Ataqliq ressam peyziraxman ibrahimof tunji kespiy sehne ressami idi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-10-31
Élxet
Pikir
Share
Print

Melumki, qazaqistan Uyghur ressamliqi öz tarixida bir nechche basquchlarni bésip ötken bolup, uning rawajlinishigha deslepte awakri shemsi, zeynidin yüsüpof, reshit yoldashéf oxshash ataqliq ressamlar chong töhpe qoshqan idi. Kéyinki yillarda bolsa, ularning qatarini maris hétaxunof, abdukérim isa, hakimjan guliyéf, küresh zulpiqarof qatarliq köpligen talantliq ressamlar toldurdi. Ressamlarning bir topi "Qazaqistanning xizmet körsetken sen'et erbabi" dégen yuqiri ataqqa muyesser boldi. Shularning biri peyziraxman ibrahimoftur.

Igilishimizche, bu yili ressam peyziraxman ibrahimof hayat bolghan bolsa, 80-baharini qarshi alatti.

Uyghur tiyatirining rézhissori, "Qurmét" ordénining sahibi muhit hézimofning pikriche, Uyghur xelqining ichidin köpligen büyük namayendiler chiqqan bolup, ularning her qaysi özige xas munasip orunni igileydu. U bu heqte mundaq dédi: "Dunyada nahayiti büyük insanlar bolidu. Undaq insanlargha uchrashqan kishi özini nahayiti bextlik dep hésablisa kérek. Mana bu issiq sözler ulugh ressam peyziraxman akigha te'elluq. Oqushlarni püttürüp, uning bilen tonushushqa muyesser boldum. Ijadiy hemkarliq ishliri shuning bilen bashlinip ketti. Biz bir nechche sehne eserliride bille ishliduq. Peyziraxman aka heqqide qanche illiq sözler éytsaqmu kemlik qilidighan insan. Her bir yéngi eserni sehnileshtürgende uning yoqluqini bekla séziwatimiz."

M. Hézimofning éytishigha qarighanda, p. Ibrahimof yarkent teweside tughulghan bolup, ottura mektepni tamamlighandin kéyin, almata shehiridiki ressamliq mektipide oqup, andin tashkenttiki ostrowskiy namidiki dölet tiyatir we ressamliq institutini püttürdi. Ressam kéyinki hayatini hazirqi quddus ghojamyarof namidiki jumhuriyetlik dölet Uyghur tiyatirining rawajlinishigha, omumen Uyghur milliy sen'itining güllinishige serp qildi. U sehnining qanunini, uning sirlirini yaxshi chüshinidighan hem yéqindin sézidighan birdin-bir ressam bolghan idi. P. Ibrahimof peqet Uyghur tiyatirila emes, belki muxter ewézof namidiki qazaq drama tiyatiri, abay namidiki akadémiyelik tiyatir we lérmontof namidiki rus tiyatirida bir nechche eserlerni, Uyghur élida qoyulghan muqamgha béghishlan'ghan eserlerni bézeshte alahide közge chüshken. Bu jehette u dangliq qazaq, rus, Uyghur rézhissorliri bilen hemkarliship ishligen.

M. Hézimof ressamgha xas özgichilik heqqide toxtilip, mundaq dédi: "U, Uyghurlarning bésip ötken azab-oqubetlirini, tarixiy chong weqelerni, köch-köch peytide tartqan japa-musheqqetlirini nahayiti yaxshi biletti. Uningda milliy ghurur nahayiti küchlük idi. Kimde milliy ghurur, wetenperwerlik bar iken, u héchqachan öchmeydu. U milliy ghurur arqiliq xelqimizning yételmigen, bésip ötken, kélechek arzu-armanlirini eks etken eserlerni dunyagha élip keldi."
M. Hézimof ressamning Uyghur tiyatiri qoyghan klassik eserler "Anarxan", "Muqamlar siri", "Odisséyning ghezipi", shundaqla s. Bashoyan, i. Jelilof, sh. Shawayéf we bashqilar bilen birlikte "Nazugum", "Lutpulla", "Ghérip-senem", "Qeshqer qizi", "Leyli-mejnun", "Bilal nazim", "Muqamchilar" we bashqimu köpligen eserlerni sehnileshtürüshke alahide küch chiqarghanliqini ilgiri sürdi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan tonulghan ressam, sen'etshunasliq penlirining namzati hakimjan guliyéfning qarishiche, p. Ibrahimof öz bilimini mukemmelleshtürüsh meqsitide da'im izdinishte bolghan ressam idi. U mundaq dédi: "Uning aldida Uyghur tiyatirida her xil ressamlar bolghan. Biraq ular hemmisi heweskar ressamlar. Birinchi Uyghur kespiy sehne ressami u ‏- peyziraxman aka. Shuningdin kéyin Uyghur tiyatirining sehne esirining bézilishi bashqa tüske ige boldi."

Uning éytishiche, p. Ibrahimofni bashqa tiyatirlargha ishqa teklip qilghandimu, u bu teklipni ret qilip, ömrining axirqi deqiqilirigiche Uyghur tiyatirigha sadiq bolup qalghanliqini, uning axirigha chiqmighan köpligen eserlirining hazir tiyatir muzéyida saqliniwatqanliqini, bashqimu xelqlerning nadir eserlirini sehnileshtürüshke aktip qatnashqanliqini, sehne eserlirini bézeshtin tashqiri, köpligen portrétlarni, tebi'et körünüshlirini we bashqimu eserlerni yaritip, qaldurup ketkenlikini bildürdi.

Igilishimizche, p. Ibrahimof 1970-yili sowét ittipaqi ressamlar ittipaqining ezaliqigha élin'ghan bolup, 1982-yili qazaqistanning xizmet körsetken sen'et erbabi dégen atiqigha muyesser bolghan idi. 1986-Yili bolsa, u "Hörmet belgisi" ordéni bilen mukapatlan'ghan. Ressam 2009-yili 73 yéshida köz yumdi.

Toluq bet