Дуня гезити: “җаза лагерлириниң йениға завут қурғанлар, хәтиригә өзи мәсул!”

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.06.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Хәлқара олимпик комитети билән болған уйғур қул әмгики мәһсулатлирини ишләтмәслик тоғрисидики сөһбәт мәғлуп болған Үрүмчи билән турпанниң арилиқиға селинған чоң типтики “тәрбийиләш лагери” ниң бир яндин көрүнүши. 2021-Йили 23-апрел, даванчиң.
AP

Германийәниң сабиқ баш министири анҗила мәркил һоқуқидин айрилип, йеңи бирләшмә һөкүмәт һакимийәт бешиға чиққандин кейинки германийәниң хитай сияситидә йүз бәргән өзгиришләр “германийә-хитай мунасивәтлириниң алтун дәври” ниң ахирлашқанлиқини намаян қилған болсиму, хитай билән тиҗарий мунасивәтләрдә болуватқан бәзи герман ширкәтлири йәнила һеч иш болмиғандәк өз содисини давам қилдуруп кәлмәктә иди. Алдинқи һәптә германийә малийә министири һабәкниң хитайда тиҗарәт қиливатқан аммибаб аптомобил ширкити (в в) ға дөләт намидин кепил болушни рәт қилиши германийә сода-санаәт саһәсини қаттиқ чөчүткән. Көзәткүчиләр буни “германийәниң хитай билән сода алақисида болуватқан герман ширкәтлири үчүн сизған қизил сизиқи” дәп қариған һәмдә германийә һөкүмитиниң тунҗи қетим “кишилик һоқуқ түпәйли германийә ширкәтлиригә бәргән қаттиқ агаһландуруши” дәп баһалиған.

“германийә долқунлири” радийосиниң “дуня гезити” да елан қилинған “хитайға мәбләғ салғучилар хәтиригә өзи мәст´ул” намлиқ мақалидин нәқил елип баян қилишичә, германийә һөкүмитиниң хитай билән иш бирликини давам қилдуруватқан волксваген, йәни аммибаб аптомобил ширкитиниң “дөләтниң хәвпсизлик суғурта соммиси билән тәминләш” тәлипини рәт қилишини “кимки хитайниң җаза лагерлириниң йениға завут қурушқа мәбләғ салса, униңдин келип чиқидиған яман ақивәткә өзи мәст´ул болиду” дәп чүшинишкә болидикән. Бу ялғузла в в ширкитигә қаритилған агаһландуруш болупла қалмай, хитайдики барлиқ герман ширкәтлиригә берилгән агаһландуруш болуп һесаблинидикән. Әлвәттә, дөләтниң бу агаһландуруши җаза лагерлиридики уйғурлар мәсилисигә четилидикән.

Мәлуматларда тилға елинишичә, германийә һөкүмитиниң 2021-йили мақуллиған “йеңи тәминләш зәнҗири қануни” уйғур мәҗбурий әмгикини нәзәргә алған һалда түзүлгән болуп, бу қанун хитайда тиҗарәт қиливатқан герман ширкәтлиригә қарита; ишчи-хизмәтчилириниң сани 1000 дин төвән болған ширкәтләргә 2022-йили 1-айдин башлап, ишчи-хизмәтчилириниң сани 1000 дин юқири болған ширкәтләргә 2023-йилидин башлап тәдбиқлинидикән. Бу сәвәбтинму ишчи-хизмәтчилириниң сани 1000 дин төвән болған ширкәтләр тәминләш зәнҗиридә уйғур мәҗбурий әмгикигә четилип қелиштин қаттиқ еһтият қилидиған вәзийәткә қисталған һәмдә бир қисим ширкәтләр хитайдики тиҗарәтлирини ахирлаштуруп, мәбләғлирини чекиндүрүп чиқишқа яки башқа асия әллиригә йөткәшкә башлиған. Ишчи-хизмәтчилириниң сани 1000 дин юқири болған ширкәтләр еғир бесим астида қалған.

Вәзийәт анализчиси, д у қ берлин ишханисиниң мудири ғәюр қурбанниң билдүрүшичә, 2-дуня уруши мәзгилидә йәһудийларниң ирқий қирғинчилиқиға шерк болған в в аптомобил ширкитигә қарита германийә һөкүмитиниң позитсийәсиниң “уйғур ирқий қирғинчилиқиға әмди сәл қарашқа болмайду!” дегән йәргә йетип кәлгәнликиниң бир ипадиси икән. Д у қ ниң рәис вәкили турғунҗан алавудин әпәнди болса, германийә һөкүмитиниң уйғур ирқий қирғинчилиқини тохтитишниң чарә-тәдбирлири үстидә издиниватқанлиқини илгири сүрди.

Көзәткүчиләрниң баян қилишичә, германийәдики йеңи бирләшмә һөкүмәт өткән йили 9-айда һакимийәт бешиға чиққандин буян хитайға қарита қаттиқ позитсийәлирини тәдриҗий һалда намаян қилишқа башлиған вә явропа иттипақиға қарита бирқисим кәскин чақириқларда болған. Буларни төвәндики нуқтилардин көрүвелишқа болидикән:

Бири, “кишилик һоқуқ дәпсәндичилики һечбир дөләтниң ички мәсилиси әмәс. Кишилик һоқуқ дәпсәндичилики дуняниң нәридә йүз бәрмисун, униңға көңүл бөлүш явропа иттипақиниң, җүмлидин германийәниң вәзиписи”. Бу сөзни германийә ташқи ишлар министири анналена байербок йеңидин һакимийәт бешиға чиққанда, хитайға қарита позитсийәсини ипадә қилиш үчүн қолланған. Бу кәлимә әмәлийәттә хитайниң ташқи мунасивәттики 5 пиринсипиниң бири болған “хитайниң ичкй ишлириға арилашмаслиқ” пиринсипиға бәргән рәддийәси болуп қалған. Бу йәрдә “җаза лагерлиридики уйғурлар мәсилиси хитайниң ички иши әмәс” дегән мәнидә хитайға сигнал берилгән.

Иккинчиси, “тәминләш зәнҗиридә хитайниң мәҗбурий әмгәк билән четишлиқи болған таварлириниң явропа базарлириға киришини қәтий чәкләш”. Бу тәшәббусни ташқи ишлар министири анналина байербок билән явропа комисийониниң рәиси урсула фон дер лайин “уйғур” дегән аталғуни ениқ еғизға алмай туруп бирқанчә қетим тәкрарлиған.

Үчинчиси, “америка кәби қиммәт қарашлиримиз охшаш болған дөләтләр билән зич һәмкарлишип, әркинлик вә демократийәни ортақ қоғдишимиз лазим”. Бу җүмлә германийәниң йеңи ташқи сияситиниң йөнилиши болуп қалған. Германийә баш министири олаф шолиз вә ташқи ишлар министири анналина байербок бу кәлимини тәкрар тилға алған.

“шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ашкариланғандин кейин анналина байербокниң җаза лагерлирини “ениқ тәкшүрүш лазим” дәп хитаб қилиши вә малийә министири роберт һабәкниң уйғурларниң кишилик һоқуқ мәсилисигә сәл қариған германийә ширкәтлирини “дөләтниң хәвпсизлик суғурта соммиси билән тәминләш” ни рәт қилиши германийә билән хитайниң сиясий, иқтисадий мунасивәтлириниң заваллиққа йүзлинишиниң муқәддимиси болуп һесаблинидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.