki ötküzgen

• Washin'gtondin muxbirimiz uyghar teyyarlidi
  2024-06-04

“Xitay xewerliri tori” ning 2024-yili 6-ayning 4-kündiki xewirige asaslan'ghanda, 3-iyun küni xitayning türkiyediki bash elchixanisi we Uyghur aptonom rayonluq chet'el dostluq jem'iyiti birlikte teshkilligen bir ömek türkiyening paytexti enqerede “Shinjang yaxshi jay” namidiki naxsha we ussul kéchiliki ötküzgen. Sen'etchilerning asasliqi Uyghur aptonom rayonluq sen'et tiyatiri muqam sen'et ömikidin kelgen.

“Shinjang yaxshi jay” namidiki naxsha-ussul kéchilikini teshkilligüchilerdin bir bolghan Uyghur aptonom rayonluq sen'et tiyatiri muqam sen'et ömikining diréktori dilshat perhat mundaq dégen: “Bu oyun shinjangdiki her qaysi milletlerning ésil en'eniwi medeniyitini, bolupmu naxsha-ussul sen'itini namayan qilishni meqset qilidu. ‛medeniyet mirasliri tizimliki‚ diki shinjang Uyghur muqami we ‛manas‚ dastani shinjangdiki her qaysi millet kishilirining rengdar we mol medeniyet turmushini toluq namayan qildi”.

Halbuki xitay hökümitining yillardin buyan Uyghurlarning ésil en'eniwi medeniyitini, jümlidin naxsha-ussul sen'itini atalmish “Jungxu'a medeniyiti” bilen yughurush shamilini ewj aldurghanliqi melum. Uyghurlar toy-tökün we héyt-bayramlirini öz aditi hem arzusi boyiche ötküzelmeywatqan bolup, buning ornigha xitaylarning chaghan, panus bayrimi we tangzungza bayrimi qatarliq bayramlirini tebrikleshke mejburlinip kéliwatqanidi. Doktor andirés kordek tetqiqatchilar xitayning bu siyasitini “Medeniyet qirghinchiliqi” dep eyiblep, “Xitay hökümiti milliy we diniy kimliki küchlük bolghan Uyghurlarni assimilyatsiye qilip, xitaydin ibaret birla millet yaritishqa urunmaqta” dep körsetkenidi.

Enqerediki xitay muhajirliri jem'iyitining mudiri peride enwer bu oyunni körgendin kéyin mundaq dégen: “Bügün nurghun dostlarni neq meydanda körüp intayin xushal boldum. Bu oyun chet'elde yashaydighan chet'ellik xitaylargha sen'et ziyapiti bergen boldi, men yurtumdiki kishilerning chet'ellerde yashaydighan xitaylargha köngül bölgenlikidin intayin minnetdar”.

6-Ayning 2-küni xitayning istanbuldiki bash konsuli wéy shyawdongning bash bolup uyushturushi bilen, “Shinjang yaxshi jay” namidiki naxsha-ussul kéchiliki istanbulda ötküzülgende, türkiyede yashawatqan yüzligen Uyghurlar uninggha qarshi namayish élip barghanidi.

Istanbul we enqerede “Shinjang yaxshi jay” namidiki naxsha-ussul kéchiliki ötküzülgen waqitta, türkiye tashqi ishlar ministiri xaqan fidan resmiy ziyaret üchün xitaygha yétip barghan. U xitay tashqi ishlar ministiri wang yi we xitay siyasiy-qanun komitétining sékrétari chén wénching bilen körüshken. Xaqan fidan wangyi bilen körüshkende: “Türkiye xitayning zémin pütünlüki we igilik hoquqini qollaydu؛ xitay bilen iqtisadiy alaqisini kéngeytishke tirishidu. Türkiyening xitay bashchiliqidiki kések altun döletliri teshkilatigha kirish arzusi bar” dégen.