Yohan lagérkwist: “Xitayning afriqidiki yéngi qulluq impériyisi”

Shwétsiye radi'osining xewirige qarighanda, shwétsiye tashqi siyaset instituti “Xitayning afriqidiki roli” namliq tetqiqat témisining asasi meqsiti, xitayning qaysi wasitiler bilen afriqa döletlirige singip kiriwatqanliqini we qaysi jehettin afriqigha tehdit élip kéliwatqanliqini ispatlash iken.
Ixtiyariy muxbirimiz yalqun
2012.11.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
afriqa-xitay-ishchilar-305.png Afriqidiki xitay ishchlar
AFP Photo

Tetqiqat témisigha bu institutning tetqiqatchisi yohan lagérkwist yétekchilik qilghan bolup, uning shwétsiye radi'osigha bergen melumatida “Nopusi ziyade éship bériwatqan xitayning afriqigha déhqan éksport qilishi”, “Xitayning afriqida qullar impériyisi qurushi”, “Xitayning xelqini qirghin qiliwatqan sudan'gha qoral sétishi” qatarliqlar gherb axbaratlirigha héchqachan ijabiy tesir bergen emes” deydu.

U mundaq deydu:
“Hazir afriqida xitaygha munasiwetlik nahayiti nurghun epsaniler tarqalmaqta. Siyasiy jinayetchilerning xitaylarning qurulush shirketliride mejburiy ishqa sélinishi, xitay hökümitining afriqidiki néfitqa érishish üchün afriqiliq rehberlerge qesten ziyankeshlik qilishi, chirikleshken diktatorlarni qollishi buning tipik misalliridur. Gerche xitay hökümiti afriqa döletlirige qerz we yardem bériwatqan bolsimu, emma afriqa döletliri bu pullarning isinimu körgini yoq, bu pullar biwasite halda afriqidiki xitayning qurulush shirketlirige kétiwatidu.

Xitay hökümiti hazir afriqa döletliride yol, parlamént binaliri, tenterbiye sarayliri, simwol xaraktérlik abide, heykel qatarliq qurulush türlirige köp meblegh séliwatidu. Shuning bilen birge, xitayning afriqa döletlirige bergen pulliri hökümetning özini puxtilishigha purset yaritip, démokratiyining ajizlishishigha seweb boluwatidu. Bizning xitayni tenqid qilishimiz, peqet tashqi dunyadila bolupla qalmay yene, afriqa döletliridimu qollashqa ige bolushi kérek, emma bir nerse éniqki, afriqa xelqliri, iqtisadiy jehette meyli qandaq tengsizlikke duch kelsun yaki siyasiy jehettiki erkinliki boghulsun, buning bilen xitayning héch kari bolmaydu.”

Shwétsiye radi'osining bildürüshiche, xitay hökümitining afriqigha singip kirishining yene bir usuli, xitay tili oqutushi we tetqiqatigha chong meblegh sélish bolup, xitay hazirghiche afriqidiki 31 dölette 26 kungzi institutini qurup, xitay tili oqutushini bashlighan. Xewerde déyilishiche, xitay hökümiti peqet afriqidila xitay tili mekteplirini achqan bolmastin, yene zor türkümdiki afriqa yashlirini xitaygha kélip aspirant we doktorluq oqushqa ilhamlandurghan.

“Ulugh éra” torining shwédche nusxisida bayan qilinishiche, xitay hökümiti yéqinda “Afriqiliq ixtisas igilirini terbiyilesh üch yilliq pilani”ni yolgha qoyghan bolup, üch yilning ichide 30ming afriqiliqni hökümet yardem puli bilen terbiyileydiken. Xitay hökümiti bu pilanni yolgha qoyushta afriqa döletliride xitay kommunistik partiyisining idé'ologiyisini teshwiq qilishni we afriqa döletlirige xitay köchmenlirini köchürüshni meqset qilidiken. Emma shwétsiye radi'osining muxbiri frédrik wadströmning bildürüshiche,xitay hökümiti afriqa döletliride xitay tili mekteplirini échish arqiliq özining tarixi,medeniyiti, we örp-adetlirini afriqa döletlirige éksport qilip, til impéri'alizmi bilen afriqini xitay tili dölitige aylandurushni nishan qilghan iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.