Anna bondér: "xitaydiki étnik milletler olimpiktin behirlinelmidi"

Amérikining indi'ana shitatidin chiqidighan xewerler torida élan qilin'ghan xitay olimpikige alaqidar bir parche maqalide, lenju shehiridiki musulmanlar we xitaylarning béyjing olimpikige bolghan köz qarishi we mezkur sheherde yashaydighan bir Uyghur yashning Uyghur mesilisi heqqidiki tuyghuliri bérilgen.
Muxbirimiz jüme xewiri
2008-08-19
Share
urumchi-olympik-terror-saqchi1-305 Uyghur élidiki olimpik meshel uzutish paaliyiti jeryanida, xitay saqchiliri apsharkilar bilen kochilarni charlawatqan bir körünish.
AFP Photo
 Aptor maqaliside, béyjing olimpikining Uyghur qatarliq milletlerge peqet hayajanlinish élip kelmigenlikini ilgiri sürgen.

Anna bondér xanim qelimi astidiki " xitaydiki étnik milletler olimpiktin anche behrilinelmidi" namliq maqalide, aptor gerche olimpik qizitmisi xitayning her qaysi jaylirini bir alghan peytlerde, xitayning jughrapiyilik merkiziy hésablinidighan lenju shehiride bu xil keypiyatning anche yuqiri pellige chiqmighanliqini, mezkur sheherning musulmanlar rayonida olimpikke atalghan bayraq, lozunka qatarliqlarning anche körünerlik emeslikini bayan qilidu.

"Uyghurlarning xitay hakimiyitige qarshi ghezep - nepriti yuqiri pellige chiqqan"

Aptor maqaliside, lenjuda yashaydighan Uyghur we tunggan qatarliq musulmanlar üchün olimpikning peqet teshwiqat waraqlirini tarqitish halitidin bashqa nersidin dérek bermeydighanliqini yazidu.

"Uyghurlarning xitay hakimiyitige qarshi ghezep - nepriti yuqiri pellige chiqqan, bu yerge bir nechche sa'etlik yiraqtiki tinchimas shinjangda yéqinda yüz bergen ilgiri körülüp baqmighan derijidiki bomba hujumliri we tökülgen qanlar, olimpikning bashlinishigha kölengge tashlap béyjing da'iriliri dunyagha körsitishni arzu qilghan inaqliqqa tesir körsetkendek qilatti."

Uyghur nimkar:" béyjing olimpikining peqet bir chong tiptiki quruq komédiye "

Aptor maqalisini yézish jeryanida lenju shehiride ashpezlik qilidighan bir Uyghurni ziyaret qilish pursitige érishidu. 27 Yashliq bu Uyghur nimkar özining olimpik heqqidiki köz qarashliri heqqide toxtilip, béyjing olimpikining peqet bir chong tiptiki quruq komédiye ikenlikini bildüridu we: "ular hazir biznimu bu sérk oyunini tebriklewatqandek qilip körsitiwatidu - yu, yene oxshash bir waqitta xelqimizni, dölet xa'ini dep tutqun qiliwatidu" deydu.

Bu Uyghur nimkar yash yene, olimpikining peqet xitaylar uchun bir tebriklesh pa'aliyiti ikenlikini, emma xitaylarning olimpik jeryanida heqiqeten qorqup ketkenlikini, ulardiki bu endishini özliriningmu hés qilip turidighanliqini bayan qilidu.

U yene bu yil awghust kirgendin buyan qeshqer, kocha we yéngisheherning yamanyar yézilirida yüz bergen xitay hökümet organliri we xitay bixeterlik xadimlirigha hujum qilish heriketliri heqqide toxtilip, bu hujumdin ejeblinerlik hés qilmaydighanliqini, Uyghur ili weziyitining uzundin béri shundaq jiddiy bolup kelgenlikini bildürgen.

Uyghur nimkar:" Uyghur élide öz wetinining musteqilliqi üchün jan tesedduq qilidighan nurghun kishiler bar"

Bu Uyghur nimkar yene,gerche u olimpikke qarshi turushning bir exmeqliqidin dérek béridighanliqini, uning Uyghurlargha héch qandaq payda élip kélelmeydighanliqini bildürgen bolsimu, emma bezi Uyghur guruppilarning olimpik arqiliq Uyghur mesilisige dunyaning diqqitini tartishqa urun'ghanliqi seweblikla, xitay saqchilirining Uyghurlargha adaletsiz mu'amile qilishidin intayin bi'aram ikenlikini otturigha qoyup: "lékin bu xitay saqchilirining bizge jinayetchidek mu'amile qilidighan hoquqi barliqidin dérek bermesliki kérek" dégen.

Bu Uyghur nimkar yene, Uyghurlarning xitay qolidin qoral küchi bilen parchilinip chiqip kétishige anche ümidwar emeslikini éytqan bolsimu, emma Uyghur élide öz wetinining musteqilliqi üchün jan tesedduq qilidighan nurghun kishilerning barliqinimu tilgha alidu.

Aptor maqaliside Uyghurlarni ghezeplendürüp kéliwatqan amillar üstide toxtilip, 1950 yilidin bashlap xitay kommunist hakimiyitining Uyghur élige xitay köchmenlirini tökme qilip tashlighanliqini, netijide 50 ‏ - yillarda pütün Uyghur ili nopusining 6 pirsentini igileydighan xitaylarning hazirgha kelgüche 40 pirsenttin éship ketkenlikini, uningdin bashqa yene 2001 - yili amérikida yüz bergen térrorluq hujumidin kiyin xitay hökümitining Uyghur musulmanlarni térrorchilar bilen baghlap Uyghur élide medrisiler, meschitlerni taqash ishlirini kücheytip, herbiy mewjutluqini téximu kéngeytkenlikini yazidu.

Xitay oqughuchi: "Uyghurlarning bizdin perqliq ikenlikini bilimen, ularmu öz aldigha bir millet"

Halbuki, lenjuda yashaydighan 24 yashliq xitay oqughuchi jang xey, Uyghurlarning olimpikni bir purset bilishi mumkinlikini, emma qeshqer we kucharda yüz bergen hujumlarni olimpik bilen biwasite baghlinishliq dep qarimaydighanliqini otturigha qoyghan we: "bu yerdiki sewebler téximu chongqur, Uyghurlarning bizdin perqliq ikenlikini bilimen. Ularmu öz aldigha bir millet. Emma qandaqla bolmisun ular xitaygha tewe" dégen.

Aptor maqale axirida xitay oqughuchining sözliri üstide toxtilip, xitay oqughuchi jang xeyning éytqanliri xitay hökümet emeldarlirining pikirlirini eks ettüridighanliqini otturigha qoyidu.

Xitay oqughuchi jang xeyning bildürüshiche, hazir Uyghur élide xitayning intayin zor miqdarda bixeterlik qisimliri bar bolup, ular Uyghur diyaridiki hemme ishlarni kontrol astigha alghan. 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet