"7-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғини" ахирлишип хуласә доклати елан қилди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2015-08-24
Share
qerindashliq-uchrishish-yighini-7-nowet.jpg "7-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғини" дин көрүнүш. 2015-Йили 23-авғуст, түркийә.
RFA/Arslan

Түркийәниң измит шәһиридә 3 күн давам қилған "7-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғини" 23-авғуст кәчтә ахирлашти вә йиғинниң хуласә доклати елан қилинди.

"хәлқаралашқан шәрқий түркистан мәсилиси вә шәрқий түркистан тәшкилатларниң истратегийиси" дегән намда уюштурулған бу йиғинға, сәуди әрәбистан, голландийә, германийә, шиветсийә, австрийә, норвегийә, қазақистан қатарлиқ он нәччә дөләттин кәлгән тәшкилат рәһбәрлири, журналистлар, тәтқиқатчилар, зиялийлар, дини өлималар вә уйғур яшлардин болуп 100 гә йеқин киши қатнашти.

Йиғинда, шәрқий түркистан мәсилисигә омумий нәзәр. Шәрқий түркистан тәшкилатларниң истратегийиси, хәлқаралиқ тәшкилатларниң шәрқий түркистан мәсилисигә қаратқан позитсийиси, русийә вә оттура асия җумһурийәтлириниң шәрқий түркистанға қаратқан позитсийиси, хәлқарадики шәрқий түркистан мәсилиси, уйғур мусулманлар арисида өлималар бирлики қурулушиниң әһмийити, шәрқий түркистан муҗадилиси йолидики дуч келиватқан қийинчилиқлар вә һәл-чарилири, хитайниң кәлгүси вә уйғур сиясити. Хитайниң ислам дөләтлиригә қарита йүргүзүватқан уйғур сиясити, шәрқий түркистанниң нөвәттики вәзийити вә ислами пикир тәшналиқи дегәндәк бир қатар қатарлиқ темиларни чөридигән һалда лексийәләр сөзләнди. Һәр хил мулаһизә муһакимә елип берилғандин сирт көплигән тәклип пикирләр оттуриға қоюлди.

Йиғин ахирида шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтуллаһ оғузхан һәр қайси дөләтләрдин кәлгән вәкилләр билән сәһнигә чиқип йиғинниң хуласә доклатини бирликтә елан қилди.

Һидатйәтулла оғузхан мундақ деди: 3 күн давам қилған бу йиғинда, шәрқий түркистан мәсилисиниң тарихтин буян мисли көрүлмигән һалда хәлқара сәһнидә орун еливатқанлиқи, дунядики чоң дөләтләрниң һәр хил хәлқаралиқ тәшкилатларниң, кишилик һоқуқ вә истратегийилик тәшкилатларниң диққәт нәзирини җәлп қиливатқанлиқи, биз бу әвзәл шараиттин ислам етиқадимизға уйғун һалда әң яхши шәкилдә қандақ пайдилиниш керәклики, буниң үчүн шәрқий түркистан тәшкилатлириниң хәлқаралиқ сәвийидә пилан, истратегийә, йол хәритилирини бәлгиләш тоғрисида муһим тәклип вә пикирләр оттуриға қоюлди.

Һидайәтуллаһ оғузхан доклатта йәнә хәлқаралиқ тәшкилатлар вә дөләтләрниң уйғур мәсилисигә қаратқан позитсийиси тоғрисида тохтилип мундақ деди: йиғинда йәнә хәлқаралиқ тәшкилат вә дөләтләрниң шәрқий түркистан мәсилисигә қаратқан позитсийиси тоғрисида пикир баян қилинди, ислам вә ғәрб әллири уйғур мәсилисигә кишилик һоқуқ мәсилә дәп қарайдиғанлиқи, һазирғичә бу мәсилигә җиддий қараватқан дөләтләрниң техи һеч қандақ бир уйғур сиясити яки қануни йоқлуқи оттуриға қоюлди. Әмма нөвәттә хитай қанчилик күчәйгәнсири шәрқий түркистан мәсилисиму шунчилик чоңийип дуня йүзигә чиқиватқанлиқи билдүрүлди.

Доклатта йәнә уйғур тәшкилатларниң һәмкарлиқни күчәйтиш керәклики вә нишан үчүн ортақ һәрикәт қилиши керәклики тәкитләнди. Хуласә доклатта оттура асия җумһурийәтлириниң уйғур мәсилисигә қаратқан позитсийиси тоғрисида тохтилип мундақ дейилгән: истратегийә йолимизда, кәлгүси һәрикитимиздә, оттура асия дөләтләрниң бизни қоллимайдиғанлиқини көздә тутуш керәк. Вә улар түрк дөләтләр болғанлиқи үчүн бир күни чоқум бизни қоллайду дәп үмид билән қараш вә истратегийә бәлгиләш керәк. Оттура асия җумһурийәтлири хитай билән болған иқтисадий мунасивәтлири сәвәбидин шәрқий түркистан мәсилисини қоллимайдиғанлиқи, әмма пуқралар, сиясийонлардин хитайни хәтәрлик дөләт дәп қарайдиғанлиқи, уйғурларни қоллаш тәрәпдарларниң мәвҗутлуқи уйғур мәсилисини миллий мәдәнийәт җәһәттә қоллаш еһтимали барлиқи әмма буниң үчүн узақ муддәтлик бир хизмәт ишләш керәклики оттуриға қоюлди.Оттура асия қериндаш дөләтләрниң һазирчә шәрқий түркистан мәсилисини қоллиялмайватқанлиқидин үмидсизләнмәстин хәлқ билән болған мунасивәтни күчәйтиш.

Хуласә доклатниң ахирида, бир қисим кишиләрниң, сиясәткә арилашмаймиз дегән пикир билән уйғур мәсилиси үчүн хизмәт қилиштин баш тартиватқанлиқи, бу хил қарашниң хата қараш икәнлики вә сиясәткә арилашмаймиз дегән сөзниң хитай билән қаршилашмаймиз дегәнлик болидиғанлиқини тәкитләп мундақ деди: чәтәлләрдә кишиләрниң хитайниң зулумиға қарши паалийәтләргә актип қатнишиш қизғинлиқиға, сиясәткә арилашмаслиқ сәпсәтиси арқилиқ әкс тәсир йәткүзүватқанларниң хата йолда икәнлики вә хитайға қарши турмаслиқ билән охшаш икәнлики тәкитләнди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт