' Uyghurbiz ' tor béti taqaldi, ilham toxti nezerbent astida

Weten ichi sirtida küchlük tesirge ige bolghan "Uyghurbiz" tor béti 20 ‏ - mart küni, taqiwétildi. Bu mezkur tor betning mushu ay ichide ikkinchi qétim, qurulghandin buyan 6 ‏ - qétim taqilishidur.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2009-03-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Süret, uyghur diyaridiki melum bazarda toplushup turushqan uyghur ishsiz yashliridin bir körünüsh. Xitayning uyghur aptonum rayoni reisi nur bekri we uyghur ziyaliysi ilham toxti
yéqinda ayrip halda uyghur yashliridiki ishsizliqlar toghrisida oxshimighan qarashlirini otturigha qoyushqan.
Süret, uyghur diyaridiki melum bazarda toplushup turushqan uyghur ishsiz yashliridin bir körünüsh. Xitayning uyghur aptonum rayoni reisi nur bekri we uyghur ziyaliysi ilham toxti yéqinda ayrip halda uyghur yashliridiki ishsizliqlar toghrisida oxshimighan qarashlirini otturigha qoyushqan.
RFA Photo

4 Kündin buyanqi igileshlirimizdin melum bolushiche, mezkur tor betning sahibi, musteqil tetqiqatchi ilham toxti nöwette nezerbend astida.

"Uyghurbiz " tor béti xitay asasi qanunliri yol qoyghan da'iride Uyghurlarning heq - hoquqi heqqide maqale we inkaslarni élan qilip kelmekte idi.

Ilham toxti ötken ayda radi'omiz ziyaritini qobul qilghanda, Uyghurlarda ishsizliq nisbitining dunya boyiche birinchi orunda ikenliki, Uyghur rayonida barawer güllinish siyasiti bolmisa, muqimliqning shekillinelmeydighanliqi, hazirqi ehwalda Uyghur rayonining köchmen'ge éhtiyaji yoqluqi qatarliq bir qatar ré'al mesililer heqqide qarashlirini bayan qilghan hem bu mesililerning tüzelmeywatqanliqining seweblirining birining Uyghur aptonom rayonining re'isi nur bekrining, layaqetlik bir re'is emesliki bilenmu munasiwetlik ikenlikini körsetken idi.

Ilham toxti yene fransiye axbarat agéntliqining ziyaritini qobul qilghanda, gu'antanamodiki Uyghurlarning chet'elde qélishi kéreklikini bildürgen idi. Ilham toxti, xitaygha qaytqandin kéyinmu, dawamliq türde ziyaritimizni qobul qilghan, qanun'gha xilapliq qilmasliqni asasi ölchem qilip turup, oxshimighan pikirlirini bayan qilip kelgen idi.

Mushu ayning 12 ‏ - künidin bashlap, ilham toxti bilen alaqimiz üzüldi. Ilham toxti a'ilisige qilin'ghan téléfonlirimiz 12 kündin béri jawabsiz qalmaqta. Ismini ashkarilashni xalimighan béyjingdiki bir Uyghur ziyaliysi amérikidiki los anjilis waqti gézitining mudirining ilham toxti bilen körüshüsh üchün 3 kün béyjingda saqlighanliqi, emma körüshüshke imkan bolmighanliqini bildürdi. Her xil menbelerdin igilishimizche, ilham toxtining xizmitini normal dawamlashturuwatqanliqi, emma axbarat sahesi bilen körüshishining cheklen'genliki melum bolmaqta.

Biz bu ehwalning rastliqini ispatlash üchün, merkizi milletler uniwérsitétining alaqidar bölümlirige téléfon qilduq. Uniwérsitétning kadirlar bashqarmisi bilen teshkilat bashqarmisi, ilham toxtining normal xizmet ishlewatqanliqini, emma uninggha kelgen awarichiliqtin xewersiz ikenlikini bildürdi. Uniwérsitétning teshwiqat bashqarmisi, ilham toxti heqqidiki so'alimizgha ikkilinish ichide jawab berdi.

Biz ilham toxti ishlewatqan, iqtisad fakultétidin ehwal igiliginimizde, ehwalni uniwérsitétning qoghdash bölümidin sorishimizni tewsiye qildi. Qoghdash bölümi ilham toxtini nezerbend astigha almighanliqini bildürdi. Yene gheyriy resmiy menbelerdin biri, ilham toxtining mektep qoghdash bölümi teripidin emes, dölet bixeterlik tarmaqliri teripidin nazaret astigha élin'ghanliqini bayan qilidu.

Xizmetdashliridin birining bayan qilishiche, ilham toxti yekshenbe küni uniwérsitétta ötküzülgen noruz pa'aliyitige qatnashqan, emma ilhamning béshigha qandaq awarichiliq kelgenliki,  bu xizmetdéshighimu namelum we yaki u bu heqte pikir bayan qilishqa jür'etsiz.

Gerche mektep mes'ulliri ilham toxtining nezerbend astida ikenlikini inkar qilghan bolsimu, ilham toxtining 12 mart küni "sinakom" tor bétide élan qilghan tesirat xatirisi uning nezerbend astida ikenlikini körsetmekte. U mezkur xatiriside öz ehwal heqqide mundaq deydu: " men nahayiti éghir tehdit we bésimlargha duch kéliwatimen.... Bir mezgil süküt qilishqa mejbur bolup qaldim .... Sepdashlirimning méni toghra chüshinishini we pa'aliyitimizni dawamlashturushini ümid qilimen."

Ilham toxti mezkur xatiriside yene hayatida qanun'gha xilap héchqandaq xataliq ötküzmigenlikini, xitay dölitining menpe'eti we Uyghur millitining teqdiri heqqide üzlüksiz izden'genlikini we pikir bayan qilghanliqini, buning beziler teripidin xata terepke buruliwatqanliqini eskertken we dostlirini mezkur yolda tewrenmeslikke chaqirghan.

" Uyghurbiz" tor bétining taqilishi nöwette weten ichidiki bir türküm Uyghur ziyaliylirining naraziliqini qozghimaqta؛ ilham toxtining qelimining toxtap qélishi bolsa, uning hayatiy bixeterliki heqqide endishe peyda qilmaqta.

Weten ichidiki Uyghur torbetliridin biride "Uyghur biz" tor béti heqqide mundaq déyilidu: " 'Uyghurbiz' tori Uyghurlarning yürek sadasini eks ettürüwatqan bir tor. 'Uyghurbiz' tori milletler ara chüshinishni ilgiri sürüwatqan bir tor, men bu torning eng qisqa waqit ichide qayta échilishini ümid qilimen."

Inkaslardin biride ilham toxti heqqide mundaq déyilidu: "ilham toxti, ziyaliy dégen sözge emeliy herikiti bilen éniqlima béreligen, Uyghurlarning yene bir ot yürek oghlani, u yétük iqtisadshunas, qanunshunas we ma'aripchi, dölet Uyghur xelqi söyidighan kishilerni jazalap, Uyghur xelqi yirginidighan kishilerni mukapatlash en'enisige xatime bérishi kérek."

Ikki kündin béri weten ichidiki Uyghur tor betliridiki inkaslarda omumyüzlük halda, Uyghurbiz torining qayta échilishi we ilham toxtining bixeterlikini qoghdash heqqidiki tilek we arzular bayan qilin'ghan.

Biz bügün Uyghur ziyaliyliridiki bu endishini fransiyining béyjingda turushluq elchixanisigha melum qilip, fransiye terepning ehwaldin xewiri bar - yoqluqini soriduq we tor betning taqilishi we ilhamning nezerbent astigha élinishining uning fransiye ziyaritidin kéyin yüzbergenlikini eskerttuq. Elchixanining axbarat bayanatchisi, bu ehwaldin xewersiz ikenlikini, bu heqte so'alimiz bolsa, fransiye tashqi ishlar ministirlikining yiraq sherq bölümige téléfon qilishimizni tewsiye qildi.

Fransiye tashqi ishlar ministirlikimu ehwaldin xewersizlikini, bu heqte emdi tekshürüsh élip baridighanliqini we birqanche kün ichide ilham toxtining ehwalidin igiligen melumatidin bizni xewerdar qilidighanliqini bildürdi.

Hörmetlik oqurmenler, yuqirida biz silerge "Uyghur biz" torining xitay da'iriliri teripidin taqiwétilgenliki we ilham toxtining nezerbent astigha élin'ghanliqi heqqide tepsiliy xewer berduq.

Toluq bet