4 Yildin buyan iz-déreksiz ghayib qilin'ghan zhurnalist qurban mamutqa erkinlik telep qilinmaqta

Muxbirimiz méhriban
2021-12-23
Share
4 Yildin buyan iz-déreksiz ghayib qilin'ghan zhurnalist qurban mamutqa erkinlik telep qilinmaqta Uyghur diyaridiki tesiri eng küchlük nopuzluq zhurnal - “Shinjang medeniyiti” ning bash muherriri, 70 yashtin ashqan qurban mamut ependi. 2017-Yili féwral, washin'gton.
Photo: RFA

Uyghur diyaridiki nopuzluq zhurnal “Shinjang medeniyiti” ning pénsiyige chiqqan sabiq bash muherriri, zhurnalist qurban mamut 2017-yilining axirida ürümchide tutqun qilinip, iz-déreksiz ghayib qiliwétilgen idi. 22- We 23-dékabir künliri uning amérikadiki oghli behram sintash, shundaqla dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur kishilik hoquq qurulushi, Uyghur edliyesi arxipi, Uyghur herkiti qatarliq chet ellerdiki teshkilatlar özlirining twittér, féysbuk we bashqa ijtima'iy taratqu munberliride bayanat élan qilip, xitay hökümitining zhurnalist qurban mamut heqqide uchur bérishini, uni shertsiz qoyup bérishni telep qildi.

Töhpikar zhurnalist qurban mamut Uyghur rayonidiki nopuzluq zhornal bolghan “Shinjang medeniyiti” ning uzun yilliq sabiq bash muherriri idi. U 2017-yili 2-ayda amérikadiki oghli behram sintashni yoqlap, bir aydin kéyin ürümchige qaytip ketken. 2017-Yili 12-ayda uning tuyuqsiz ghayib bolghanliqi melum bolghan. Zhurnalist qurban mamut tutqun qilin'ghandin buyan, xitay hökümet da'iriliri uning ehwali heqqide izchil türde héchqandaq uchur bermey keldi. 2020-Yili 5-ayning 10-küni erkin asiya radiyosi Uyghur bölümi uning tutqunda ikenliki resmiy delillep, xewer élan qildi.

Zhurnalist qurban mamut 2017-yili 12-ayda xitay da'iriliri teripidin lagirgha élip kétilgendin kéyin, uning amérikadiki oghli behram sintash amérikadiki hökümet organliri, kishilik hoquq teshkilatliri we taratqularda köp qétim guwahliq bergen. Behram sintash 23-dékabir küni ziyaritimizni qobul qilip, özining 4 yildin buyan dadisining iz-dérikini qilish jeryanini tonushturup ötti.

Behramning éytishiche, u 2017-yili 12-ayda dadisining lagérgha élip kétilgenlik xewirini alghandin kéyin, uning wetendiki a'ilisi bilen bolghan barliq alaqisi üzülgen. Shundin kéyin taki 2020-yili bir qétimliq tuyuqsiz pursette hedisi we apisi bilen 10 minut erapida télifonda sözlishish pursiti bolghan. Emma u dadisining qeyerge qamalghanliqi we uning salametlik ehwali heqqide bashqa hichqandaq yéngi uchurgha érishelmigen.

“Shinjang medeniyiti” zhurnilining sabiq bash muherriri, sha'ir, töhpikar zhurnalist qurban mamut 1950-yili kucha nahiyesi béhishbagh yéza bostan kentide tughulghan. 1976-Yili shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétini tamamlighandin kéyin, 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup ishligen. U 1985-yildin 2011-yilghiche “Shinjang medeniyiti” zhurnilida mes'ul muherrir, bash muherrir bolup ishligen.

Qurban mamut “Shinjang medeniyiti” zhurnilining bash muherriri bolup ishligen yillarda, Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtima'iy tereqqiyat heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap, mezkur zhurnalda élan qilghan.

“Shinjang medeniyiti” Uyghur tilidiki qosh ayliq uniwérsal edebiy zhurnal bolup, Uyghur aptonom rayonluq medeniyet nazaritining bashqurushida neshr qilinip kelgen. Bu zhurnal 1951-yili “Ammiwi kulub” dégen nam bilen neshr qilinishqa bashlap, 1980-yiligha kelgende nami “Shinjang medeniyiti” ge özgertilgen. Ötken esirning 90-yilliridin kéyin, bu zhornalda edebiy eserlerge alahide orun bérip kélin'gen. Uyghur qelemkeshlirining az bolmighan edebiy eserliri mushu zhurnal sehipiliri arqiliq jama'etchilik bilen yüz körüshken.

Epsus, qurban mamut tutqun qilin'ghandin kéyin, uning uzun yilliq méhniti singgen, Uyghur medeniyti tetqiqatida yétekchilik rolini oynighan bu qosh ayliq uniwérsal edebiy zhornal, 2018-yiligha kelgende bir türküm Uyghurche zhurnallar bilen bir qatarda neshr qilinishtin toxtitilghan.

Ürümchidiki mezgilide “Shinjang medeniyiti” zhurnilida köpligen maqaliliri élan qilin'ghan, uni yéqindin bilidighan, hazir türkiye seljuq uniwérsitétida türk tarixi boyiche doktur aspirantliqta oquwatqan abduréhim dölet ependimu radiyomiz ziyaritini qobul qilip, zhurnalist qurban mamut heqqide özi bilidighan ehwallarni anglatti.

Xitay hökümiti 2017-yildin bashlap, Uyghur tilidiki neshr ebkarlirini we ediblerni teqib astigha élip, abduqadir jalalidin, yalqun rozi, ablet abduréshit berqi, adil tuniyaz we yene bashqa nurghunlighan dangliq qelemkeshlerni deslep “Terbiyilesh” namidiki lagérlargha solighan, kéyin ularning bir qismigha türlük qamaq jazaliri élan qilghan. Halbuki, shinjang uniwérsitétining proféssori, folklorshunas rahile dawut, “Shinjang medeniyiti” zhurnilining sabiq bash muherriri, zhornalist qurban mamutqa oxshash yene bir türküm Uyghur serxilliri heqqide hazirgha qeder héchqandaq melumat bermey keldi. Bu ehwal xalq'arda Uyghur serxillirining teqdirige bolghan endishelerni barghanche kücheytmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet