Qeshqer 6-ottura mektepning ilmiy mudiri dolqun tursun heqqide oxshimighan uchurlar otturigha chiqmaqta

Muxbirimiz méhriban
2020-06-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Ana til teshwiqati
Ana til teshwiqati
Photo: RFA

2013-Yil 21-féwural küni, yeni peyshenbe küni qeshqerde ana til pa'aliyetchisi abduweli ayup ependining uyushturushida "Xelq'ara ana til küni" ni xatirilesh pa'aliyiti ötküzülgen. Mezkur pa'aliyetke qeshqerdiki bir türküm Uyghur ziyaliylirimu teklip qilin'ghan. Yighinda abduweli ayup ependi özining "Ana til yeslisi" qurush pilanini otturigha qoyghan.

Mezkur yighinda qeshqerdiki Uyghur ziyaliyliridin qeshqer Uyghur ottura mektipining ilmiy mudiri dolqun tursunmu söz qilip, ana tilni qedirlesh heqqide nahayiti tesirlik nutuq sözligen. Pa'aliyettin kéyin uning nutuqidiki "Chet'el tili bilish sherep, ana tilni bilmeslik jinayet" dégen sözi seweblik u kéyinki mezgillerde da'iriler teripidin köp qétim soraq qilin'ghan iken.

Chet'elde élan qilin'ghan tutqun qilin'ghan Uyghur ziyaliyliri tizimlikidin melum bolushiche, qeshqerde ötküzülgen shu qétimqi pa'aliyette nutuq sözligen qeshqer Uyghur ottura mektipining ilmiy mudiri dolqun tursun qeshqerde tunji türkümde tutqun qilin'ghan Uyghur ziyaliyliridin iken.

Biz dolqun tursun mu'ellimning ehwalini éniqlash üchün nöwette qeshqer 6-ottura mektep dep atiliwatqan, ilgiriki qeshqer Uyghur ottura mektipining birqanche nomurigha téléfon qilduq. Emma ulan'ghan télifonlarning köpinchisi jawabsiz qaldi yaki téléfonni alghuchilar jawab bermeyla téléfonni qoyuwetti. Axirqi téléfonimiz mektep mudiri ishxanisigha ulandi.

Mektep mudiri ishixanisidin télifonni alghan xitay xadim gerche özining nöwettiki mektep mudiri ikenliki heqqide éniq ipade bildürmigen bolsimu, emma u dolqun tursun heqqide soralghan so'allargha intayin sezgürlük bilen jawab berdi.

U awwal dolqun tursunning salahiyitige qayta éniqlima bérip, uning mektepning mu'awin ilmiy mudiri bolup ishligenlikini alahide eskertip ötti. Uningdin dolqun tursunning öyining téléfoni néme üchün ulanmaydighanliqini sorighinimizda u "Dolqun mu'ellim yézigha chüshürüwétilgenliki üchün elwette uning téléfoni ulanmaydu-de," dep jawab berdi. U téléfonning chet'eldin urulghanliqini bilgendin kéyin bashqa so'allargha jawab bérishni ret qilip, télifonni qoyuwetti.

Qeshqer Uyghur toluq ottura mektipining ilmiy mudiri dolqun tursunning tutqun qilin'ghanliqi heqqidiki xewer eng awwal abduwéli ayup qatarliqlar teyyarlighan "Tutqundiki Uyghur ziyaliyliri" tizimlikide élan qilin'ghan idi.

Abduweli ayup ependining radiyomizgha bildürüshiche, u 2017-yili bashlan'ghan Uyghurlarni türkümlep tutqun qilip lagérgha qamash herikitide qeshqer Uyghur toluq ottura mektipining ilmiy mudiri dolqun tursunning tunji türkümde tutqun qilin'ghanliqidin xewer tapqan. Shunga u mezkur mektepning xitay mudirining dolqun tursun heqqidiki izahatlirining ishenchsiz ikenlikini bildürdi.

Yutup torida hélimu mewqut bolghan 2013-yili 21-féwral küni qeshqerde abduweli ayup teripidin uyushturulghan "Ana tilni xatirilesh" pa'aliyitining filimidin melum bolushiche, mezkur pa'aliyetke qeshqerdiki tonulghan Uyghur ziyaliylirining köpinchisi teklip qilin'ghan. Bolupmu qeshqerdiki birdin bir Uyghur nami bilen atalghan qeshqer 6-ottura mektipide ikki qarar rehberlik xizmitini ishligen sabiq ilmiy mudir, péshqedem ma'aripchi memet tursun ibrahim bilen 2013-yili mezkur mektepning ilmiy mudirliq xizmitini qiliwatqan dolqun tursun alahide teklip qilin'ghan. Yighinda ana til pa'aliyetchisi abduweli ayupning nutuqidin bashqa yene eyni waqitta merkizi milletler uniwérsitétining türkologiye kespini püttürgen 50 yashlar etrapidiki dolqun tursunning tesirlik nutqi yighin ehlini hayajan'gha salghan.

Melum bolushiche, mezkur pa'aliyettin kéyin abduweli ayup da'irilerning diqqet nuqtisigha aylan'ghan. U 2013-yili 8-ayda tutqun qilin'ghan. 21-Féwraldiki pa'aliyettin kéyin saqchilar yene mezkur pa'aliyetke qatnashquchilarni soraq qilghan.

Abduweli ayupning bildürüshiche, qeshqer Uyghur ottura mektipining ilmiy mudiri dolqun tursun shu küni sözligen nutuqidiki "Chet'el tili bilish sherep, ana til bilmeslik jinayet" dégen sözi seweblik da'iriler teripidin köp qétim soraq qilin'ghan. Mektepning 80-yillardiki péshqedem ilmiy mudiri memet tursun ibrahim ependi pa'aliyet ötküzülüp uzun ötmeyla késel sewebidin ölüp ketken. Uning ölümi seweblik saqchi da'iriliri kéyinki chaghlarda shu qétimqi pa'aliyetke qatnashqan bashqa ziyaliylarni qaytilap soraq qilish herikitide bolmighan. Emma 2017-yili qeshqerde élip bérilghan Uyghurlarni tutqun qilip lagérlargha qamash herikitide shu qétimqi pa'aliyetke qatnashqan Uyghur ziyaliyliridin dolqun tursun'gha oxshash ziyaliylar eng deslepki tutqun obéyktlirigha aylan'ghan.

Toluq bet