Qazaqistandiki "Shepqet-show" tiyatiri on yilliqini xatirilidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2015-12-28
Share
Shepqet-Show-tiyatiri.jpg "Shepqet-show" tiyatirining konsértidin körünüsh. 2015-Yili 16-dékabir, almata.
RFA/Oyghan

Qazaqistanda milliy sen'etni terghib qilish yolida pa'aliyet élip bériwatqan sen'et ömeklirining biri "Shepqet-show" tiyatirining qurulghinigha bu yili on yil toldi. 16-Dékabirda almata shehiridiki oqughuchilar sariyida tiyatirning bayramliq konsért programmisi bolup, uninggha qazaqistanliq Uyghur külke mahirliri, "Nur", "Irade", "Türk-az" ussul guruppiliri, artur ilaxunof, élmurat xeyrullayéf, marat sawutof qatarliq tonulghan yash naxshichilar, shundaqla Uyghur élidin kelgen "Asina" guruppisi, naxshichi nebijan adil, rusiyening "Kriwoyé zérkalo" (qiysiq eynek) satira tiyatirining artisi abidzhon asomoflar qatnashqan idi.

"Shepqet-show" tiyatirining on yilliqi munasiwiti bilen biz uning mudiri, satirik yazghuchi shawket nezerof bilen söhbet élip barduq.

-Shawket, tiyatirning ishlewatqinigha mana on yil boptu. Mushu waqit ichide siler qandaq utuqlargha érishtinglar?
-Bu so'algha jawab bergende, tiyatir qandaq meqset bilen quruldi?  shu heqte bir az toxtilishqa toghra kélidu. Tiyatirni qurushtiki asasiy meqsetlirimizning biri milliy edebiyatimiz we senitimizde hejwiy zhanirini tereqqiy etküzüsh. Yeni bügünki künde pütün dunyada her qandaq ammiwi axbarat wasitiliri hejwiy zhanirsiz kün körelmeydu. Shunglashqa bizning birinchi meqsitimiz hejwiy zhanirning yéngi tarmiqi bolghan sehne üchün yézilghan hejwiy zhanirni tereqqiy etküzüsh boldi. Mushu axirqi yillardila 230din oshuq sehne hejwiyisini yéziptimen. Bu peqet "Shepqet-show" tiyatirila emes, shundaqla qazaq, özbék sehniliride, Uyghur aptonom rayonidimu qoyuldi. Bu yerdiki yene bir utuqimiz parodiya zhaniri deymiz, yeni cholpanlarni, siyasetchilerni we bashqilarni dorash. Bu Uyghur edebiyati we sen'itide omumen yéngi zhanir dések bolidu. Mushu sahedimu chong utuqlargha yettuq. Tiyatirning ikkinchi meqsiti, hazir talantlar xelq ichide, ahalining namrat yashawatqan qismining shundaq talantliq baliliri barki, ularning chong sehnige chiqish imkaniyiti yoq. Biz shundaq talantlarni izdep tépip, meydanlargha élip chiqtuq.

-Mushu on yildin buyan sizni bé'aram qilip kéliwatqan mesililer barmu? u mesililerni hel qilish üchün qandaq amallarni qiliwatisiz?
-Biz tiyatir qurghandin kéyin özimiz oylimighan yerdin mesililerge duch kelduq. Xelq arisidin chiqqan talantlarni kötürüshtin, xelqqe tonushturushtin waz kéchish bizning wedimizge xilapliq qilghan bolidu. Shuning üchün mebleghning bir qismini shulargha xirajet qilduq. Shundaqla biz mejruh balilirimizgha nahayiti köp yardemlerni körsettuq, xelqqe tonuttuq. Ulargha rohiy teselli bérip, dawalinishigha öz hessimizni qoshtuq. Biz on yilda tamashibinlirimizning qollap-quwetlishige ige bolduq, ularning sani köpeydi. Lékin bizde bilet sétish mesilisi bar. Mesilen, hazirqi künde qazaqistandiki sha'ir, yazghuchilirimizning kitabliri 200-300 nusxa bilen aran chiqidu. Shuning özining sétilishi müshkül. Mushu jehette biz nahayiti bir rohiy chüshkünlükte.

-Tiyatir artislirining mahariti mushu on yil ichide qanchilik derijide östi?
-Artislirimizning mahariti, elwette, on yilda östi dep éytalaymiz. Chünki artislirimiz sehnige chiqqanda ularni xelqning güldürligen chawaklar bilen qarshi élishi ularning kespiy maharitining öskenlikini ispatlisa kérek. Uningdin tashqiri artislirimiz u yer-bu yerge barsimu ulardin xatirige bir nerse élish, imzasini élish qatarliq ishlarni körgende biz, elwette, xushal bolimiz.

-Shawket, emdi tiyatirning qazaqistandiki we chet'ellerdiki sen'et ömekliri, sen'etkarlar bilen bolghan hemkarliqi heqqide néme deysiz?
-Baya dep kettim, rus, qazaq tiyatirlirimu biz bilen hemkarlishidu. Biz bashqilardin héchqachan sehne üchün birer eser almaymiz. Eksiche, qazaq, rus qérindashlirimiz bizdin iltimas qilidu. Biz, elwette, hemkarlishishqa teyyar. Bu tiyatirningla emes, belki Uyghur edebiyatining, sen'itining utuqi dep oylaymen. Yene bir chong utuqimiz rusiye moskwada "Kriwoyé zérkalo" (qiysiq eynek) dégen satira-yumur tiyatiri bar. Bu tiyatirni pütkül dunya boyiche rus tilliq hejiwiy-yumur tiyatirliri ichide karwan béshi dep éytsaq xatalashmaymiz. Bular bilen ijadiy hemkarlishish aldida turimiz.

-Kélechekke qandaq pilanliringlar bar?
-Kélechek pilanlar jiq, uningsiz mumkin emes. Dunya sehnisige chiqish asasiy meqsetlirimizni biri. Elwette, Uyghur aptonom rayonimu mustesna emes. U tereplerdimu qérindashlirimizning könglini xushalliqqa bölisek dep oylaymiz. Pursiti kelse yawropa döletlirige, türkiyege, amérikigha. Tiyatirimizning sen'iti bilen tonushimiz, milliy sen'itimizge yardimimizni qilimiz dégen qérindashlirimiz bolsa, biz silerning könglünglardin chiqishqa her qachan teyyar.
‏-Söhbitingizge rehmet!

Bir nechche yil dawamida "Uyghur awazi" géziti, shundaqla ilgiriki "Alitagh" téléwiziyisining Uyghurche anglitishlar programmisida pa'aliyet élip barghan sh. Nezerof kéyinki waqitlarda edebiy ijadiyet bilen shughullandi. U 2005-yili "Shepqet show" tiyatirini teshkillidi. Mezkur tiyatir ishini janlandurush meqsitide her xil ishlarda tirikchilik qilip yürgen, amma sen'etke qiziqidighan Uyghur qiz, yigitlirini teklip qildi. Sh. Nezerofning éytishiche, ularning arisida birmu kespiy artis bolmighan. Hazir bu tiyatirda on adem ishlewatqan bolup, ularning arisida bexitjan sawurjanof, gülzarem memiyéwa, shadiyem zeynidinowa, rénat téyipof qatarliq artislar bar.

Ziyaritimizni qobul qilghan "Atamura" neshriyatining Uyghur rédaksiyisi bashliqi malik mehemidinof mezkur tiyatir heqqide mundaq dédi: "Az waqit ichidila xelqning söyümlük tiyatirigha aylan'ghan 'shepqet-show' tiyatiri konsértlirida sh. Nezerof qelimige mensup hejwiy eserler orun alghan. Tiyatir kolléktipi yéqinda özlirining 20-konsértini tamashibin huzurigha sundi. Talantliq yazghuchi sh. Nezerof tiyatirining eserler tizimidin orun éliwatqan hejwiy eserler asasen turmushimizda uchriship turidighan selbiy illetlerni qattiq tenqid astigha élip, tamashibinni külkige gherq qilidu. Bu tiyatir istédat égilirini terbiyileshtimu muhim rol oynimaqta. Jay-jaylardiki chong sehnige chiqalmaywatqan yash talantlar sh. Nezerof tiyatirida dawamliq pa'aliyet élip bériwatmaqta. Shuning bilen bille sh. Nezerof tarixiy wetinimizdiki bir türküm dangliq artislirimizni qazaqistan diyarigha élip chiqip, ularning hönirini namayish qildurup, tamashibin qelb bostanliqini béyitip kéliwatqan kishi. Biz yazghuchi, rézhissor we zhurnalist sh. Nezerofning pa'aliyitige utuqlarni tilep, uning qelimidin bügünki künde uchriship turidighan her xil illet we bashqa selbiy körünüshlerni pash qilidighan nurghunlighan hejwiy eserlerning tiyatir sehniside qoyulidighanliqigha ishinimiz."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet