Almutada milliy armiyening 73 yilliqi we "Barin weqesi" ning 28 yilliqi xatirilendi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2018-04-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Almutada ötküzülgen "Barin weqesi" ning 28 yilliqi, sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiyesining 73 yilliqini xatirilesh pa'aliyitide siyasetshunas qehriman ghojamberdi sözlimekte. 2018-Yili 8-aprél.
Almutada ötküzülgen "Barin weqesi" ning 28 yilliqi, sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiyesining 73 yilliqini xatirilesh pa'aliyitide siyasetshunas qehriman ghojamberdi sözlimekte. 2018-Yili 8-aprél.
RFA/Oyghan

8-Aprélda almuta shehirining sultanqorghan mehellisidiki "Arzum" réstoranida 1990-yilidiki barin weqesining 28 yilliqi, 1945-yili, 8-aprél küni qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiyesining 73 yilliqi munasiwiti bilen xatirilesh pa'aliyiti ötküzüldi. Almuta shehiridiki Uyghur pa'aliyetchiliri teripidin uyushturulghan bu murasimgha sheher we nahiyelerdin bolup 150 ke yéqin adem qatnashti. Bu pa'aliyetke yene 1945-1949-yilliri arisida milliy armiyege qatnashqan bir qanche hayat shahitlarmu qatnashti.

Dunya Uyghur qurultiyi re'isining qazaqistandiki orunbasari erkin exmetofning riyasetchilikide élip bérilghan bu pa'aliyet azadliq, erkinlik we kishilik hoquqliri üchün qurban bolghanlargha atap qur'an tilawet qilish bilen bashlandi. Andin sözge chiqqan qazaqistan Uyghur yashlar birlikining ezasi islam yüsüpof "Barin weqesi we uning kélip chiqish sewebliri" témisida doklat qildi. U barinliqlarning adaletlik teleplirini orundimighan xitay da'irilirining tinch ahalini oqqa tutqanliqini otturigha qoydi. U barin qozghilingining tarixiy ehmiyitini körsitip, uning tunji qétim gherb döletlirining Uyghur mesilisige diqqet aghdurushigha seweb bolghanliqini otturigha qoydi. Andin sözge chiqqan qazaqistan Uyghur yashlar birlikining ezasi shahidem yüsüpowa 1944-yili Uyghur élide barliqqa kelgen sherqiy türkistan jumhuriyitining tesis qilinishi bilen 1945-yili muntizim milliy armiyening qurulush we uning azadliq küresh musape tarixi heqqide doklat qildi.

Xelq'ara weziyet, xitay da'irilirining Uyghur élidiki siyasiti hem dunya Uyghur qurultiyining kéyin waqitlardiki pa'aliyiti heqqide siyasetshunas qehriman ghojamberdi doklat qildi. U öz sözide 1990-yili Uyghur élide zeynidin yüsüp bashchiliqida yüz bergen "Barin inqilabi" ning ehmiyitini toghra chüshinip, uningdin sawaq élish kéreklikini, barin, ghulja we ürümchi weqelirining dunya jama'etchilikining Uyghur mesilisige diqqet qilishigha qattiq tesir qilghanliqini alahide tekitlidi.

Qehriman ghojamberdi hazirqi xelq'ara weziyetning intayin murekkep ikenlikini, bu weziyet téximu keskinleshken teqdirde uning merkiziy asiya memliketliri, jümlidin qazaqistan'gha qandaq aqiwetlerni élip kélish mumkinliki heqqide öz pikirlirini ilgiri sürdi. Siyasetshunas öz sözide yene xitayning Uyghur élide élip bériwatqan basturush siyasitining chékige yétip, buning bir qatar memliketlerning, xelq'ara insan heqliri teshkilatlirining diqqitini qozghawatqanliqini, dunya Uyghur qurultiyi rehberliridin rabiye qadir xanim, dolqun eysa we bashqilar teripidin jiddiy ishlarning élip bériliwatqanliqini otturigha qoydi.

Murasimda sözge chiqqan almuta shehirining turghuni toxtasun aka Uyghur milliy herikitining hazir bolupmu yawropa memliketliride keng qanat yayghanliqini, bu heriketning jay-jaylarda téximu küchiyishi üchün uni meniwi jehettin tashqiri yene maddiy jehettinmu qollap-quwwetleshningmu muhim ikenlikini bildürdi.

Ataqliq sha'ir abdughopur qutluqof bolsa, eyni waqitta milliy armiye qurulghanliqining shahiti bolghanliqini eslidi.

U, hazir pütün Uyghur diyarining üsti ochuq türmige aylan'ghanliqini éytti.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan tonulghan sen'etkar seydalim amutof ependi ötken esirning 40-yilliri meydan'gha kelgen sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiyesi jengchilirining qehrimanlarche yürüsh qilghanliqidin nechche onlighan yillardin kéyin bolsa, barin qozghilingi yüz bergenlikini bildürdi. U qehriman ghojamberdining dunya Uyghur qurultiyining hazirqi pa'aliyitidin tepsiliy melumat bergenlikini alahide tekitlep, mundaq dédi: "Az waqitning ichidila yéngi saylan'ghan dolqun eysa hem uning etrapidikilerning köpligen parlaméntlarda bizning dawayimizni otturigha qoyghanliqi yaxshi boptu. Chünki barghanséri Uyghur dawasini dunya tonuwatidu. Emdi aldimizda biryussélda chong namayish bolmaqchi. Qazaqistandinmu bir türküm wekiller baridu. Ular yawropa xelqige, parlaméntigha, dunyagha bizning dawayimizni yetküzsiken, deymen".

Almuta shehirining turghuni gülwerem toxtaxun qizi bu pa'aliyette yashlarning asasiy doklat qilishqa jelp qilin'ghanliqining hemde ularning bu pa'aliyetke köplep qatnashqanliqining köpchilikni xushal qilghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Omumen bügün alghan tesiratimiz intayin chongqur. Biz kélechekke ümid qilimiz. Bizmu bir küni shu yoruqqa chiqimiz. Birlik we ittipaqliq bolghan yerde beriket, weten bolidu".

Murasim axirida sözge chiqqan "Uyghurlarning milliy birleshmisi" ning ezasi nayilem hemrayéwa barliq Uyghurlarni 1945-yili, 8-aprél küni qurulghan milliy armiye xatire küni bilen tebriklidi. U hazir sabiq milliy armiye jengchiliri sanining barghanséri aziyip kétiwatqan bolsimu, shu shanliq deqiqilerning shahitlirining yenimu bar ikenlikini bildürüp, bir qanche shundaq kishilerge sowghilar tapshurdi.

Qazaqistan, qirghizistanlardiki Uyghur jama'iti her yili 8-aprélda, yeni, 1945-yili, sherqiy türkistan jumhuriyitining milliy armiyesi qurulghan xatire künide türlük xatirilesh pa'aliyetlirini ötküzüp kelmekte, burun mezkur milliy armiyege qatnashqanlar köp bolsa, yillarning ötüshi bilen hazir ularning sani nahayiti az qalghan.

Qazaqistan Uyghur jama'iti buningdin bashqa yene 1997-yilidiki, "5-Féwral ghulja weqesi", 1990-yilidiki "Barin weqesi" we 2009-yilidiki "-5Iyul ürümchi weqesi‏" qatarliq zor tarixi weqelernimu xatirilep kelmekte.

Toluq bet