Хитайниң чокантал байримидики “қәбрә сүпүрүш” адити уйғур җәмийитиниң аммивий қатламлириға кеңәйтилгән

Вашингтондин мухбиримиз әркин тәйярлиди
2024.04.08

Хитайниң нәччә миң йиллиқ миллий өрп-адити болған чокантал байримида “қәбрә сүпүрүш” адити, бурун уйғур дияридики һөкүмәт қатламлирида аталмиш “инқилабий қурбанлар” ни хатириләш шәклидә өткүзүлүп кәлгән болсиму, лекин һазир бу адәт уйғур җәмийитиниң аммиви қатламлириға кеңәйтилгән.

Бу хитай һөкүмитиниң 2017-йилдин бери, уйғур диярида кәң көләмлик йолға қоюватқан “җуңхуа миллити ортақ еңи” бәрпа қилиш пиланини ишқа ашурушниң “әң радикал шәкли” дәп қаралмақта. Хитай иҗтимаий алақә супилирида елан қилиниватқан видийолуқ учурларда, хитайниң 3-апрелдин 7-апрелғичә бәш күн давамлашқан чокантал байримида уйғур аилиләрниң қәбристанлиқларға чиқип, вапат болған аилә әзалириниң қәбрилирини сүпүрүватқанлиқи, ююп тазилаватқанлиқи көрситилгән.

Бу видийолуқ учурлар кишиләрниң еңида, шәрқий асия хәлқлириниң өрп-адити болған чокантал байрими, мусулман уйғурларниңму өрп-адити, дәйдиған бир тәсәввур пәйда қилишни мәқсәт қилғанлиқи қәйт қилинмақта. Хитайниң бу йиллиқ чокантал байрими мусулманларниң рамизан ейиниң ахирқи һәптисигә тоғра кәлгән.

Райондики хитай һөкүмәт таратқулири уйғурларниң чаған байрими, тавуз чағини, чокантал байрамлирини қизғин күтүвалғанлиқини кәң тәшвиқ қилсиму, әмма мусулманларниң рамизан ейини күтүвалғанлиқи, роза һейт тәйярлиқи һәққидә һечқандақ хәвәр бәрмәслики, һәтта буни тилға елипму қоймаслиқи диққәт қозғимақта.

Райондики таратқулар пәқәт кишиләрниң бу йил роза һейтта бир күн қоюп берилидиғанлиқи, әмма чокантал байримида 3 күн дәм алидиғанлиқини хәвәр қилған. Һалбуки, уйғур аилилириниң чокантал байримида “қәбрә сүрүши” гә аит видийоларда, қәбрә тешидики хәтләрниң пүтүнләй хитайчә йезилиши, һечқандақ уйғурчә хәт яки айәтләрниң болмаслиқи диққәт қозғимақта. Мәлум болушичә, шәнбә вә йәкшәнбилик дәм елиш билән бәш күн давамлашқан бу йиллиқ чокантал байримида, райондики төмүр йоллириниң йолучи тошуш салмиқи юқири долқунға чиққан. “шинҗаң гезити”, “тәңри тағ” тори қатарлиқ һөкүмәт таратқулириниң хәвәрлиридә, райондики төмүрйолларниң 4-апрелдики бир күнлүк йолучи тошуш салмиқиниң 20 пирсәнттин ашқанлиқи билдүрүлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.