Tarixchi ablehet kamalof: xelq'ara Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinining qazaqistandimu ötidighanliqigha ishinimen

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-01-19
Share
uyghurshunasliq-yighin-parizh-ablehet-kamalof.jpg Tarixchi ablehet kamalof(ongdin birinchi) xelq'ara Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinida. 2015-Yili noyabir, parizh.
RFA/Oyghan

Kéyinki waqitlarda mutexessislerning merkiziy asiyada qéliplashqan gé'osiyasiy we iqtisadiy weziyetke, shundaqla uni makan etken xelqlerning tarixi we medeniyitige bolghan qiziqishining barghanséri küchiyiwatqanliqi bayqalmaqta.

Bu jehette Uyghurlarningmu ötmüshi we bügünki hayati diqqettin sirt qalmidi. Buninggha yéqinqi yillarda amérika we yawropada ötken Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinliri guwahliq qilidu.

Tarixtin melumki, Uyghurshunasliq ilmi boyiche deslepki ilmiy muhakime yighini 1979-yili qazaqistanning shu chaghdiki paytexti almata shehiride ötken bolup, u qazaqistan penler akadémiyisi tilshunasliq instituti terkipidiki Uyghurshunasliq bölümining alimliri teripidin uyushturulghan idi. Ziyaritimizni qobul qilghan tarix penlirining namzati munir yérzin bu heqte mundaq dédi: "1979-Yili 29-we 31-may künliride almatada qazaqistan penler akadémiyisining güzel binasining chong mejlis zalida 'sowét Uyghurshunasliqining muhim mesililiri' dégen mawzuda réspublikiliq ilmiy muhakime yighini ötküzüldi. Uninggha özimizning Uyghurshunas alimliridin sirt moskwa, léningradtin basqaqof, nasilof, klyashtorniy, tixonof, emir nejip oxshash körneklik alimlar, tashkendin memetaxunof bashliq Uyghurshunas alimlar, qirghizistan we bashqa réspublikilardinmu alimlar qatnashti. Bu, yighinning neqeder chong bolghanliqini körsetti. Yighin tilshunasliq, edebiyat we sen'et, tarix bolup üch bölümge bölündi." m. Yérzinning éytishiche, mezkur ilmiy muhakime yighini peqet sowét Uyghurshunasliqila emes, belki pütkül dunya Uyghurshunasliq peni tarixida muhim weqe bolghan. Uninggha malik kebirof, iliyas yüsüpof, gégél isqaqof, dawut isiyéf oxshash ataqliq tarixchilar, abduweli qaydarof, ghojexmet sedwaqasof, oktebir jamalidinof, tughluqjan talipof oxshash tilshunas alimlar, sawut molla'utof, mexmut abduraxmanof, mahinur eliyéwa kebi edebiyatshunaslar we bashqilar qatnashqan.

Biz yéqinda yawropada ötken Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinlirining mawzu da'irisi hemde ilmiy yéngiliqliri heqqide parizhda ötken ilmiy yighin qatnashquchisi, yétekchi qazaqistanliq tarixchi alimlarning hemde xitay we merkiziy asiyaning tarixi we bügünki weziyiti boyiche aldinqi qatarliq mutexessislerning biri, tarix penlirining doktori ablehet kamalofqa muraji'et qilghinimizda u mundaq dédi: "Uyghurshunasliq boyiche xelq'ara ilmiy muhakime yighinlirini ötküzüsh teshebbusi marlén laruyél rehberlikidiki amérikining ji'orji washin'gton uniwérsitéti yénidiki merkiziy asiyani tetqiq qilish merkizige te'elluq. Birinchi mundaq ilmiy muhakime yighini 2014-yili washin'gtonda ötti. Ikkinchi xelq'ara Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinini mezkur merkez bélgiye we firansiye alimliri bilen hemkarliqta uyushturdi. U 2015-yilning noyabir éyida arqa-arqidin biryussélda, andin parizhda ötküzüldi. Mezkur yighin 'Uyghurshunasliq boyiche ikkinchi her yilliq ilmiy muhakime yighini: tarix, medeniyet we jem'iyet' dep ataldi. Ilmiy yighinning hejmi birer konkrét mawzu da'irisidila cheklinip qalmay, belki tarix, medeniyet we Uyghurlarning hazirqi ehwali boyichimu bir qatar mesililerni muhakime qilish meqsitinimu közligenlikini éytish kérek. Rastini éytsam, bu pütkül ittipaqliq Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinlirini ötküzüshning sowét en'enisini eslitidu."

A. Kamalofning tekitlishiche, "Uyghurshunasliq boyiche ikkinchi her yilliq ilmiy muhakime yighini" dep atalghan parizh yighinining asasiy meqsiti Uyghur mesilisi boyiche chong ilmiy yighinlarni qayta tikleshtin ibaret bolghan. Yeni uning uyushturghuchiliri bolupmu hazir gherb elliride téz tereqqiy étiwatqan Uyghurshunasliq ilmiy yighinliri bilen ilgiriki yilliri sherqshunasliqning xéli rawajlan'ghan sahesi bolup kelgen rusiyelik Uyghurshunasliq ilmi otturisidiki köwrükni qayta ornitishni meqset qilghan bolup, asasen Uyghurlarning tarixi we medeniyiti mesililirige béghishlan'ghan.

U shundaq dédi: "Shuni alahide tekitlesh kérekki, hem birinchi, hem ikkinchi ilmiy muhakime yighinlirigha Uyghur mesilisi bilen shughulliniwatqan intayin köp rusiyelik türkshunas we xitayshunas alimlar qatnashti. Bu yighinlargha shundaqla ottura asiyadin, asasen sowét Uyghurshunasliqining merkizi bolghan qazaqistandinmu alimlar ishtirak qildi. Ilgiri, yeni ötken esirning 70-yilliridin kéyin mundaq yighinlar qazaqistan penler akadémiyisidiki Uyghurshunasliq bölümi asasida, kéyinrek Uyghurshunasliq instituti asasida ötküzülüp turatti. Kélechekte mushundaq xelq'ara Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinlirini ötküzüsh yenimu dawam qilidu hem mundaq yighinlar qazaqistandimu ötküzülidu, dep ishinimen."

A. Kamalof shundaqla biryussélda ikki kün mabeynide asasiy jehettin Uyghur jem'iyiti we xitayning Uyghurlargha bolghan siyasitining zamaniwi mesililiri muhakime qilin'ghanliqini, her ikki memlikette ötken bu ilmiy yighinlarda a q sh, rusiye, firansiye, en'gliye, gérmaniye, bélgiye, türkiye, isra'il, awstraliye, shiwétsiye, xongkongdin kelgen alimlar bolup 45 doklat qilin'ghanliqini ilgiri sürdi. Alim bu ilmiy muhakime yighinlirining Uyghur rayoni alimlirining qatnishisiz ötkenlikige epsuslinidighanliqini, amma shuning bilen bir qatarda xelq'ara Uyghurshunasliq ilmiy muhakime yighinlirida, bolupmu ijtima'iy penlerning her xil saheliride ishlewatqan gherb elliridiki Uyghur alimlirining, asasen yash tetqiqatchilarning köplep qatnashqanliqidin xushal bolghanliqini ilgiri sürdi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.