Enqerede tunji qétim "Jaza lagérliri" mesilisi toghrisida muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-10-29
Élxet
Pikir
Share
Print
"Jaza lagérliri" mesilisi toghrisida enqerede tunji qétim ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida sözge teklip qilin'ghanlar. 2018-Yili 28-öktebir, türkiye.
"Jaza lagérliri" mesilisi toghrisida enqerede tunji qétim ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida sözge teklip qilin'ghanlar. 2018-Yili 28-öktebir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

28-Öktebir küni merkizi türkiyening paytexti enqerediki "Türk ojaqliri" teshkilati türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan 12 etrapida Uyghur teshkilatining mes'ullirini enqerege chaqirip, "Jaza lagérliri" mesilisi toghrisida muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzdi. Yighin'gha sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayetulla oghuzxan ependi, dunya Uyghur qurultiyi mu'awin re'isi doktor erkin ekrem ependi, qeyseridiki sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti re'isi séyit tümtürk ependi we Uyghur ziyaliysi doktor abduréshit qarluq ependi ishtirak qilip, "Jaza lagérliri" toghrisida melumat berdi.

Enqerediki rtob méhmanxanisida ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinigha türkiyening 70 etrapida wilayitidiki "Türk ojaqliri" teshkilatining shöbilirining mes'ulliri, radiyo, téléwiziye, gézit- zhurnallarning muxbirliridin bolup köp sanda kishi ishtirak qildi.

Mezkur muxbirlarni kütüwélish yighinida metbu'at bayanatini "Türk ojaqliri" teshkilatining re'isi proféssor doktor memet öz ependi oqup ötti. U, mundaq bashlidi: "Hörmetlik muxbirlar, bügün bu yerde xitay shinjang Uyghur aptonom rayoni dep ataydighan sherqiy türkistanda yéqinqi yillardin béri yüz bériwatqan insan heq-hoquqliri depsendichiliki we 21-esirdiki eng éghir sistémiliq assimilyatsiye we irqiy qirghinchiliq siyasiti toghrisida türkiyediki sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri bilen birlikte silerge melumat bérish üchün bu yerge jem bolduq".

Proféssor doktor memet öz ependi, bayanatida xitay hökümitining burundin tartip her xil bahaniler bilen rayonda heddidin tashqiri bésim siyasiti élip bériwatqanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Hemmimizge melum bolghinidek sherqiy türkistan 1949-yilida ruslarning yardem qilishi bilen xitay kommunist partiyesi teripidin bésiwélin'ghan idi. 1955-Yili aptonom rayon'gha aylandurulghan sherqiy türkistan pütmes-tügimes cheklime, bésim we zulum élip bérilidighan rayon'gha aylandi. Xitay bu yerdiki bésim siyasitini 'türkistan' dégen sözni cheklesh bilen bashlighan. Xitay siyasitini 'yerlik milletchilikke qarshi turush', 'pantürkizm we pan'islamizmgha qarshi küresh qilish', 'sowét ittipaqigha baghlan'ghanlargha qarshi turush' dégendek sho'arlar bilen dawamlashturghan. Kéyin medeniyet zor inqilabi mezgilide éghilgha sighmaydighan bésim we assimilyatsiye siyasiti yürgüzülgen bolup, maw zédong ölgendin kéyin, sirtqa échiwétish siyasiti bilen Uyghur xelqi bir'az rahetlikke érishken. 1990-Yili sowét ittipaqi yimirilgendin kéyin xitayning sherqiy türkistanliqlargha élip bériwatqan bésim siyasiti qayta kücheygen".

"Türk ojaqliri" teshkilati re'isi proféssor doktor memet öz ependi bayanatida "Jaza lagérliri" heqqide toxtilip mundaq dédi: "Insan heqliri teshkilatlirining melumatlirigha asaslan'ghanda 2017-yili 4-aydin buyan iz-déreksiz yoq bolup ketken yaki xitayning 'jaza lagérliri'da öltürülgen 231 etrapida ziyaliy éniqlap chiqilghan. Eger, bundaqla dawamlishidighan bolsa buning bir irqiy qirghinchiliqqa aylinishi mumkindur".

Proféssor doktor memet öz ependi metbu'at bayanatining axirida türkiye we bashqa türkiy jumhuriyetlerni xitaygha inkas qayturushqa chaqirip mundaq dédi: "Musteqil xelq'araliq teshkilatlar otturigha qoyghan xitayning sherqiy türkistanliqlargha élip bériwatqan zulumini eyibleymiz. Eger, xitay hökümiti türkiye we ottura asiya türkiy jumhuriyetliri bilen yaxshi munasiwet ornitishni xalisa türkiye we türkiy jumhuriyetliri rehberlirining xitay hökümitidin uning sherqiy türkistandiki türkiy milletlerning milliy kimlikige hörmet qilishi kéreklikini telep qilish mejburiyiti bar".

Arqidin dunya Uyghur qurultiyi mu'awin re'isi erkin ekrem ependi sözlep: "Uyghur diyarining türklerning ata yurti ikenlikini, türklerning ata yurtidiki insanlar éghir ehwalda qalghan bügünki künde xitay hökümitige inkas qayturulmaywatqan bolsa, u halda insanliqta mesile bar ikenliki" ni ilgiri sürdi.

Arqidin 12 etrapida teshkilat birlikte qurghan sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayetulla oghuzxan ependi sözlidi. U, "Türkiye hökümitining tijaret menpe'etini dep, sherqiy türkistandiki tragédiyege köz yummasliqi kérekliki" ni bayan qilip mundaq dédi: "Sherqiy türkistan xelqi we chet'eldiki sherqiy türkistanliqlar türkiyening xitaygha inkas qayturushini ümid bilen kütmekte. 50 Ming etrapida Uyghur turuwatqan 80 milyon nopusqa ige türkiyede kishiler kochigha chiqip namayish qilmamdu? xitaygha birnerse démemdu? yuqirida otturigha qoyulghan 'lagér mesilisi'de milyonlighan adem lagérgha tashlan'ghan tursa, Uyghurlarning ippiti tajawuzgha uchrawatsa, buninggha tijaret menpe'etini dep qarap turushqa bolamdu? shunga biz türkiye dölet re'isi rejep tayyp erdughanning, dölet baghchelining türkiye parlaméntida 'jaza lagérliri' mesilisi toghrisida muzakire élip bérip, xitaygha naraziliq bildürüshini telep qilimiz".

Muxbirlarni kütüwélish yighinigha türklerdin sirt enqere, qehrimen marash we istanbuldin kelgen Uyghurlarmu ishtirak qildi. Qehrimen marashtiki sütchi imam uniwérsitéti oqutquchisi doktor alimjan bughra ependi yighinda lagér mesilisining ixcham we tesirlik qilip anglitilghanliqini bayan qildi.

Yéqindin béri türkiye parlaméntidiki "Iyi" partiyesining re'isi meral aqshener xanim, mezkur partiyening parlaménttiki wekili yawuz aghir'ali oghlu, jumhuriyet xelq partiyesidin bolghan parlamént ezasi gürsel tékin we xelq démokratiyesi partiyesidin bolghan bir neper parlamént ezasi türkiye parlaméntida "Jaza lagérliri" mesilisini otturigha qoyghan bolsimu, emma türkiyediki ammiwi teshkilatlar "Jaza lagérliri" mesiliside mexsus bayanat bérish yighini chaqirmighan idi.

Toluq bet