Тинч окян арал дөлити палав гүәнтанамо уйғурлирини қобул қилидиғанлиқини елан қилди

Сәйшәнбә күни бәзи хәлқаралиқ ахбаратларда җәнубий тинч окян арал дөләтлиридин палавниң, гуәнтанамодики 17 уйғурниң һәммисини қобул қилиш еһтималлиқи барлиқи тоғрисида хәвәр тарқатти.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2009-06-10
Share
Palau-Jumhuriyiti-gitmo-uyg-305 Сүрәт, палавниң америка пайтәхти вашингиитонда турушлуқ баш әлчиси херсий кйота әпәнди вә палавниң мәнзирә көрүнүшидин өрнәкләр.
www.visit-palau.com Дин елинди.

Мәзкур хәвәр һәққидә йәниму тәпсилий мәлумат елиш үчүн Палавниң америка пайтәхти вашингиитонда турушлуқ баш әлчиханиси Билән алақилаштуқ, мухбиримиз гүлчеһрәниң зияритини қобул қилған палав баш әлчиси херсий кйота әпәнди, палав президентиниң бу 17 нәпәрни қобул қилишни бир һәптә илгири қарар қилғанлиқини билдүрди һәмдә Палав һөкүмитиниң Бу қарарни елишиға немиләр сәвәб болғанлиқи һәққидә сориған соалларға җаваб бәрди.

Обама һөкүмити үчүн гүәнтанамо түрмисини тақаштин ибарәт зор пиланиниң  мөлчәрлигән вақит ичидә әмәлгә ешишида гүәнтанамодики 17 нәпәр уйғурни қандақ орунлаштуруш мәсилиси изчил муназирә қозғаватқан  һалқилиқ мәсилиниң бири болуп кәлмәктә.
 
Гүәнтанамода туруватқиниға йәттә йил болған бу 17 нәпәр уйғурниң гәрчә төт йил илгирила террорчи әмәслики һәтта дүшмән җәңчиси әмәслики, пәқәт хата җайда, хата пәйттә туруп қалғанлиқи ениқ болуп ақланғандин кейинму,хитайға қайтурулса һаяти хәвптә қалидиғанлиқи, америка қануни бойичә уларни америкиға елип қелиш мумкин болмаслиқи,башқа дөләтләрниң болса хитайниң бесимидин қорқуп уларни қобул қилишни рәт қиливатқанлиқидәк мурәккәп җәрянлар мәзкур мәсилини дуня ахбаратиниң диққәт нуқтисиға айландурған иди.

Техи бир һәптә илгирила австиралийиниңму бу уйғурларни қобул қилиш нийитидин янғанлиқини елан қилиши уйғурларни интайин үмдсизләндүргән иди, буниң алдида канада, германийә вә йәнә бир қанчә яврупа әллири охшашла вәдилиридин йенишқан иди.
 
Сәйшәнбә күни америка вә бәзи хәлқаралиқ мәтбуатларда җәнубий атлантик окяндики арал дөләтлиридин болған палавниң бу 17 нәпәр уйғурни қобул қилиш һәққидә америка һөкүмити билән сүлһилишиватқанлиқи һәмдә палавниң уларни қобул қилиш еһтималлиқиниң юқирилиқи һәққидә хәвәрләр тарқитилди.
 
Биз бу хәвәрниң чинлиқини испатлаш һәмдә техиму ениқ мәлуматлар елиш үчүн палав җумһурийитиниң вашингитондики әлчиханиси билән алақилаштуқ, палавниң америкида турушлуқ баш әлчиси херсей кйота (Hersey Kyota ) әпәнди зияритимизни қизғинлиқ билән қобул қилди.
 
Баш әлчи херсей әпәнди, палав һөкүмитиниң 17 нәпәр уйғурни қобул қилидиғанлиқи һәққидики хәвәрниң чинлиқини тәкитлигәндин кейин, палав президенти җонсон торибиоң  (Johnson Toribiong) җанаблириниң мәзкур қарарни өткән һәптә америка ташқи ишлар әмәлдарлириниң палав зиярити давамида алған болуши мумкинликини, техи тәпсилий һөҗҗәтләр тәйярлиниватқан басқуч болғачқа рәсмий елан қилинмиғанлиқини, әмма палав президентиниң бу уйғурларни қобул қилишниң инсанпәрвәрлик нуқтисидинму пәхирлинәрлик иш икәнликини билдүргәнликини ейтти.
 
Херсей әпәндиниң билдүрүшичә, бу 17 нәпәр уйғурниң палавға қачан, қандақ орунлаштурулидиғанлиқи һәққидә ениқ һөҗҗәт чүшмигән, шундақтиму у, бу уйғурларниң палавға кәлгәндә толуқ әркинликкә игә болидиғанлиқини билдүрди.

Америкида чиқидиған ахбаратларда, обама һөкүмитиниң мәзкур 17 нәпәр уйғурни  палавға орунлаштуруш үчүн палав һөкүмитигә 200 милйон ярдәм соммиси аҗритидиғанлиқини вәдә қилғанлиқи қәйт қилинған иди.

Биз әлчи херсей әпәндидин, палав һөкүмитиниң гүәнтанамодики уйғурларниң һәммисини қобул қилиштики асаслиқ сәвәбниң немә икәнлики, палавниң бу қарарни елишида америкиниң ярдәм соммисиниң роли бар ‏ -  йоқлуқини сориғинимизда, херсей әпәнди " ахбаратларда қәйт қилинған америкиниң палавға 200 милйон беришни вәдә қилғанлиқи һәққидә хадимлирим билән бая техи мәхсус йеғин ачқан идуқ, ениқ қилип ейтимәнки, бу арида икки йүз милйон америка доллири мәвҗут әмәс, мәлум санда мәбләғ болған тәқдирдиму америка һөкүмитиниң 17 нәпәр уйғур үчүн өй қуруп бериш, уларни мәктәп яки хизмәтләргә орунлаштурушқа ишлитилидиған мәлум мәбләғ болуши мумкин.

17 Нәпәр уйғурни қобул қилишимиздики асаслиқ сәвәбниң биринчиси, америка билән палавниң алаһидә йеқин һәм чиң депломатийә мунасивити бар, америка дөлитимиз мустәқил болғандин тартип тәрәқиқятимизға ярдәм қилип кәлмәктә.  Һазирниң өзидиму дөлитимиз америкиниң икки милйон америка доллири әтрапида мәбләғ түрлири йүрүшмәктә.

Алаһидә депломатик мунасивитимиз сәвәбидин америкиниң гүәнтанамо түрмисини тақашта йолуқуватқан мәсилисигә ярдәмлишиш йүзисидин бу қарарни алдуқ, иккинчи бир тәрипи, бу уйғурлар террорчи әмәс, хәтәрлик кишиләрму әмәс, уларниң бигунаһлиқи ениқланған. Улар пәқәт хата пәйттә, хата җайда туруп қалғанлиқи үчүнла гүәнтанамоға солинишқа мәҗбур болғачқа биз уларни қобул қилишни мувапиқ таптуқ, йәнә бир муһим сәвәб болса, инсанпәрвәрликни чиқиш қилип туруп буларни қобул қилишимиз зөрүр, чүнки сиз билгәндәк бу уйғурлар хитайға қайтурулса өлтүрүлүши, қаттиқ җазаға учриши мумкин, башқа дөләтләрму буларни хитай һөкүмитиниң бесими билән қобул қилмайватиду, бу уйғурлар һечқандақ хаталиқ өткүзмигән, ақланған болғачқа биз уларни қобул қилишни тоғра көрдуқ.

Херсий әпәндидин бу 17 нәпәр уйғурға палав һөкүмитиниң қандақ салаһийәт бәрмәкчи икәнликини соридуқ, херсей әпәнди җаваб берип " бу уйғурлар палавда пүтүнләй әркин болиду, биз һечқандақ солақ яки шуниңға охшаш җайларда турғузмаймиз, улар халиғанчә иш тапса болиду, буниң алдида америка вә палав һөкүмәт даирилири уларниң тил өгиниши,турмуши вә башқа җәһәтләрдә муқимлишишиға ярдәм қилиду, улар палавда мәңгү туруш һоқуқиға игә, әмма палав пуқралиқи берилмәйду, уларғила әмәс, палавдики йәрлик милләт қени болмиған һәр қандақ кишигә һөкүмитимиз пуқралиқ бәрмәйду, әлвәттә улар бирәр қанунға хилап хаталиқ өткүзүштин хали болсила, палавдики 21 миң хәлққә охшаш әркинликтин бәһриман болиду," деди.

Палав җәнубий тинч окяндики 250 әтрапидики арал дөләтлириниң бири болуп  1994 - йили мустәқил болған. Дөләтниң земини 489 квадрат километир келидиған, 21 миң нопусқа игә арал дөләт. 70% Нопус палав пайтәхти җайлашқан корор арилида яшайду. Дөләтниң иқтисади кирими асасән саяһәтчилик һәм белиқчилиқтин кириду, бу дөләтниң көп тәрәптики тәрәққият қурулуши америкиниң ярдими билән елип берилмақта.

Палавға  җуғрапийә җәһәттин  йеқин дөләтләр филиппин, һиндонезийә, австралийә қатарлиқлар, бу дөләттә йәрлик милләт палаванлардин башқа иккинчи дуня уруши мәзгилидә көчүп кәлгән көп санда японлар вә инглизлар, йәнә бир қисим хитайларму бар болуп, палаван тилидин башқа инглиз тили вә япон тилиму асаслиқ тиллар һесаблиниду.

Палав  деңиз саяһәтчиликидә деңизниң сүзүклүки, аҗайип ‏ -  ғарайип деңиз асти мәхлуқлириға бай болуши, гүзәллики билән йешил яқут дәп тонулған арал дөләт, төт әтрапи деңиз билән оралған, интайин сап вә гүзәл муһитқа игә, гәрчә территорийиси кичик болсиму, аҗайип зор деңиз асти дуняси һәм униңдики мөҗизиләр, болупму башқа җайда тапқусиз рәңдар деңиз асти марҗанлири дуня саяһәтчилирини, деңиз  - окян тәтқиқатчилирини шундақла тәрәқиқй қилидурулуватқан дөләт болғачқа, бир қисим чәтәллик мәбләғ салғучиларни җәлп қилиду.

Палав  баш әлчиси херсей әпәнди, әркин асия радиомизниң уйғурларға аңлитилидиғанлиқини билгәндин кейин, палавни қисқичә чүшәндүрүп, " дөлитимиз интайин гүзәл, бәкму тинч бир дөләт," деди. Шундақла палав һөкүмитиниң һазирчә тәйвән билән депломатик мунасивити болсиму, әмма хитай билән һечқандақ дипломатийә мунасивити орнатмиғанлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт