Istanbulda "Qanighan yarimiz sherqiy türkistan" namliq yighin ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2018-10-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Istanbulda ötküzülgen "Qanighan yarimiz sherqiy türkistan" namliq yighindin körünüsh. 2018-Yili 21-öktebir.
Istanbulda ötküzülgen "Qanighan yarimiz sherqiy türkistan" namliq yighindin körünüsh. 2018-Yili 21-öktebir.
RFA/Arslan

21-Öktebir, yeni ötken yekshenbe küni istanbuldiki bayrampasha sheherlik hökümetning yighin zalida "Qanighan yarimiz sherqiy türkistan" dégen témida yighin ötküzüldi.

Bu yighin merkizi istanbuldiki "Bulghariye türkliri medeniyet we xizmet jem'iyiti" teripidin uyushturulghan bolup, yighinda herqaysi metbu'atlar we ijtima'iy taratqularda Uyghurlargha da'ir köplep uchur tarqitish teklipi otturigha qoyuldi.

Mezkur yighin'gha ezerbeyjanliqlar, bulghariye türkliri, qirim türkliri qatarliq qérindash xelqler wekilliri shuningdek "Türk dunyasi xizmet wexpi" qatarliq köp sandiki ammiwi teshkilatlar wekilliri bolup, 200 din artuq kishi qatnashti.

Yighin shéhitlarning rohigha hörmet bildürüp sükütte turush we "Sherqiy türkistan istiqlal marshi" ni oqush bilen bashlandi. "Bulghariye türkliri medeniyet we xizmet jem'iyiti" ning bash katipi oya janbaz'oghli échilish nutqi sözlidi.

U sözide sherqiy türkistanliq shéhitlardin osman batur, eysa yüsüp aliptékin, abdul'ehed barat mexsum, muhemmed salih damollam qatarliqlarning namini hörmet bilen tilgha aldi hemde "Sherqiy türkistanning hörlüki üchün küreshken pütün shéhitlarni esleymiz we hörmet bildürimiz," dédi.

Oya janbaz'oghli sözide yene ömer reziyullahu enhuning "Bir zulumni tusalmisanglar, uni bashqilargha anglitinglar" dégen sözini tilgha élip, Uyghurlarning béshigha kéliwatqan bügünki zulumlarni dunyagha anglitishning muhimliqini tekitlep ötti.

Yighinda yene "Sherqiy türkistan wexpi" idare hey'etliridin doktor perhat qurban tengritaghli "Sherqiy türkistanning ötmüshi" dégen témida, "Sherqiy türkistan wexpi" ning re'isi doktor muhittin janUyghur "Sherqiy türkistanning hazirqi weziyiti" dégen témida, "Eysa yüsüp aliptékin wexpi" ning re'isi doktor ömer qul "Sherqiy türkistanning kélechiki" dégen témida söz qildi.

Doktor perhat qurban tengritaghli sözide sherqiy türkistanning tarixi toghrisida toxtaldi we Uyghur diyarida qaysi dewrlerde qandaq musteqil döletlerning qurulghanliqini, bu zéminning qachandin bashlap xitay ishghaliyitige chüshüp qalghanliqi heqqide toxtaldi.

Doktor muhittidin janUyghur ependi sözide Uyghurlarning hazirqi ehwali toghrisida toxtilip, Uyghur diyarida yüz bériwatqan qattiq basturushlarni delil-pakitlar arqiliq ékranda körsetti. U yene atalmish "Yépiq terbiyelesh merkizi" namidiki jaza lagérlirida yétiwatqan milyonlighan Uyghurlarning aqiwitidin endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

U sözide yene jaza lagérlirigha qamalghan Uyghurlarning perzentlirini daril'étam namidiki balilar lagérlirigha qamap, ulargha xitay tili we medeniyitini ögitiwatqanliqini we milliy kimlikliridin uzaqlashturiwatqanliqini tilgha aldi.

Muhittdin janUyghur yene xitayning jaza lagérlirida tutqunlargha ménge yuyush opératsiyesi élip bériwatqanliqini, lagér sirtida bolsa yerlik xelqqe téz sür'etlik assimilyatsiye siyasiti yürgüzüwatqanliqini emeliy misallar bilen bayan qildi.

U mundaq dédi: "Xitay da'iriliri bir tereptin xitay ölkiliridiki xitaylarni sherqiy türkistan'gha köchüshke qiziqturup teshwiq qiliwatidu, yene bir tereptin Uyghur yashlirini ishqa orunlashturush namida xitay ölkilirige mejburiy yötkimekte."

Muhittidin janUyghur axirida mundaq dédi: "Uyghur xelqi yoq bolush xewpige duch kéliwatidu. Eger xelq'ara jem'iyet buninggha arilashmisa yoq bolushimiz éhtimaldin yiraq emes. Bu mesile her bir türk üchün türklük mesilisidur. Her bir musulman üchün musulmanliq mesilisidur. Her bir insan üchün insanliq mesilisidur."

Yighinda yene eysa yüsüp aliptékin wexpining re'isi doktor ömer qul dunya weziyiti we Uyghurlarning kélechiki toghrisida pikir bayan qildi.

Doktor ömer qul xitayning tarixtiki yipek yolini qaytidin janlandurush namida dunyagha kéngiyishni meqset qiliwatqanliqini bildürdi we ularning shi'endin london'ghiche yol yasash pilanining arqa körünüshini analiz qilip körsetti. U yene xitayning qeshqerdin pakistanning guwadar portighiche yol yasighanliqini misal qilip körsetti.

Doktor ömer qul sözide yene bügünki künde xitayning goya qaynawatqan bir qazan'gha oxshash jiddiy weziyette ikenlikini, xitay ölkiliride muqimsizliq peyda boluwatqanliqini, rayonlar ara iqtisadiy perq we tengpungsizliqning barghanséri örlewatqanliqini ilgiri sürdi.

Doktor ömer qul axirida mundaq dédi: "Xitay eger özining ichki mesililiri bilen sherqiy türkistan mesilisini hel qilmighan teqdirde türk dunyasi bilen xitay otturisida bir toqunush yüz bérishi mumkin. Bu xil weziyet dunya tinchliqigha, bixeterlikige we muqimliqigha tehdit shekillendüridu. Xitay mesililerni mötidil we qanuniy asaslar bilen hel qilishi kérek. Egerde mesiler tinch we mötidil yollar bilen hel qilinmisa rayonda yüz bérish éhtimali bolghan toqunush béyjingdin london'ghiche bolghan pütkül yawro-asiya quruqluqini tesirge uchiritishi mumkin…"

Yighin axirida "Wos pres" namidiki ezerbeyjan gézitining istanbuldiki muxbiri abdulla ependi pikir bayan qilip, Uyghur mesilisini dunyagha anglitish üchün hemme ortaq bir komitét qurush kéreklikini we derhal emeliy xizmetke ötüshning texirsizlikini otturigha qoydi. U eger mushundaq bir organ qurulsa özining eng aldi bilen Uyghur mesilisini dunyagha anglitishqa bashlaydighanliqini bildürdi.

Toluq bet