Уйғур елида һашарниң йеңи шәкли-нөвәтчиликтә туруш давамлашмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-02-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур ата балиниң хәлқ мәйданиға тикләнгән, қурбан тулумниң мав зедоң билән көрүшкән һәйкили алдида олтурған көрүнүши. 2015-Йили 16-апрел, хотән.
Уйғур ата балиниң хәлқ мәйданиға тикләнгән, қурбан тулумниң мав зедоң билән көрүшкән һәйкили алдида олтурған көрүнүши. 2015-Йили 16-апрел, хотән.
AFP

Хитай һөкүмәт даирилириниң уйғурларға йүргүзгән қаттиқ қол сиясәтлири арқисида уйғур деһқанлири йилда бир айдин икки айғичә мәҗбурий бикарға ишләштәк һашардин қутулалмай кәлгән иди. Хитай даирилири гәрчә бу йил 4-февралда йеңи сиясәт чиқирип уйғур диярида деһқанларни һәр қандақ шәкилдики һәқсиз әмгәккә селишни бикар қилғанлиқини җакарлиған болсиму, ениқлашлиримиздин, буниң районда һашарниң пүтүнләй бикар қилинғанлиқидин дерәк бәрмәйдиғанлиқи, һәр хил намларда һәқсиз әмгәккә селишниң охшимиған шәкилдә давамлишидиғанлиқи дәлилләнгән иди.

Йеқинда йәнә бу һәқтики игиләшлиримиздин, муқимлиқ баһанисидә деһқанларни охшашла мәҗбурий вә һәқсиз ишлитидиған «кечилик нөвәтчиликтә туруш» тин ибарәт һашарниң йеңи бир шәклиниң иҗра қилиниватқанлиқи, бойсунмиғанлардин һәтта җәриманә елинидиғанлиқи ашкариланди.

Уйғур елидин игилигән учурлар вә уйғур деһқанларниң инкаслиридин мәлум болушичә, уйғур елидә, болупму уйғур дияриниң җәнубида һашар омумйүзлүк мәвҗут, бәзи җайларда деһқанларниң йиллиқ һашарға ишләш җуғланмиси 150 күнгә йитиду, бармиғанлар җәриманә төләйду, һәтта түрлүк җазаларға учрайду, йерини тартивалидиған, су бәрмәйдиған әһвалларниңму мәвҗут икәнлики, һәтта төвән турмуш пули, түрлүк ярдәм мәбләғлиридинму қуруқ қалидиғанлиқи ашкарилинип кәлди.

Ериқ өстәңләрни чепиш, йол ясаш вә башқа түгимәс һашар әмгәклири асасий қатламларда даириләрниң деһқанларни бикарға ишлитиши арқилиқ тамамлинип келиватқан болсиму, әмәлийәттә бу хил әмгәкләрниң көп қисмиға қарита юқириниң түр мәбләғлири бар икәнликиму мәлум.

Һалбуки, һашар деһқанларниң бейишиға, ишләп пул тепишиға тосалғу болидиған амил сүпитидә исми өзгәрсиму, өзи йоқалмай, һәммә киши әмгикидин иқтисадий қиммәт яритиши қанунлуқ бир дәврдә турупму, уйғур деһқанлар пулсиз ишләшкә мәҗбур болуп кәлди.

Ундақта бу айниң беши, хитай даирилириниң уйғур елидә һәр қандақ шәкилдики мәҗбурий вә һәқсиз ишлитишни бикар қилиши билән, адәттә һәр йили һашар әң еғир иҗра қилинидиған нөвәттикидәк әтиязлиқ терилғу башлиниш алдида, деһқанлар һашардин расла қутулдиму? әпсуски яқ. Бу һәқтә һашар әң еғир давам қилип кәлгән җайлардин игилигән учурлиримиздин деһқанларниң гәрчә бултурқи вә униң аввалқи йиллиридикидәк еғир һашар әмгикигә тутулмиған болсиму, муқимлиқ баһанисидә йәнила охшимиған намлар астида охшаш мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи мәлум болди.

Хотәнниң лоп наһийәсидики мәлум намрат кәнттин зияритимизни қобул қилған бир деһқан, гәрчә бу ай опчә әмгәккә селинмиған болсиму, әмма бир қанчә күн бурун, кәнт даирилири, деһқанларниң һәр дүшәнбә әтигәндә байрақ чиқиришқа қатнишиш, кәнт орунлаштурған кечилик нөвәтчиликтә турушқа кепиллик бериш үчүн мәхсус җәдвәлләргә қол қойдуруп, һәтта бармақ излирини алған. Даириләрниң бундақ орунлаштурушиға қатнишалмиған деһқанлар һәр қетимда йүз сом җәриманә төләйдикән.

Охшаш йезидики бир кәнт кадири, гәрчә һашар түгигәнлики һәққидә сиясәт чүшкән болсиму, деһқанларни бундақ байрақ чиқириш вә нөвәтчиликкә селишни муқимлиқниң тәлипи дәп чүшәндүрди.

Әһвалдин хәвәрдар кишиләрниң бәргән мәлуматлириға қариғанда, уйғур елидики һәммә кәнттә һазир5 дин 7-гичә сақчи бар,10 ғичә ярдәмчи сақчилар бар, мушу бойичә һесаблиғанда аз дегәндиму бир йезида 100дин артуқ сақчи күчи бар дейишкә болидикән. Лекин, сақчи күчи көпәйтилгән билән асасий қатлам кадирлириниң йәлкисидики көзәтчилик һашарсиниң деһқанларғиму охшаш йүкләнгәнлики мәлум. Бу хил муқимлиқ үчүн деһқанларни пулсиз мәҗбурий көзәтчиликкә селишниң башқа җайлардиму йүргүзүлгән-йүргүзүлмигәнликини ениқлаш үчүн, қарақаш вә қәшқәр пәйзиватларға телефон қилғинимизда бу җайлардиму бу шәкли өзгәргән муқимлиқ һашасиниң охшаш иҗра қилиниватқанлиқи дәлилләнди.

Авамниң турмушиниң яхшилинишиға, бәхт туйғусиниң юқири көтүрүлүшкә тосалғу болуватқан амиллар хелила көп, бу хил васитиләр деһқанларниң әркинликини чәкләйдиған, бейишини чәкләйдиған васитә болуватқан болса, асасий қатламдики һәр дәриҗилик даириләрниң нөвәтчилик, һашар, байрақ чиқириш, сиясий өгиниш дегәнләрни баһанә қилип, хәлқни қанунсиз, халиғанчә қақти-соқти қиливатқанлиқи мәлум.

Уйғур аптоном райони партком секретарлиқиға йөткәп келингән чен чуәнго өткән йили һоқуқ тапшурувелипла муқимлиқни қоғдаш үчүн қаттиқ зәрбә беришни тәкитлигән иди. У йәнә йеқинда 13-бәш йиллиқ пилан йилини «иҗтимаий муқимлиқ вә әбәдий әминлик асасини пухтилаштики муһим бир йил» дәп җакарлиған вә мәркәзниң шинҗаң хизмәт йиғининиң орунлаштурушини әмәлийләштүрүш вә башқа бир қатар вәзипиләр қатарида «иҗтимаий муқимлиқ вә әбәдий әминлик баш нишанини омумий программа, ядролуқ вәзипә қилиш» керәкликини тәкитлигән. Уйғур аптоном район рәиси шөһрәт закирму 9-январ күнидики йиғинда қилған сөзидә бир қатар хизмәт нәтиҗилири вә қилишқа тегишлик ишлар қатарида муқимлиқни қоғдашни һәмдә чегра бихәтәрликини күчәйтишни тәкитлигән иди.

Мәлум болғандәк, гәрчә һәр җайларда нөвәтчиликтә туруш муқимлиқниң еһтияҗи болсиму, лекин нөвәттә һәрқайси кәнт, аһалә комитетларғичә сақчи, ярдәмчи сақчилар сәпләп берилгән. Ундин башқа, дөләт вә хәлқиниң пулиға беқиливатқан хәлқ әскәрлириму аз әмәс туруқлуқ, аһалиләрниң нәччә ондин нөвәтчиликтә туруши биһудә болупла қалмастин, бәлки хәлқ аммисиниң бейишиға, өзигә тайинип иш қилишиға тосалғу болмақта, болупму сиртқа чиқип ишләш, тиҗарәт қилиш қатарлиқ ишлири тосалғуға учурмақта. Бу һәқтә мулаһизә йүргүзгән германийәдики уйғур көзәткүчиләрдин пәрһат муһәммиди хитай һөкүмитиниң уйғур деһқанлириниң күчидин һәқсиз пайдилинип, иқтисадий мәнпәәт яритиштин бәкрәк, муқимлиқниң еһтияҗи билән уйғурларни һәр түрлүк һашарға тәшкилләп, йиғип башқуруш, уларниң әркин паалийәт қилишини чәкләш арқилиқ контрол қилишни, уларни тәқиб қилишни ишқа ашуруш мәқситидә қоллинип кәлгәнликини вә һашарниң мәвҗут шәкиллириниң бәрибир башқа шәкилләрдә давамлиқ иҗра қилиниши мумкинликини оттуриға қойған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт