Korladiki chong meschitning mezini misirdiki oghligha pul salghanliqi seweblik tutqun qilin'ghan

Muxbirimiz erkin
2020-03-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay millet we din xizmiti kadirliri, diniy zatlarni qerellik halda xitay kommunist partiyisining alaqidar siyaset, qanun-tüzümliri bilen terbiyilesh üchün qurulghan mektep oqughuchiliri. Poskam.
Xitay millet we din xizmiti kadirliri, diniy zatlarni qerellik halda xitay kommunist partiyisining alaqidar siyaset, qanun-tüzümliri bilen terbiyilesh üchün qurulghan mektep oqughuchiliri. Poskam.
dihan.com.cn

Korladiki diniy zat seypulla zahitning 30 yilliq ömri korla chong meschitining mezinliqi we korla shehiridiki tékichi yézisigha qarashliq herembagh kenti meschitining imamliqini qilish bilen ötken idi. Lékin bu yil 70 yashliq mezkur diniy zatning a'ilisi xitayning 2017‏-yili bashlan'ghan chong tutqunida zerbe bérish nishanigha aylan'ghanliqi melum.

Shu qétimqi chong tutqunda seypulla zahit we uning korla shehiridiki herembagh yéngi meschitide mu'awin imamliq qilidighan oghli memet seypulla shundaqla misirda oquwatqan akisining yénida bir mezgil turup kelgen kichik oghli ibrahim seypulla tutqun qilin'ghan. Seypulla zahitning hazir türkiyede turushluq oghli bilen qizining ular bilen bolghan alaqisining üzülüp qalghanliqigha 3 yildek bolghan. Uning türkiyede turushluq perzentlirining bildürüshiche, ular memet izzetulla bilen ibrahim izzetullaning késiwétilgen bolushi mumkinliki heqqide uchurlarni alghan, lékin dadisining teqdirining qandaq bolghanliqi heqqide héchqandaq uchur alalmighan.

Biz 3‏-mart küni seypulla zahitning türkiyede turushluq oghli izzetulla seypulla bilen uning gérmaniyede turushluq köy'oghli eysajan hékimni ziyaret qilduq. Izzetulla seypullaning bildürüshiche, u misirda oquwatqan mezgilde dadisi pochta arqiliq uninggha 12 ming yüen pul ewetken iken. U dadisining2017‏-yilidiki chong tutqunda "Chet'elge pul salghan" dégen seweb bilen tutqun qilin'ghanliqini bildürdi.

Izetulla mundaq dédi: "Dadam imam idi. Tikichi yéza herembagh kent, 5 guruppa meschitining imami idi. Dadamni shu qéyni'akam barghan waqittila élip kétiptiken. Otturida ekirip qoyup yene ekétip, shundaq qilip yürüptiken. Biz yette bala iduq. Hazir chet'elde acham bilen ikkimiz bar. Inim bilen misirda bille turghan balilar bar idi. Ularni 10 yildin késiwétiptu. Uni éniq anglidim. Shu qatarda inimmu bar, 10 yil késilgenlerning ichide. Akam burun bir qanche qétim 'siyasiy' dep ekirip solap qoyulghan. Akamningmu héchqandaq xewirini alalmidim hazirghiche. Késiwettimu, qandaq boldi, héchqandaq xewiri yoq. Akam chet'elge chiqip baqmighan. Emma men chet'elge chiqishtin burunmu ular akamni élip bérip soraq qilatti. Akammu diniy zat idi. Men misirdin chiqip ketkendin kéyin korla shehirige sélin'ghan chong meschit bar idi, herem bagh meschiti dep. Shu meschitke imam qiliptiken. Dadam toghrisidimu héchqandaq uchur yoq. . ."

Seypulla zahitning gérmaniyede turushluq küy'oghli eysajan hékim ziyaritimizni qobul qilip, özining2017‏-yili3‏-ayda birer aydek korla sheherlik saqchi idarisining qamaqxanisida yatqanliqi, bu jeryanda misirda oqughan korlaliq nurghun Uyghur oqughuchilarning tutqun qilinip, türmilerge qamalghanliqigha shahit bolghanliqini bildürdi. Uning bildürüshiche, seypulla zahitning misirda turup kelgen kichik oghli ibrahim ene shu tutqunlarning biri iken. U shu chaghda misirgha bérip qaytip kelgen korlaliq 142 oqughuchining tutqun qilin'ghanliqini ilgiri sürdi.

Izzetullaning bildürüshiche, uning 9-10 yashlardiki bir qizimu korlada qalghan. Nöwette uning qizi bilen bolghan alaqisimu üzülgen. U 3‏-mart ziyaritimizni qobul qilghanda qizining ismining özgertiwétilgenliki, hazir öz qizining ismining némige özgertiwétilgenlikinimu bilmeydighanliqini bildürdi.

Izzetulla mundaq dédi: "Méning özümning qizi bar, qizimdinmu héchqandaq xewer alamidim. Men uni misirgha élip chiqqanmen. Misirgha élip chiqip, misirda bir mezgil turup, türkiyege birge yénip kelduq. Türkiyege kélip 2016‏-yili qurban héytta weten'ge barghan. Chonglar: 'kelsun, körgümiz kélip ketti' dep turuwalghan. Shu chaghda acham bilen bérip, acham yénip keldi, öydikiler bilen yénip kélidighan boldi qizingiz dep. U waqitta qolida pasporti bar idi. Pasportni yighmighan waqitlar idi. Biletni élip mangimiz dep teyyarliq qilip turghanda tuyuqsiz pasportni élip chiqip kétip, shu qep qalghanche qélip qaldi. Qizim mushu7-ay kelse 10 yashqa kiridu. Héchqandaq xewirini alalmidim, nedilikini bilmeymen. Ismi muslime idi. Ismini özgertiwétiptu, dep anglighan. Némige özgertkenlikini bilmidim, emma shu waqitlardila özgertiwétiptu, dégen. Ündidarda alaqe qilghan waqitlardimu muslime, désem gep qilmaytti, öydikiler. Hazir qizimning ismini özümmu bimeymen."

Xitay hökümiti 2017-yili chong tutqunni bashlashning aldida misirdiki Uyghur oqughuchilarning a'ililirige bésim ishlitip, nurghun oqughuchilarni qayturup ketken. Qaytip barghan oqughuchilarning ikkinchilep iz-dériki bolmighan. 2017-Yili7‏-aygha kelgende misir hökümiti bilen birliship, misirda qélip qalghan Uyghur oqughuchilarni omumyüzlük tutqun qilghan. Xitay hökümitining bu herikiti we misir da'irilirining xitay bilen hemkarlishishtek qilmishi amérika hökümiti we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining qattiq eyiblishige uchrighan.

Toluq bet