Shiwétsiyediki ottura asiyadin kelgen Uyghurlar milliy medeniyet we kimlikini saqlashqa tirishmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz éhsan
2016-01-07
Share

Shiwétsiyediki Uyghur jama'itining xéli köp qismini ottura asiya döletliridin kelgen Uyghurlar teshkil qilidu. Ularning köp qismi sabiq sowét ittipaqi dewridiki rus tili ma'aripi we rus tilini qollinish omumiy yüzlük türde üstünlükni igilep, Uyghur tili, medeniyiti we dini cheklimilerge uchrighan shara'itta ösüp yétilgen bolsimu, lékin ular a'ile ichide özlirining ata-anisi teripidin alghan telim-terbiyening tesiride öz ana tilini imkan bar saqlap qélishqa tirishqan shuningdek milliy kimlikini yoqatmighan.

Ular ottura asiya rayonidiki her qaysi jumhuriyetlerde rus tilidin bashqa yene shu döletlerdiki asasliq milletlerning tilinimu tiriship öginishke duch kelgen idi.
Ular shiwétsiyege kelgendin kéyinmu bir tereptin shwéd tili, in'gliz tili qatarliq tillarni puxta öginishke tiriship, ularning bir qismi bu tillarni téz arida yaxshi öginip, her sahelerge xizmet qilish we özlirining igilikini tiklesh imkaniyitige ige bolghan. Shuningdek ular yene a'iliside Uyghur tilini ishlitish we öginishkimu ehmiyet bergen.

Elwette, ottura asiyadin kelgen Uyghurlar arisida qazaqistandiki Uyghur mektepliride we 1950-yillarghiche bolghan ariliqta Uyghur diyaridiki Uyghur mektepliride oqup, Uyghur tilini puxta igiligenlermu bar.

Qazaqistandin shiwétsiyege kélip yerleshken Uyghurlardin murat axtam ependi we bashqa bir qisim kichikidinla rusche ma'arip terbiyisi körgen kishiler ene shularning jümlisindur. Biraq, u perzentlirige Uyghur tilini ögitipla qalmastin, belki özimu shwéd tilini yaxshi ögen'gen we oghli emir axtamni chish doxturi qilip terbiyilep yétishtürgen.

Murat axtam öz a'iliside ata-anisining terbiyisi bilen Uyghur tili ishlitip, uni unutmighanliqi, öziningmu perzentlirige Uyghur tili ögetkenlikini bildürdi.

Shiwétsiyege qazaqistandin kélip yerleshkinige 13 yil bolugan abduméjit ependi özining we bashqa qazaqistandin kelgen qérindashlirining eslide rus tili tesiri we bésimi bilen Uyghur tilini peqet öydila yaki jama'et ichide ögen'genliki, shiwétsiyege kelgendin kéyin öz tilini téximu tiriship öginip, uni saqlash we ewladlirigha ögitishning muhim ikenlikini tonup yetkenlikini bildürdi.

Bu Uyghurlarning mutleq köp qismi esli Uyghur rayonida tughulmighan we yaki özlirining tarixi ana wetinige bérip baqmighan, bezilirining ata-anisi yaki bowisi, momisi qeshqer yaki ili wadilirida tughulup, ottura asiyagha köchüp ketkenler bolsimu emma, ular Uyghur diyarida boluwatqan weqelerge, Uyghurlar duch kéliwatqan mesililerge yéqindin diqqet qilidu we köngül bolidu. Ular shiwétsiyediki Uyghur ammiwi we jama'et pa'aliyetlirige aktip qatnashmaqta.
Murat axtam gerche qazaqistanda tughulghan 3-ewlad Uyghur perzenti bolsimu, emma shiwétsiyege kelgendin bashlap shiwétsiyede qurulghan Uyghur komitétining maliye xizmitini 12 yil ishligen. U, Uyghur diyaridiki Uyghurlarning ehwaligha alahide köngül bolidighanliqini bildürdi.

Abduméjit ependimu özining Uyghur diyarini héchqachan körmigenliki, emma uning üchün eng köngül bolidighan mesilining ashu jay we u yerdiki Uyghurlar weziyiti ikenlikini bildürdi.

Shiwétsiye Uyghur komitétining re'isi abdushükür samsaq murat axtam we bashqa ottura asiyadin kelgen Uyghurlarning qizghinliqi we aktipliqi hemde Uyghur diyaridin kelgen Uyghurlar bilen oxshimighan ikki medeniyet,ma'arip terbiyiside terbiyelen'gen bolsimu, emma ularning Uyghurlarning siyasiy we kishilik hoquqini qoghdash, medeniyitini rawajlandurush, uni shiwétsiyediki Uyghur yéngi ewladlirigha ögitish hem bashqa pa'aliyetlerde birlikte xizmet qiliwatqanliqini mundaq mu'eyyenleshtürdi.

Uyghur ma'arip uyushmisining bash katipi abdulla ehet ependimu ottura asiyadin kelgen Uyghurlarning dawa sépidin orun élip, shiwétsiyede Uyghur siyasiy dawasining yüksilishi üchün hesse qoshup kéliwatqanliqini tekitlidi.

Shiwétsiye, bélgiye we bashqa bir qisim yawropa döletliridiki Uyghurlar arisida ottura asiya jumhuriyetliridin kélip yerleshken Uyghurlarmu köp salmaqni igileydu. Ular bu döletlerdiki Uyghur jama'etchilikining muhim terkibi qismidur.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet