Shiwétsiyediki ottura asiyadin kelgen Uyghurlar tiriship hayat kechürmekte

Ixtiyariy muxbirimiz éhsan
2016-01-06
Share
emir-axtam-chish-doxtur-shiwetsiye-2.jpg Shiwétsiyediki Uyghur chish doxturi émir axtam paraktikantlarga késelni dewalash basquchlirini chüshendürmekte. 2016-Yili yanwar.
RFA/Éhsan

Shiwétsiyege köchmen bolup kelgen Uyghurlar ottura asiya we Uyghur diyaridin bolup,shiwétsiyede pa'aliyet qiliwatqan Uyghur ma'arip uyushmisining teminligen melumatigha köre hazir shiwétsiyede texminen 3000 yéqin Uyghur yashaydu. Buning köp sanliq qismini ottura asiyaning qazaqistan, qirghizistan, özbékistan qatarliq döletliridin kelgen Uyghurlar teshkil qilidu.

Bu Uyghurlar köchmen bolghan döletlerde, bolupmu shiwétsiyede shu döletning tilini pishshiq igilesh bilen birge, beziliri aliy mekteplergiche oqup her sahelerde öz rolini jari qildurup, özliri yashawatqan jem'iyitining tereqqiyatigha hesse qoshup kelmekte.

Qazaqistandin shiwétsiyege kélip orunliship qalghan Uyghur a'ililiridin biri murat axtam a'ilisidur. Murat axtam ependi 2000-yili a'ilisi bilen bille shiwétsiyege köchmen bolup kelgen idi.

Ottura asiyadin shiwétsiyege köchmen bolup kelgen Uyghurlar shiwétsiyege kelgendin kéyin bir mezgillik japaliq oqush, ishlesh jeryanlirini bashtin kechürüp, ularning köpchiliki axiri özlirining yéngi, xushal-xuram turmushini barliqqa keltürdi.

Murat axtam ziyaritimizni qobul qilip, özining shiwétsiyege kélish qisqiche tarixini bayan qildi:

Ottura asiyadin kelgen bu Uyghurlarning bir qismi özlirining a'ile tarixida ikki yaki üch qétimliq köchmenlik musapisini bésip ötken. Mesilen, murat axtam ependining éytishiche, murat axtamning momisining dadisi 1864-yili, yettisu wadisigha, yeni hazirqi qazaqistan'gha qeshqerdin köchmen bolup kelgen. Momisi 1876-yili qazaqistanda dunyagha kelgen.Murat axtam qazaqistanda dunyagha kelgen 3-ewlad Uyghur perzenti hésablinidu.

Murat axtam qazaqistanda rus ma'aripida oqup, herbiy institutning püttürüp qazaqistanda her qaysi jaylirida herbiy wezipilerde bolup, polkownik unwanighiche érishken we axirida shiwétsiyege köchmen bolup yashash yolini tallighan. Shiwétsiyediki chonglardin polat ependimu 1998-yili a'ilisi bilen qazaqistandin köchmen bolup kélip, köchmenliki qobul qilin'ghan. Hazir özi pénsiyede yashimaqta.

U, shiwétsiyediki Uyghur jama'itining ishlirida aktip rolini jari qildurup kelmekte.

Polat ependi ziyaritimizni qobul qilip, öz hayatida ikkinchi qétim köchmen bolghanliqi we a'ile tarixi hem shiwétsiyege kélish jeryanlirini bayan qildi. Polat aka esli yurti ghuljidin bolup, 1944-yili tughulghan, 1958-yili xitaydiki iqtisadiy we siyasiy bésim tüpeylidin sowét ittipaqigha, qazaqistan'gha köchmen bolushqa mejbur bolghan. U özining qazaqistanda hökümet orunlirida xizmet qilip, késel sewebi bilen yawropagha köchmen bolushqa mejbur bolghanliqini bildürdi. U shiwétsiyede perzentlirini yaxshi terbiyeligen, bir qizi séstra, yene bir qizi dorigerlik kesipliride uqup xizmet qilmaqta iken.

Shiwétsiyediki Uyghur muhajirliri tiriship oqup we ishlep, shiwétsiye jem'iyitige masliship hem perzentlirini yaxshi terbiyilep, shiwétsiyediki bashqimu az sanliq milletler qatarida, jümlidin shiwétsiye xelqi qatarida jem'iyetke öz töhpilirini qoshmaqta. Yuqirida ismi atalghan murat axtam we polat ependiler ene shularning ichidiki bir qismi bolup, ulardin bashqa yene köpligen kishilernimu misal qilip körsitish mumkin. Ularningmu özlirige xas hayat musapirliri we tarixi mewjut.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet