Xitay kündilik géziti "Qaraqash höjjetliri" ning rastliqini ispatlap qoydi

Muxbirimiz irade
2020-02-24
Élxet
Pikir
Share
Print
"Xitay kündilik géziti" tarqatqan tetqiqatchi adryan zénzge hujum qilin'ghan widiyoda "Qaraqash höjjetliri" ning axbaratqa ashkarilan'ghan qurlirida yoq bultaji barat ékranda. 2020-Yili 23-féwral.
"Xitay kündilik géziti" tarqatqan tetqiqatchi adryan zénzge hujum qilin'ghan widiyoda "Qaraqash höjjetliri" ning axbaratqa ashkarilan'ghan qurlirida yoq bultaji barat ékranda. 2020-Yili 23-féwral.
Social Media

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, bu yil 17‏-féwral küni dunyadiki nopuzluq taratqularda xitay hökümitining Uyghur élide yolgha qoyuwatqan lagér tüzümige a'it yene bir mexpiy höjjiti birla waqitta élan qilinip, zor ghulghula qozghighanidi.

"Qaraqash höjjetliri" dep atalghan137 betlik höjjet xotenning qaraqash nahiyesige qarashliq "Bostan" ahaliler rayonidiki 650 din artuq a'ilige chétishliq 300 dek kishining arxipi bolup, höjjette shu teweliktiki kishilerning diniy étiqadi, kündilik hayati, yürüsh-turushi, xaraktéri, ipadisidin bashqa yene, lagérgha qamalghan we késilgen kishilerning ismi, ularning lagérgha qamilish yaki késilip kétishtiki sewebige a'it melumatlar orun alghan. Höjjet xitay hökümitining Uyghur élide yürgüzgen keng kölemlik tutqun herikitining mahiyitini ashkarilap bérishte zor rol oynighan. 

Halbuki, xitay hökümiti weqedin kéyinki bayanatlirida xuddi ilgirikige oxshashla bu höjjetlerning saxtiliqini ilgiri sürgen. 23-Féwral küni, xitayning hökümet awazi bolghan "Xitay kündilik géziti" tiwittir arqiliq "Qaraqash höjjetliri" ni retlep ashkarilashta küch chiqarghan tetqiqatchi we pa'aliyetchilerdin biri bolghan adriyan zénzge hujum qilin'ghan bir widiyo tarqatti. Mezkur widiyoda bultaji barat, abdul'exet yüsüp, xeber mexsut we mahinur tursun isimlik 4 kishi sözlitilgen. 

Widiyoning kirish qismi "Bizning muxbirlirimiz adriyan zénz ilgiri sürüwatqan qaraqash höjjetliridiki bultaji baratni tépip ziyaret qildi" dégen xet bilen bashlan'ghan bolup, bultaji barat ékran'gha chiqirilidu. U aldi bilen partiye we hökümetning yaxshi siyasetliri bilen özining xushal-xuram yashawatqanliqini ilgiri sürgendin kéyin birdinla peylini özgertip özining lagérgha qamalmighanliqini tekitleydu. 
"Xitay kündilik géziti" gerche widiyo arqiliq adriyan zénz ilgiri sürüwatqan "Qaraqash höjjetliri" ning yalghanliqini ilgiri sürmekchi bolghan bolsimu, biraq u oylimighan yerdin öz qoli bilen buning chinliqini delillep bergen. Tetqiqatchi adriyan zénzning tiwittirdiki inkasidin qarighanda, bultaji baratning ismi tizimlikning axbaratqa ashkarilan'ghan qismi bolghan 298-590 qurlirida emesken. 

Adiriyan zénzning izahlishiche, qaraqash bostan mehelliside herxil sewebler bilen lagérlargha qamalghan 337 kishige a'it tizimlikte heqiqeten 46 yashliq bultaji baratning ismi bar bolup, tizimlikte uning 2-yighiwélish merkizide turghanliqi we uning ipadisi yaxshi bolghanliqtin qoyup bérilip, bu halitini dawam qilishigha yol qoyulghanliqi heqqide izahat bérilgen. 

Qiziqarliqi, bultaji baratning ismi adiriyan zénzning doklatidimu, xelq'araliq axbaratlarning xewerliridimu tilgha élinip baqmighaniken. Adriyan zénz tiwittirdiki inkasida mana bu nuqtini eskertip turup: "Xitay hökümiti özining qolidimu qaraqash tizimliki barliqini ashkarilap qoydi. Bultaji baratning ismi meyli méning doklatimda yaki xelq'araliq axbaratlarda tilgha élinip baqmighan, qisqisi uning ismi höjjetning xelq'aragha ashkarilan'ghan qismida yoq idi. Démek bu xitayning qolida bu tizimlikning toluq nusxisi barliqidin dérek béridu" dep yazghan. 

Amérika erkinlik sariyining tetqiqatchisi sarah kuk bügün bu heqtiki ziyaritimizni qobul qildi. U xitay hökümitining widiyo arqiliq emeliyetni ashkarilap qoyghanliqini bildürdi. U mundaq dédi: 

"Bundaq widiyolar amérikiliq siyasetchilerni, tetqiqatchi adriyan zénzni bilidighan kishilerni yene kélip Uyghur mesilisi üstide heqiqeten izden'gen kishilerni özige ishendürelmeydu. Eksiche xitay bu widiyo bilen 'qaraqash höjjetliri' diki tizimlikning rastliqini ispatlap qoydi. Menche xitayning teshwiqat apparati bolghan 'xitay kündilik géziti' ning widiyoliri peqet emeliyet heqqide melumati bolmighan yaki amérikigha nisbeten yaxshi köz qarishi bolmighan döletlerdiki kishiler arisidila belgilik pikir qalaymiqanchiliqi peyda qilishqa yarishi mumkin" 

Adriyan zénz, abduweli ayup we asiye ablet qatarliq tetqiqatchi we pa'aliyetchilerning ortaq tirishchanliqida dunyagha ashkarilan'ghan bu "Qaraqash höjjetliri" diki tizimlikte "Gumanliq we ishenchsiz" dep qaralghan Uyghurlarning namaz oqughanliqi, tebligh anglighanliqi, saqal qoyghanliqi, hijablan'ghanliqi, pasport alghanliqi, chet'elge chiqqanliqi, chet'ellerde tughqini bolghanliqi qatarliq sewebler tüpeyli tutqun qilin'ghanliqi shuningdek bu xahishlarning ularning tutqun qilinip, lagérlargha qamilishi yaki késilishi üchün "Jinayi delil" dep qaralghanliqi körsitilgen.

Xitay da'iriliri yuqiridiki widiyoda abdul'exet yüsüp, xeber mexsut qatarliq ikki kishini sözlitish arqiliq ularning chet'ellerde uruq-tughqini barliqi seweblik lagérgha qamalmighanliqini ilgiri sürgen. 

Sarah kuk xanim bolsa xitay hökümitining "Qaraqash höjjetliri" da ashkarilan'ghan bu détallarning chinliqining gep ketmeydighan bir pakitliqini tekitlesh bilen birge, "Xitay kündilik géziti" ning téxi yéqinda amérika tashqi ishlar ministirliqi teripidin "Chet'el wakaletxanisi" qilip belgilinip toghra bolghanliqini bildürdi. U mundaq dédi: "Xitay kündilik gézitining bundaq widiyo tarqitishi bolupmu shinjang rayonigha oxshash musteqil zhurnalistlarning bérishi intayin qéyin bolghan bir yerdin tuyuqsizla bu 4 kishini ziyaret qilip widiyo tarqitishi uning dölet teshwiqat mashinisi ikenlikidek gumanlarni kücheytidu. Bolupmu uning chet'el wakaletchisi dep tizimgha aldurulushi kérekliki hetta uning yéqinda amérika tashqi ishlar ministirliqi teripidin chet dölet elchixaniliri bilen oxshash mu'amile köridighan "Chet'el wakaletxanisi" dep tizimgha élinishining intayin toghra qarar bolghanliqini küchlük asas bilen teminleydu. Chünki bu widiyodin ularning obyéktip we musteqil emesliki éniq körünüp turidu" 

Derweqe, amérika tashqi ishlar ministirliqi 18-féwral seyshenbe küni shinxu'a agéntliqi, xitay yershari téléwiziye tori, yeni "CGTN" qanili, xitay xelq'ara radiyosi, xitay kündilik xewerliri, yeni "China Daily" we xitay kompartiyesining organ géziti bolghan "Xelq géziti "Qatarliqlarni "Chet'el wakaletxanisi" dep tizimlikke élish arqiliq, bu organlarning xitay hökümitining biwasite qomandanliqi astidiki orunlar ikenlikini tekitligen.

Toluq bet