Шиветсийәдики оттура асиядин кәлгән уйғурлар миллий мәдәнийәт вә кимликини сақлашқа тиришмақта

Ихтиярий мухбиримиз еһсан
2016-01-07
Share

Шиветсийәдики уйғур җамаитиниң хели көп қисмини оттура асия дөләтлиридин кәлгән уйғурлар тәшкил қилиду. Уларниң көп қисми сабиқ совет иттипақи дәвридики рус тили маарипи вә рус тилини қоллиниш омумий йүзлүк түрдә үстүнлүкни игиләп, уйғур тили, мәдәнийити вә дини чәклимиләргә учриған шараитта өсүп йетилгән болсиму, лекин улар аилә ичидә өзлириниң ата-аниси тәрипидин алған тәлим-тәрбийәниң тәсиридә өз ана тилини имкан бар сақлап қелишқа тиришқан шуниңдәк миллий кимликини йоқатмиған.

Улар оттура асия районидики һәр қайси җумһурийәтләрдә рус тилидин башқа йәнә шу дөләтләрдики асаслиқ милләтләрниң тилиниму тиришип өгинишкә дуч кәлгән иди.
Улар шиветсийәгә кәлгәндин кейинму бир тәрәптин швед тили, инглиз тили қатарлиқ тилларни пухта өгинишкә тиришип, уларниң бир қисми бу тилларни тез арида яхши өгинип, һәр саһәләргә хизмәт қилиш вә өзлириниң игиликини тикләш имканийитигә игә болған. Шуниңдәк улар йәнә аилисидә уйғур тилини ишлитиш вә өгинишкиму әһмийәт бәргән.

Әлвәттә, оттура асиядин кәлгән уйғурлар арисида қазақистандики уйғур мәктәплиридә вә 1950-йилларғичә болған арилиқта уйғур дияридики уйғур мәктәплиридә оқуп, уйғур тилини пухта игилигәнләрму бар.

Қазақистандин шиветсийәгә келип йәрләшкән уйғурлардин мурат ахтам әпәнди вә башқа бир қисим кичикидинла русчә маарип тәрбийиси көргән кишиләр әнә шуларниң җүмлисиндур. Бирақ, у пәрзәнтлиригә уйғур тилини өгитипла қалмастин, бәлки өзиму швед тилини яхши өгәнгән вә оғли әмир ахтамни чиш дохтури қилип тәрбийиләп йетиштүргән.

Мурат ахтам өз аилисидә ата-анисиниң тәрбийиси билән уйғур тили ишлитип, уни унутмиғанлиқи, өзиниңму пәрзәнтлиригә уйғур тили өгәткәнликини билдүрди.

Шиветсийәгә қазақистандин келип йәрләшкинигә 13 йил болуган абдумеҗит әпәнди өзиниң вә башқа қазақистандин кәлгән қериндашлириниң әслидә рус тили тәсири вә бесими билән уйғур тилини пәқәт өйдила яки җамаәт ичидә өгәнгәнлики, шиветсийәгә кәлгәндин кейин өз тилини техиму тиришип өгинип, уни сақлаш вә әвладлириға өгитишниң муһим икәнликини тонуп йәткәнликини билдүрди.

Бу уйғурларниң мутләқ көп қисми әсли уйғур районида туғулмиған вә яки өзлириниң тарихи ана вәтинигә берип бақмиған, бәзилириниң ата-аниси яки бовиси, момиси қәшқәр яки или вадилирида туғулуп, оттура асияға көчүп кәткәнләр болсиму әмма, улар уйғур диярида болуватқан вәқәләргә, уйғурлар дуч келиватқан мәсилиләргә йеқиндин диққәт қилиду вә көңүл болиду. Улар шиветсийәдики уйғур аммиви вә җамаәт паалийәтлиригә актип қатнашмақта.
Мурат ахтам гәрчә қазақистанда туғулған 3-әвлад уйғур пәрзәнти болсиму, әмма шиветсийәгә кәлгәндин башлап шиветсийәдә қурулған уйғур комитетиниң малийә хизмитини 12 йил ишлигән. У, уйғур дияридики уйғурларниң әһвалиға алаһидә көңүл болидиғанлиқини билдүрди.

Абдумеҗит әпәндиму өзиниң уйғур диярини һечқачан көрмигәнлики, әмма униң үчүн әң көңүл болидиған мәсилиниң ашу җай вә у йәрдики уйғурлар вәзийити икәнликини билдүрди.

Шиветсийә уйғур комитетиниң рәиси абдушүкүр самсақ мурат ахтам вә башқа оттура асиядин кәлгән уйғурларниң қизғинлиқи вә актиплиқи һәмдә уйғур дияридин кәлгән уйғурлар билән охшимиған икки мәдәнийәт,маарип тәрбийисидә тәрбийәләнгән болсиму, әмма уларниң уйғурларниң сиясий вә кишилик һоқуқини қоғдаш, мәдәнийитини раваҗландуруш, уни шиветсийәдики уйғур йеңи әвладлириға өгитиш һәм башқа паалийәтләрдә бирликтә хизмәт қиливатқанлиқини мундақ муәййәнләштүрди.

Уйғур маарип уюшмисиниң баш катипи абдулла әһәт әпәндиму оттура асиядин кәлгән уйғурларниң дава сепидин орун елип, шиветсийәдә уйғур сиясий давасиниң йүксилиши үчүн һәссә қошуп келиватқанлиқини тәкитлиди.

Шиветсийә, белгийә вә башқа бир қисим явропа дөләтлиридики уйғурлар арисида оттура асия җумһурийәтлиридин келип йәрләшкән уйғурларму көп салмақни игиләйду. Улар бу дөләтләрдики уйғур җамаәтчиликиниң муһим тәркиби қисмидур.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт