Кәмситилгән кәсип вә «улуғ» беқиндилиқ (2)

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2017-02-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Т р т авази телевизийәсидә тарқитилған мәрһум шаир мәмәтели тәвпиқ вә абдухалиқ уйғур тоғрисида мәхсус сөһбәт программисида уйғур тил әдәбият тәтқиқатчиси абдувәли аюп әпәнди. 2016-Йили май, түркийә.
Т р т авази телевизийәсидә тарқитилған мәрһум шаир мәмәтели тәвпиқ вә абдухалиқ уйғур тоғрисида мәхсус сөһбәт программисида уйғур тил әдәбият тәтқиқатчиси абдувәли аюп әпәнди. 2016-Йили май, түркийә.
RFA/Arslan

Әзһәрдики уйғур талипларға илаһи илим игиләшни нишан қилиш биләнла қалмай, күндилик пилан түзүп яшаш вә җан беқишқа әсқатидиған бир кәсип өгиниш һәққидә лексийә қилдим. Бешимдин өткүзгән тәҗрибәм бойичә мусапирәттики һаятта мәндәк әдәбият, тарих вә тилшунаслиқ билидиған бир адәмгә қариғанда тамчилиқ, безәкчилик, компийотирчилиқ қилидиған бир адәмниң бәкрәк яхши күн кәчүридиғанлиқини, шуңа әгәр оқуш һаятимдин пушайман қилишқа тоғра кәлсә бир кәсипни қошуп өгинип қоймиғинимға пушайман қилидиғанлиқимни дедим. Бир қисим оқуғучилар бу гепимгә рәддийә берип, дин оқушиниң җан беқиш үчүн әмәсликини, мисирға җан беқишқа әсқатидиған кәсип өгинишкә кәлмигәнликини тәкитләшти.

Вәтәндә җуғрапийә оқуған бир магистирниң әзһәргә кәлгәндин кейин бурунрақ дин оқумай кәсип оқуғинидин пушайман қилғанлиқини, илаһий илим алдида башқа илимниң әрзимәс нәрсә икәнликини етирап қилғанлиқини пакит қилип маңа рәддийә бәрди. Түзүмдин юқумлинишниң нәқәдәр еғирлиқини байқап әпсусландим, бәлким, мән демәкчи болғанлиримни яхши чүшәндүрәлмигәндимән. Шундақ қилип лексийәмни ислам тарихида немә үчүн сарай шаирлири вә сарай өлималири дегән уқумниң барлиққа кәлгәнлики һәққидә тохтилиш билән аяғлаштурай дедим вә «базарда аққидәк һүнири йоқ шаир һөкүмдарни махтап шеир сатиду, өзини баққудәк кәспи йоқ өлима һөкүмәтни ақлап пәтива сатиду. Һүнәр сатса һүнәрвән дәймиз, ясап сатса касип атаймиз, әмма пәтива вә шеир сатса сатқун болуп тонулидиған гәп» дегәнләрни тәкитләп, бираз ечинғанчә хошлаштим.

Юқириқидәк мәсум оқуғучиларни түзүмдин юқумлинипту, дәп ойлидим. Әмәлийәттә түзүмдин юқумлиниш һәммимиздә бар. Чүнки биз деһқан, ишчи, кадир, бай, башлиқ дегәндәк ениқ синипларға айрилған җәмийәтниң мәһсулидурмиз. Бу синипларға мәнсуп кишиләрниң җәмийәттики иқтисадий, иҗтимаий вә сиясий орни асман земин пәрқлиниду.

Әтрапимиздики һәрқандақ киши юқириқи синипларниң биригә тәвә болиду вә җәмийәттә шуниңға лайиқ муамилигә учрайду. Биз өзимизгә вә өзгиләргә бәзидә аңлиқ вә аңсиз юқириқи синип айримиси бойичә муамилә қилимиз. Шуңа җәмийәттә кәсип игиләш дегәнлик төвән тәбиқидики ишчиниң ишидәк туюлуп анчә қарши елинмайду. Шу вәҗидин яшлиримиз мәһәллиләрдә калтәк көтүрүп җесәкчилик қилишни, қалқан тутуп қаравуллуқ қилишни бирәр һүнәрниң пешини тутуштин әвзәл билиду. Һәммимиз тәбиқичилик һөкүмран болған җәмийәтниң қелипида қуюлғинимиз, юқумланғинимиз үчүн бир қисим яшлар чәтәлләрдиму аввал бирәр кәсипниң пешини тутмай әрәбчә вә қуран өгитидиған һәқсиз мәктәпләрдә оқушни таллаватиду, бәзи ата-анилар вә өлималар әтрапидикиләрни, һәтта балиларниму шуниңға дәвәт қиливатимиз. Бу әҗдадлиримизниң «инсанға 72 хил һүнәр аз», «һүнәрлик инсан хар болмас» дегәнгә охшаш вәсийәтлирини вә муһәммәд әләйһиссаламниң содигәр, давут әләйһиссаламниң төмүрчи, зәкәрия әләйһиссаламниң яғаччи, әйса әләйһиссаламниң дохтур болғанлиқидәк сүннәтләрни ташлап қойғанға баравәр.

Мәслиһәт сориған вә соримиған ини сиңилларға шуни дегүм бар; бүгүн биз йәршари торлишип бир кәнткә айланған дәврдә яшаватимиз. Рисқимизниң нәгә чечилғанлиқини һеч қайсимиз билмәймиз. Башқиларға моһтаҗ болмай, бирәр сиясий гуруһ, идеологийә вә органға беқинип қалмай, закат тилимәй закат берип яшимақчи болсақ өзимиздә дуняниң нәригә барсақ ишләткили болидиған бир кәсип, һәммә йәрдә қоллинилидиған бир тил вә сәмимийәтни өлчәм қилған бир әхлақ йетилдүргинимиз әвзәл. Илаһийәткә болған сөйгү, шеирийәткә болған һәвәс, тарихқа болған муһәббәт, ғайибқа болған тәпәккур, җәмийәткә болған қизиқсинишлар пәқәт бизниң өмүрлүк ғайимиз болуп мәниви еһтияҗимизни қандуриду. Әмма иқтисадни матор қилип айлиниватқан дуняда бизниң күндилик еһтияҗимизни қандуридиған бирәр кәсип турмуш васитимиз болмиса, улуғвар ғайиләр пучәк турмуш васитисигә айлинип, ғайиниң әсли қиммити вә бизниң инсани қиммитимиз йәргә урулуши мумкин.

(Түгиди)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт