Almatada merkiziy asiyaning impériyelik dewrige béghishlan'ghan ilmiy muhakime yighini ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-12-21
Élxet
Pikir
Share
Print
"Merkiziy asiya tarixining impériyelik dewri (18-we 20-esirler) tarixiy menbelerde" mawzusidiki ilmiy muhakime yighini qatnashquchilirining bir guruppisi. 2016-Yili 21-dékabir, almata.
"Merkiziy asiya tarixining impériyelik dewri (18-we 20-esirler) tarixiy menbelerde" mawzusidiki ilmiy muhakime yighini qatnashquchilirining bir guruppisi. 2016-Yili 21-dékabir, almata.
RFA/Oyghan

"Merkiziy asiya tarixining impériyelik dewri (18-we 20-esirler) tarixiy menbelerde" mawzusidiki ilmiy muhakime yighinini achqan Uyghurshunasliq merkizining rehbiri, tarixchi doktor risalet kerimowa öz sözide merkez xadimliri teripidin élip bériliwatqan ilmiy layiheler netijilirining ene shundaq ilmiy muhakime yighinlirigha asas boluwatqanliqini, bu qétimqi ilmiy yighinning mawzusini belgileshte bolupmu a. Kamalofning teshebbusi asas qilin'ghanliqini alahide tekitlep, yighin qatnashquchilirigha utuqlar tilidi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan Uyghurshunasliq merkizining bash ilmiy xadimi, tarix penlirining doktori ablehet kamalof mezkur ilmiy muhakime yighinining asasiy mahiyiti heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Enjümenning asasiy idiyisi impériyelik dewrde barliqqa kelgen merkiziy asiya tarixi boyiche yazma menbelerning alahidiliklirini muhakime qilishtin ibaret. Impériyelik dewr dep, biz merkiziy asiyaning rusiye we chin impériyelirining qol astida bolghan dewrini ataymiz. Bu dewrdiki xelqlerning tarixi ene shu höküm sürgen impériyelerning tilida, yeni rus we xitay yaki manju tilliridiki yazma yadikarliqlarda eks étilgen. Bu, shu waqittiki türkiy xelqlerning hayati heqqidiki nahayiti muhim axbarat menbesidur. Amma tarixchilarning bu axbaratqa tenqidiy halda qarishi lazim, sewebi bu weqeler impériyelerning menpe'etliri nuqti'ineziridin tüzülgen. Tarixiy ötmüshning obyéktip we heqqaniy eks étilishi üchün biz yerlik xelqler teripidin yaritilghan yazma menbelerni öginishimiz lazim. Shuning üchün yerlik aptorlarning tarixiy eserliri tarixchilar üchün intayin muhim matériyal bolup hésablinidu. Bügün alimlirimiz Uyghurlar we qazaqlargha oxshash merkiziy asiya xelqlirining özliri teripidin yaritilghan qimmetlik höjjetler heqqide doklatlar qildi."

Abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitétining oqutquchisi, filologiye penlirining namzati sha'irem baratowaning pikriche, sherqshunasliq instituti yénidiki Uyghurshunasliq merkizining ishlewatqinigha bu yil 20 yil tolghan bolup, u ilgiriki qazaqistan penler akadémiyisi Uyghurshunasliq institutining mirasxori bolup hésablinidu. Iqtisadiy bohranlar sewebidin merkez xadimlirining köpchiliki bashqa sahelerge kétishke mejbur bolup, ularning sépi bügünki künde xélila shalangliship qalghan.

Sh. Baratowa köpligen shundaq qiyinchiliqlargha qarimay, Uyghurshunasliq merkizi xadimlirining her yili özlirining ilmiy tetqiqatlirini neshr qilish, jumhuriyet we xelq'ara miqyasida ilmiy muhakime yighinlirini ötküzüsh, her xil uchrishishlarni, tonushturush murasimlirini uyushturush we bashqimu ishlarni élip bérishta alahide aktipliq körsitiwatqanliqini tekitlidi. U shundaqla merkez teripidin ötküzülüwatqan ilmiy yighinlarda merkiziy asiyadiki gé'osiyasiy, iqtisadiy, ijtima'iy özgirishlerge, Uyghur xelqining ötmüsh tarixigha, medeniyitige, turmush-tirikchiliki we bügünki hayatigha baghliq mesililerning muhakime qiliniwatqanliqini, bügünki ötken enjumenning shuning yarqin bir ispati ikenlikini körsitip, mundaq dédi: "Enjumende oqulghan doklatlarning zor köpchiliki Uyghurlarning tarixiy makani sherqiy türkistanda 18-we 20-esirlerde yüz bergen ijtima'iy, siyasiy özgirishlerni, rusiye we xitaygha oxshash impériyelerning sherqiy türkistan we ottura asiya térritoriyiliride élip barghan basqunchiliq heriketliri hem uning aqiwetlirini, buning tarixiy menbelerde eks étilishini we bashqimu mesililerni yorutqan. Shexsen manga tarixchilar risalet kerimowaning "18-We 20-esirlerdiki sherqiy türkistan yadikarliqliri impériye dewridiki tarixiy menbeler süpitide" we ablehet kamalofning "Rusiye impériyelik dewri menbeliride merkiziy asiya xelqliri heqqide melumatlarni analiz qilishning nezeriyewiy yolliri", iqtisadchi güljahan hajiyéwaning "Impériye dewridiki shinjangda sodining rawajlinishi", tilshunas xalminem mesimowaning "Sherqiy türkistan yazma yadikarliqlirining til alahidilikliri" namliq doklatliri könglimizdin chiqti. Mezkur doklatlar mu'ellipliri ilgiri téxi yorutulmighan mesililer heqqide özlirining pikirlirini yarqin pakitlar asasida delillep béreligen. Oqulghan doklatlardin merkiziy asiya weziyitining 18- we 20-esirlerde neqeder murekkep we chigish bolghanliqini, her xil impériyeler arisidiki küreshning neqeder keskin bolghanliqini körüshke bolidu."

Sh. Baratowa ilmiy muhakime yighini mawzusini kélechekte téximu kéngeytip, xelq'ara miqyasta buningdinmu chong bir pa'aliyet uyushturush teklipini bérip, Uyghurshunasliq merkizi xadimlirigha chong muweppeqiyetler tilidi.

Toluq bet