Amérika b d t kishilik hoquq kéngishige saylandi

Amérika qoshma shtatliri birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishige saylan'ghan bolup, bu heqte toxtalghan mutexessisler, buning amérikining uniwérsal kishilik hoquqni ilgiri sürüsh siyasitini emelge ashurushta ijabiy rol oynaydighanliqini ilgiri sürgen bolsimu, saylamda riqabetning anche küchlük bolmighanliqini bildürmekte.
Muxbirimiz jüme
2009-05-20
Share
BDT-UN-Insan-heqliri-305 B d t kishilik hoquq kéngishining burunqi yighinliridin biride xitay wekili sözde.
AFP Photo

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining bu nöwetlik saylimi 12 - may seyshenbe küni birleshken döletler teshkilati omumiy qurultiyida élip bérilghan bolup, amérika qoshma shtati 167 awaz bilen mezkur kéngeshke eza bolup kirdi.

Bu heqte toxtalghan kishilik hoquqni közitish teshkilatining birleshken döletler teshkilati xizmitige mes'ul xadimi élizabit séppér xanim, amérika hökümitining mezkur kéngeshke ijabiy töhpe qoshidighanliqigha ishinidighanliqini bildürdi.

Séppér xanim mundaq dédi:" biz amérikining mezkur komitét ezaliqigha kandidat bolushi we saylinishidin, amérikining kishilik hoquqni ilgiri sürüshte, xelq'ara bilen maslishishni xalaydighanliqidin ibaret xeyrlik bésharetni körduq."

Séppér xanim yene, amérikining dunyawi kishilik hoquqni ilgiri sürüshte, choqum jenwe shehirige bérishining we kishilik hoquqni hörmet qilidighan bashqa döletler bilen ittipaq tüzüshining intayin zörür ikenlikini ilgiri sürdi.

Kishilik hoquq kéngishige 47 dölet eza bolup, eza tallash her 3 yilda bir qétim, her qaysi qit'elerge tesis qilin'ghan san boyiche, birleshken döletler teshkilati omumiy kéngishide élip bérilidu.

Melum bolushiche, bu nöwetlik saylamda bir qanche döletning mezkur kishilik hoquq kéngishidiki wezipe ötesh waqti toshup, 18 orun bikar bolghan bolup, bu orunni talashqan ellerdin peqet ezerbeyjan we kéniye qatarliq ikki döletla yéterlik awazgha érishelmey shalliwétilgen.

Mezkur kéngeshte hazir bolghan 18 orunni 20 dölet talashqan we netijide ushbu orun'gha, kishilik hoquq teshkilatliri teripidin kishilik hoquq xatirisi eng nachar dep eyiblinip kéliwatqan döletlerdin xitay, kuba we se'udi erebistan qatarliq döletlermu saylan'ghan bolup, halbuki, bu heqte pikir bayan qilghan mutexessisler saylamning riqabetsiz élip bérilghanliqini ilgiri sürüp, bu döletlerning saylinishi mezkur kéngeshning inawitini tökidu dep qarashmaqta.

Washin'gton pochtisi gézitide neqil qilinishiche, xitay we se'udi erebistan qatarliq döletlerning kishlik hoquq kéngishige eza bolup kirgenlkini heqqide toxtalghan bash shtabi jenwe shehirige jaylashqan kishilik hoquq jem'iyiti - birleshken döletler teshkilatini közitish teshkilatidiki tetqiqatchi hillél néuér bu heqte toxtilip: " bu xuddi tülkini toxu béqishqa salghandekla ish" dégen.

Bu heqte toxtalghan séppér xanim, 2006 - yili qaytidin teshkillen'gen kishilik hoquq kéngishiningmu yene nurghun yétersiz terepliri barliqi, xitay, se'udi erebistan we kuba qatarliq döletlerning, öz guruppisigha tewe rayonlarda riqabetke chüshken bashqa döletler bolmighachqa, birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishige xuddi teyinlen'gendekla eza bolup kirgenlikini körsetti.

Séppér xanim:" bu döletler öz rayonidiki tallashta bek töwen nomur alghan. Biz eger bu rayonlarda heqiqiy riqabet bolghan bolsa, bu döletlerning kishilik hoquq kéngishige kirelmeslikidiki éhtimalliqning intayin yuqiri bolidighanliqigha ishinimiz. Shundaq bolghan bolsa bu xil riqabet mezkur döletlerdiki islahat élip bérishta ijabiy katalizatorluq rol oynighan bolatti," dédi.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatidiki stéwé karashaw ependi amérikining mezkur kéngeshke eza bolup saylinishi bilen, kéngeshtiki kishilik hoquqni qollaydighan döletlerning awazi yuqiri ünümge érishidu, dep qarighan bolsimu, emma amérika paytexti washin'gton'gha jaylashqa heritij (miras) fondi jem'iyitidiki tetqiqatchi bréd dishéyfér bu heqte qarshi pikrini otturigha qoydi.

U eljezire téléwiziyisining bu heqtiki ziyaritini qobul qilghanda, birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishidiki 47 neper eza döletning ichide peqet 11 - 12 döletningla kishilik hoquqni qollap bilet tashlaydighanliqini, amérika shu 12 döletning biri bolup sepke qoshulidighanliqini, mushu nuqtidin élip éytqanda, mezkur kéngeshte amérikining qoshulushi bilen köp özgirish bolup ketmeydighanliqini ilgiri sürdi.

Birleshken döletler teshkilatining ilgiriki kishilik hoquq komitéti kishilik hoquqni depsende qilghuchi döletler bilen toshup kétip, inawitini yoqatqan bolghachqa, mezkur komitét 2006 - yili tarqitiwétilgen we shu yili hazirqi kishilik hoquq kéngishi qaytidin teshkilligen.

Amérika 2006 - yili sabiq prézidént bush hökümiti dewride, kishilik hoquq kéngishige eza bolushtin waz kechken bolup, obama hökümitining bu nöwet özini mezkur kéngeshke ezaliq namzatigha körsitishi hemde yuqiri awaz bilen ezaliqqa saylinishi, obama hökümitining bush dewridiki xelq'ara siyasetlerge tüptin oxshimaydighan yol tutidighanliqinimu körsitidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet