Нури түркәл: "майк помпейониң ‹ирқий қирғинчилиқ' баянати уйғурлар мәсилисини һәл қилишта йетәкчи принсиптур"

Мухбиримиз җәвлан
2021-01-25
Share
Нури түркәл: Америка ташқи ишлар министири майк помпейо вә америка хәлқара дини әркинлик комитетиниң комиссарий нурий түркәл әпәндиләр "никсон президент кутупханисида" хитай өктичилири билән көрүшти. 2020-Йили 23-июл, вашингтон.
Photo: RFA

Америка ташқий ишлар министирлиқиниң сабиқ министери майк помпейо 19-январ күни хитайниң уйғурларға йүргүзүп келиватқан қәбиһ җинайәтлирини "ирқий қирғинчилиқ" дәп рәсмий атиғандин кейин, американиң йеңидин тәйинләнгән ташқий ишлар министери антони билинкенму буниңға тамамән қошулидиғанлиқини, трамп һөкүмитиниң хитайға қаратқан сияситини қоллайдиғанлиқини, чүнки хитайниң америкаға әң чоң тәһдит икәнликини билдүрди.

Хәлқаралиқ радийо-подкәст ширкити AudioBoom тори 20-январ күни авдокат, америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нури түркәл әпәнди билән хитай ишлири тәтқиқатчиси гордон чаңниң америка һөкүмити елан қилған "ирқий қирғинчилиқ" баянати вә йеңи һөкүмәтниң уйғурлар мәсилисидә хитайға қаратмақчи болған сиясити һәққидики сөһбитини елан қилди.

Риясәтчи алди билән нури түркәл әпәндидин "сизчә, йеңидин тәйинләнгән америка ташқий ишлар министериниң бу сөзи уйғурларни лагердин қоюп бериш үчүн елинған актип бир қәдәм һесаблинамду?" дәп сориди.

Нури түркәл әпәнди җаваб берип мундақ деди: "американиң сабиқ ташқий ишлар министери билән нөвәттики ташқий ишлар министери намзатиниң хитайниң уйғурларни бастуруш җинайитини бирдәк һалда ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп тонуши америка һөкүмити вә америка хәлқиниң бу ишқа наһайити әстайидил қариғанлиқини билдүриду. Бу баянат наһайити муһим, чүнки у уйғур вә башқа милләтләр 2017-йилдин бери учраватқан зиянкәшликләрниң рәсмий һөҗҗәт сүпитидә әнгә елиниши һесаблиниду, бу арқилиқ хитайниң җавабкарлиқи сүрүштүрүлиду. Бу баянатта йәнә ‹инсанийәткә қарши җинайәт' тилға елинған. Бизгә мәлум болғинидәк, 2-дуня урушидин кейин германийәниң нуремберг шәһиридә ечилған сот вә бу сотта сотланған уруш җинайәтчилири уруш мәзгилидә қирғинчилиқ җинайити еғир болған җинайәтчиләрдин һесаблиниду, буниңға капталистлар вә санаәтчиләрму четилған. Бу хил җинайәтниң характери бекитилип болған. Бу хил җинайәтләрниму җавабкарлиққа тартиш арқилиқ униң алдини елиш керәк. Шуңа бу баянат кәлгүси ташқий ишлар министири антони билинкенгә зулумниң зийинини азайтиш вә хитайни җавабкарлиққа тартиш үчүн пайдилинидиған бир өлчәм тәминләп бериду һәмдә американиң өз иттипақдашлири билән һәмкарлишип, хитайдики кишилик һоқуқ мәсилисини хәлқара күнтәртипкә елип келишигә ярдәм бериду."

Риясәтчи, хитай ишлири тәтқиқатчиси гордон чаңдин "америка ташқий ишлири министири ишләткән ‹ирқий қирғинчилиқ' дегән бу аталғу наһайити күчлүк ибаридур, хитай буниңға қандақ инкас билдүрди?" дәп сориғанда, гордон чаң мундақ деди: "хитай буниңдин наһайити ғәзәбләнди, хитай ташқий ишлири министирлиқиниң баянати вә ‹йәр шари вақит гезити' торида елан қилинған мақалидин буни көрүвалғили болиду. Демәк, бу баянат һәқиқәтән дуня миқясида күчлүк тәсир пәйда қилди, мән башқа дөләтләрниңму бу җинайәтни ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп бекитишини үмид қилимән. Чүнки бу җинайәтни аяғлаштуруш үчүн барлиқ дөләтләр бирлишип мушундақ һөкүм чиқириши керәк," деди.

Гордон чаң, нури түркәл әпәндидин "сизниңчә, башқа дөләтләрму хитайниң бу җинайитини ‹ирқий қирғинчилиқ' вә ‹инсанийәткә қарши җинайәт' дәп бекитәрму?" дәп сориди. Нури әпәнди буниңға җаваб берип мундақ деди: "әмәлийәттә бу дунядики һәр қандақ виҗданлиқ рәһбәр позитсийә билдүрәләйдиған хәлқаралиқ мәсилә. Болупму, явропа дөләтлири рәһбәрлири буни қилалайду. Чүнки бу дөләтләр натсистлар германийәсиниң зиянкәшликигә учриған вә башқа милләтләрни йоқитиш нишани қилған бу фашист һакимийәтни аяғлаштурған. Шуңа хәлқара җәмийәт, болупму явропа иттипақи бу ишта йетәкчи болалайду. Американиң бу баянати иттипақдашлири үчүн йетәкчи принсип, илһам-мәдәт вә һәрикәт қоллиниш чақириқнамиси һесаблиниду."

Риясәтчи йәнә нури түркәл әпәндидин "антони билинкин: америка мәҗбурий әмгәккә четишлиқ малларни импорт қилмаслиқи һәм униңға четишлиқ техникиларни хитайға експорт қилмаслиқи керәк, деди. Сиз буниңдин башқа йәнә немиләрни күтисиз?" дәп сориғанда, нури түркәл әпәнди җаваб берип: "хәлқара җәмийәт, болупму бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишидин орун алған дөләтләр җиддий йиғин чақириши лазим, әгәр хәлқара җәмийәт сиясий һәм истратегийәлик җәһәттин тегишлик рол ойниялмай қалса, һәм бу нормал ишқа айлинип қалса, у чағда техиму чоң мәсилигә дуч келимиз," деди.

Гордон чаң әпәнди буниңға көз қаришини билдүрүп: "бирләшкән дөләтләр тәшкилати хитай билән аллиқачан келишивалди. Шуңа мениңчә бундақ иш йүз бәрмәслики мумкин. Хәлқарадики башқа тәшкилатлар, бәлким бу җинайәткә қарши ярдәм бериду," деди. Нури әпәнди буниңға җаваб берип, америка һөкүмитиниң өз иттипақдашлири, болупму "5 көз иттипақи" дөләтлири билән бирликтә хитайға җаза йүргүзсә болидиғанлиқини, башқа дөләтләрниңму "йәр шари магнетиски қануни" ға охшаш қануний васитиләр билән хитайни җазалиялайдиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт