Уйғур роһи сидней сәһнисидә рак муқами билән күйләнди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-09-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тонулған қабил уйғур сәнәткар шөһрәт турсун(оңда) қатарлиқ сәнәткарлар муқамни тунҗи қетим австралийәдә чоң сәһнигә елип чиқиш үчүн мәшиқ қилмақта. 2018-Йили яз.
Тонулған қабил уйғур сәнәткар шөһрәт турсун(оңда) қатарлиқ сәнәткарлар муқамни тунҗи қетим австралийәдә чоң сәһнигә елип чиқиш үчүн мәшиқ қилмақта. 2018-Йили яз.
Social Media

2018-Йил 2-сентәбир күни, сидней шәһиридики риверсайид тиятир сарийида өткүзүлгән рак муқами кечилики уйғур миллий кийим-кечәклири билән сәһнини җулалатқан уйғур сәнәтчиләрниң яңрақ уйғур муқам ғәзәллиригә тәңкәш қилинған дутар вә дап садаси, җәзбдар, назук вә гүзәл усуллири, һаяҗан илкидә муқам күйлирини тәң ейтишип, тохтимай усул ойнаватқан тамашибинларниң зоқ-шох кәйпияти вә арилап көтүрүлгән «яша уйғур, яша муқам» дегән шавқунлар һәм чаваклар ичидә 50 минутчә давамлашти.

Бу, уйғур классик музикиси «он икки муқам» ниң сиднейдики бу чоң сәһнидә тунҗи қетим орундилишидур. Бу қетим сәһнидә рак муқамини орундашқа уйғур музикант шөһрәт турсун билән даңлиқ дапчи таһир иминдин башқа йәнә австралийәдики сәнәттин хәвири бар килара, айнур қатарлиқ бир қанчә уйғур ханим-қизлар, йипәк йоли ансамбилидики музикантлар, австралийәлик музикантлар, австралийә дөләт университетиниң музика лектори ким кюно қатарлиқларму иштирак қилған.

Уйғур диярида миң йиллар яшиған үзүлмәс муқамни өз ичигә алған уйғур мәдәнийәт-сәнити еғир тәһдиткә йүзләнгән бир вәзийәттә австралийәдики уйғур сәнәтчиләр бу сәһнидә муқамға җан берипла қалмай, муқам иҗрачиси шөһрәт турсун ейтқандәк уйғурларниң муқам билән, муқамниң болса уйғур билән биргә яшайдиғанлиқини қайта намаян қилған.

Консерт тәйярлиқи мәзгилидә зияритимизни қобул қилған шөһрәт турсун өзиниң бу консерт арқилиқ австралийәликләргә вә дуняға уйғурларниң арзу-арманлирини, уйғурлардики миллий роһни музика арқилиқ намаян қилмақчи икәнликини ейтқан иди. Дәрвәқә австралийәдики чоң-чоң таратқуларда рак муқами кечилики һәққидә мәйданға кәлгән инкас вә баһалардин уйғур сәнәтчиләрниң өз арманлириға йәткәнликини көргили болиду.

«Әркинликниң музикида ипадилинишидинму күчлүк ипадилиниши йоқтур» дегән җүмлә «сидней әтигәнлик хәвәрчи гезити» дә 3-сентәбир күни журналист җон шәндниң «рак муқамиға баһа: әркинликниң ярқин янғини консертта ялқунлиди» темисидики обзоридики баһалардур. У обзорида мундақ язиду: «уйғур музика мәдәнийити зулум-ситәмдә шәкилләнмигән болуши мумкин, әмма уйғурларниң нөвәттә хитайдики қайғулуқ паракәндичиликлири нуқтисидин алғанда, униң ипадилиниши әркинликниң техиму әләмлик сөзлиниши болди. . . . Консертниң ахирқи қисмиға бир хәлқ нахшиси улишип кәлди. Бу чағда асасән уйғурлардин тәркиб тапқан тамашибинларниң туюқсиз орнидин туруп уссулға чүшүп кетиши шинҗаң рак музикисини хурсәнлик қаплиған шадлиқ яшлириниң төкүлүшигә айландурди. Бу қетим шөһрәтниң суфизмниң тәсиригә учриған шеирий текисти күч, даирә вә безәш билән барғансери күчийидиған йәңгил тонуштуруш билән башланди. Буниң оттурисида йелинҗап көйгини әркинликниң ярқин янғиниға охшайдиған тирән вә рәт қилғусиз һәқиқәттур. Әгәр бу тил бу қулақларға ят болса, инсанниң һессиятлири худди килараниң төт хил кийимдә орундиған уссуллирида ипадиләнгән нәпис назуклуқтәк универсал иди».

«Сидней диний музикилар фестивали» ниң сәнәт йетәкчиси ричард питкувич «сидней әтигәнлик хәвәрчиси» гезитиниң мухбириға қилған сөзидә бу фестивалида муқамниң австралийәлик тамашибинларниң уйғур мәдәнийитини чоңқур чүшинишигә түрткә болушини үмид қилидиғанлиқини билдүрүп: «мән бир австралийәлик тамашибин болуш сүпитим билән муқамниң һәқиқий зоқини һес қилдим,» дегән.

Рак муқами кечиликини көрүш үчүн, адаләйд шәһиридин балилирини елип сиднейға кәлгән зулпийә уйғур ханим, уйғур сәнәткарларниң орундишида уйғур муқам кечиликиниң өткүзүлүши, австралийәни иккинчи вәтән қилип яшаватқан уйғурлар үчүнму интайин қиммәтлик вә һаяҗанлиқ бир пурсәт икәнликини билдүрди. У, йәнә болупму бу һаяҗанлиқ кечиликниң австралийәдә туғулуп чоң болуватқан уйғур әвладлириға өзлириниң мәдәнийитини тонуш вә уйғурлуқидин пәхирлиниш туйғусини йетилдүрүштә әһмийитиниң зор болидиғанлиқини билдүрди.

Муқам, сәһнидә көп хил саздин башқа, қошумчә тәңкәш музикилар, нахша-усул қатарлиқ көп хил сәнәт шәкиллири муҗәссәмләнгән һалда, сәнәткарларниң өз ара маслашқан юқири маһарити арқилиқ иҗра қилинидиған универсал сәнәттур. Шөһрәт турсун әпәндиниң билдүрүшичә, гәрчә у илгири бу кечиликтә оттура асиядики бир қисим уйғур сәнәткарларниң һәмкарлишиши билән рак муқамини орундашни пилан қилған болсиму, виза ишлиридики оңушсизлиқлар сәвәблик уларниң кечиликкә қатнишалмайдиғанлиқи техи йеқинда мәлум болған. У кечиликни ялғуз сәһнигә елип чиқиштин үмидсизләнгән бу пәйттә, кечиликни униңдин бәттәр һаяҗанда күткән австралийәдики сәнәттин хәвири бар уйғурлар, униңға тәрәп-тәрәптин һәмдәмдә болушқан. Нәтиҗидә бу тунҗи нөвәтлик рак муқам кечилики австралийәдә ойлиғандинму мувәппәқийәтлик һалда рояпқа чиққан.

Кечиликниң рәңдар вә мувәппәқийәтлик өтүшигә һәмдәмдә болған сәнәт сөйәр уйғурлардин сиднейда яшаватқан айнур ханим өзиниң бу кечиликтә рол алғинидин наһайити пәхирләнгәнликини, болупму «уйғурларниң мәдәнийити, классик әдәбият-сәнити нөвәттә хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан тазилаш һәрикитиниң зәрбисидә җан талишиватқан бир пәйттә, һәр бир уйғур өзиниң бар күчини, қабилийитини вә талантини ишқа селип, уйғурларниң мәдәнийитини қоғдаш бурчини ада қилиши керәк» дәп қарайдиғанлиқини оттуриға қойди.

Айнур ханимниң баян қилишичә, рак муқамини көргән уйғур тамашибинлар дуня уйғурларни тонуватқан йеңи бир вәзийәттә мәдәнийәт-сәнәт арқилиқму уйғурларни намаян қилишниң ролиға сәл қариғили болмайдиғанлиқини чүшинип йәткәнликини ипадиләшкән. Улар йәнә мушундақ уйғур муқам сәнәт кечиликлириниң кәлгүсидә дуня айлинип сәһнә тепишиға болған күчлүк истәк вә үмидлирини ипадә қилишқан.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт