"Shinjang islam instituti" ning dotsénti iminjan seydin 15 yil qamaq jazasigha höküm qilin'ghan

Muxbirimiz erkin
2019-12-02
Share
Iminjan-seydin-1.jpg "Shinjang islam instituti" ning uzun yilliq oqutquchisi, tarix penliri dotsénti, "Shinjang emin kitabchiliq cheklik shirkiti" ning sahibi iminjan seydin ependi.
RFA/Erkin

Ötken aylarda radiyomizgha her xil qanallar arqiliq kelgen uchurlarda "Shinjang islam instituti" ning uzun yilliq oqutquchisi, tarix penliri dotsénti, "Shinjang emin kitabchiliq cheklik shirkiti" ning sahibi iminjan seydinning ikki yildin béri ghayib ikenliki, uning lagérgha élip kétilgen bolushi mümkinliki ilgiri sürülgenidi.

Muxbirimizning mezkur uchurgha asasen élip barghan éniqlashlirida iminjan seydinning 2017‏-yili 5‏-ayda tutqun qilinip, lagérgha élip kétilgenliki we lagérda qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi melum boldi. Radiyomizning her xil qanallardin érishken uchurlirida we "Shinjang islam instituti" ning mezkur délogha alaqidar resmiy höjjetliride körsitilishiche, bu 54 yashliq iminjan seydin 2019‏-yili 2‏-ayda ürümchi tengritagh rayonluq sot mehkimisi teripidin sotlan'ghan. Sotta iminjan seydin "Esebiylikke qutratquluq qilish" bilen eyiblinip, 15 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan, shundaqla 500 ming yüen jerimane qoyulup, siyasiy hoquqidin 5 yil mehrum qilin'ghan. Lékin, biz érishken bu heqtiki uchur we höjjetlerde, uning esebiylikke qutratquluq qilghudek qandaq konkrét hadise sadir qilghanliqi, shundaqla uninggha néme üchün 500 ming yüen jerimane qoyulghanliqigha chüshenche bérilmigen. Biz buning sewebini sürüshtürüp, "Shinjang islam instituti" gha téléfon qilghanda bolsaqmu, lékin héchkim téléfonimizni almidi. Melum bolushiche, tengritagh rayonluq sot mehkimisi késimni bu yil 2‏-ayda chiqarghan bolsimu, hökümni bu yil 5‏-ayda sot échip élan qilghan. Sot mehkimisining néme üchün hökümni 3 ay kéchiktürüp élan qilghanliqi melum emes.

Shu seweblik biz iminjan seydinning amérikida yashawatqan qizi, semire imin'gha téléfon qilip, uning dadisining ehwalini soriduq. Semire imin dadisining "Esebiylikke qutratquluq qilish" bilen eyiblinip 15 yilliq késilgenlikini delillidi. Uning bildürüshiche, dadisining 15 yilliq késilgenlikidin u téxi yéqinda xewer tapqan. Semire imin bu sözlerni 2‏-dékabir küni téléfon ziyaritimizni qobul qilghanda qildi.

Biz her xil qanallardin érishken shinjang islam institutining "Iminjan seydin'ge chare körüsh toghrisidiki uqturushi" namliq höjjitide körsitilishiche, sot iminjan seydinni qamaqqa höküm qilipla qalmay, islam institutimu qarar chiqirip, uninggha chare körgen. "Shinjang islam instituti" ning bu yil 7‏-noyabir küni chiqarghan höjjitide, mektep partkomining muzakire qilish arqiliq "Uning bilen tüzülgen xizmetchilik toxtamini bikar qilip, uning mektep bilen bolghan alaqisini üzüsh, uning mu ash we parawanliq imtiyazlirini bikar qilish, shundaqla 2017‏-yili 5‏-ayning 10-künidin 2019‏-yili 4‏-ayning 30-künigiche bolghan ariliqta bérilgen 2 yilliq ma'ashini, yeni 90 ming 517 yüen pulni, shundaqla yene bu mezgil ichide uning pénsiye parawanliq fondigha yatquzulghan 15 ming 262 yüenni qayturuwélishni qarar qilghanliqi" tekitlen'gen. Höjjette qeyt qilinishiche, uning yéqinqi 2 yilliq ma'ashi we pénsiye parawanliq fondi bolup jem'iy 105 ming 779 yüen pulni qayturushi telep qilin'ghan.

Höjjette uning pénsiye parawanliq fondining 2018‏-yili 8‏-aydin bashlap toxtitilghanliqi qeyt qilin'ghan bolsimu, lékin uningda néme üchün pénsiye parawanliq fondi sotning qararidin 6 ‏ay burun toxtitilghanliqigha chüshenche bérilmigen. Höjjette qeyt qilinishiche, mektep partkomi xitay xelq jumhuriyiti adem küchi bayliqi ijtima'iy parawanliq ministirliqining 2012‏-yili 9‏-ayda chiqarghan höjjitining 22‏-maddisigha asasen iminjan seydinning ma'ashi we pénsiye parawanliq imtiyazlirini bikar qilishni we bir qisim ma'ash we parawanliq pulini qayturuwélishni qarar qilghaniken.

Lékin iminjan seydinning qizining ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti uning dadisini bunchilik éghir jazalighudek u héchqandaq xataliq sadir qilmighan iken. U, dadisining bashqilarni "Esebiylikke qutratquluq qilghudek" unchilik qoyuq dindar biri emeslikini bildürdi. Uning qeyt qilishiche, dadisining kishilerni "Esebiylikke qutratquluq qilghan" dep késilishige uning "Shinjang emin kitabchiliq cheklik shirkiti" neshr qildurghan "Ereb tili asasi bilimliri" namliq eser seweb bolghan iken. 2014‏-Yili neshr qildurghan mezkur kitab bir ereb tili grammatika qollanmisi bolup, kitabni "Shinjang islam instituti" ning alimjan dimdari, isimlik bir oqutquchisi tüzgen idi.

Iminjan seydin 1988‏-yili shinjang uniwérsitétining tarix fakultétini püttürgen bolup, u shu yili "Shinjang islam instituti" da xizmetke kirgen. Bu jeryanda taliplargha "Junggo tarixi", "Junggo inqilab tarixi" qatarliq derslerni bergen, shundaqla bir mezgil mektep oqughuchilar bashqarmisining mudiri qatarliq wezipilerni ötigen. U bu jeryanda bir qanche qétim hökümetning hej ömikini bashqurghuchi kadiri süpitide hejge chet'elge chiqqan. U, tutqun qilinishning sel aldida ‏Uyghur aptonom rayonluq diniy ishlar idarisining xotende turushluq xizmet etritige qatniship, guma nahiyesining köktérek kentige chüshürülgen.

U köktérek kentidiki waqtida "Shinjang iqtisad géziti" u toghrisida xewer bergen. Xewerde qeyt qilinishiche, iminjan seydin "Shinjang iqtisad géziti" ning muxbirigha qilghan sözide: "Men yéqindin béri kent puqralirigha köp qétim 'Uyghur yurtdashlargha oyghinish xéti' ni teshwiq qilip, kent puqralirining 'üch xil küchler' ning jinayiti mahiyitini tonup yétip, 'üch xil küchler' ge teshebbuskarliq bilen qarshi turushigha yéteklidim. Buningdin kéyin men téximu tiriship, kent puqralirining 'üchte ayrilalmasliq idiyesini chongqur turghuzushigha', 'beshni étirap qilishni" kücheytishige, milletler ittipaqliqi güllirining da'imliq échilip turushigha qattiq küch chiqirimen" dégen idi.

Mezkur weqe yéqinda xitayning Uyghur rayonidiki lagérlargha da'ir mexpiy höjjetliri ashkarilinip, pütün dunyaning diqqitini bu rayondiki yighiwélish lagérlirigha merkezleshken mezgilde ashkarilandi. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ötken hepte bayanat élan qilip, bu lagérlardiki tutqunlarni derhal qoyup bérishni telep qilghan. U yéqinda ashkarilan'ghan höjjetlerning xitayning lagérlardiki musulman Uyghurlar we bashqa az sanliq milletlerning kishilik hoquqini intayin éghir depsende qiliwatqanliqini ispatlap bergenlikini tekitlep: "Bu höjjetler xitay kompartiyesining lagérlardiki tutqunlarning kishilik hoquqigha xilapliq qiliwatqanliqi we ularni xorlawatqanliqigha da'ir intayin küchlük we künséri köpiyiwatqan deliller bilen birdeklikke ige" dégenidi.

"Shinjang emin kitabchiliq cheklik shirkiti" 2012‏-yili qurulghan bolup, mezkur shirket 2017‏-yilgha qeder 50 parchidek kitab neshr qildurghan. Kitablarning mutleq köp qismi pen-téxnika, ma'arip terbiyesi, psixologiye, ayallar bilimige da'ir eserler bolup, uning neshr qildurghan "Ereb tili asasi bilimliri" til-edebiyat we ijtima'iy pen'ge alaqidar az sandiki eserlerning biridur. Melum bolushiche, 2014‏-yili neshr qildurulghan bu kitab eyni waqitta köp sétilghan iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.