Ramzan mezgilide Uyghur éli weziyiti omumyüzlük jiddiyleshken

Xitay hökümet da'iriliri Uyghurlarning diniy étiqadigha qaratqan türlük siyasetler seweblik, Uyghurlarning dunya musulmanlirigha oxshash roza perizini normal ada qilishi cheklimilerge uchrimaqta.
Muxbirimiz méhriban
2011-07-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Ramzan mezgilide qeshqerdiki Uyghurlar.
Ramzan mezgilide qeshqerdiki Uyghurlar.
AFP Photo

Roza tutush musulmanlar qilishqa tégishlik bolghan besh perzning biri. Islam dinigha étiqad qilidighan Uyghurlar üchünmu yilda bir kélidighan ramzan éyida 30 kün roza tutush muhim perzlerning biri dep qarilidu.

Hökümet da'irilirining ramzan éyida muqimliqni saqlash xizmitini kücheytish teshwiqati netijiside, Uyghur élining herqaysi wilayet, sheher, nahiye we yéza-kentlirigiche ramzan mezgilide bir yürüsh cheklime xaraktérlik belgilimiler yolgha qoyulghan. Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, 1-awghust ramzan éyi bashlinishtin ilgiri Uyghur éli weziyitide omumyüzlük jiddiylik keypiyati shekillen'gen.

Ürümchidin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan, emma öz kimlikini ashkarilashni xalimaydighan bir hökümet xizmetchisining bildürüshiche, ötken hepte ürümchidiki idare jem'iyetlerde uqturush chiqirilip, idaridiki milliy kadirlarning xizmet éhtiyaji üchün salametlikini asrash seweblik ramzan éyida roza tutushi cheklinidighanliqi uqturulghan. Shundaqla Uyghur aptonom rayonluq ma'arip nazariti herqaysi aliy mekteplerge yene ayrim uqturush chüshürüp, sinip terbiyichiliri hem fakultét siyasiy yétekchiliridin yurtigha ketken oqughuchilarning ehwalini qerellik igilep turushi telep qilin'ghan.

Xoten shehiridin ziyaritimizni qobul qilghan bir neper hökümet kadirining bildürüshiche, ulargha chüshürülgen uqturushta, ramzan éyida bixeterlik tedbirlirini kücheytish tekitlen'gen.

Bu kadirning bildürüshiche, uqturushta ramzan éyi mezgilide nöwetchilik we charlash xizmitini yaxshi ishlesh, idare xizmetchilirini rehberlikning yétekchiliki astida her küni 24 sa'et toluq halda nöwetchilik qilishqa belgilesh, mesile bayqalghan haman derhal, "Bix halitide bir terep qilish" qatarliqlar tekitlen'gen.

Undin bashqa idare xizmetchilirige qaritilghan bashqurush tüzümini kücheytip, partiye ezaliri we a'ile tawabi'atlirining roza tutushini qattiq cheklesh, ularning meschitlerge kirip namaz oqup, ibadet qilishini cheklesh, aldin élip bérishqa tégishlik teyyarliq xizmetlirini yaxshi ishlep, eger tüzümge xilapliq qilghuchilar bayqalsa, qattiq bir terep qilish, omumen ramzan éyi dawamida muqimliqni qolgha keltürüsh xizmetlirini teltöküs we toluq élip bérishqa kapaletlik qilish qatarliqlarmu tekitlen'gen.

Xotenning guma nahiyisidin ziyaritimizni qobul qilghan bireylenning bildürüshiche, xotende yüz bergen 18-iyul saqchixanigha hujum qilish weqesidin kéyin, guma nahiyisidimu tekshürüsh kücheytilgen. Bu kishi öz bayanida roza bashlan'ghandin kéyin belkim bu xil weziyetning yenimu chingishi mumkinlikini ilgiri sürdi.

 Bu kishining bildürüshiche, yéziliq hökümet déhqanlarning roza tutushigha cheklime qoymighan bolsimu, emma yéza kadirlirigha roza tutmasliq heqqide ayrim uqturush chüshürüp, roza tutqanlar sézilip qalsa jazalinidighanliqi uqturghan. Undin bashqa réstoran xojayinlirigha ayrim uqturush chüshürülüp, ramzan mezgilide réstoranlarni échish telep qilin'ghan.

Bu kishining bildürüshiche, nöwette roza mezgilidiki türlük cheklimilerdin bashqa, bu yil yaz peslide gösh qatarliq yémek-ichmekler bahasimu omumiy yüzlük örlep, 52 yüen'ge chiqqan, bu roza mezgilide déhqanlargha iqtisadiy jehettinmu bésim élip kelgen.

 Ürümchi ghulja qatarliq jaylardin igiligen uchurlirimizdin melum bolushiche, bu yil ramzan kirishtin ilgiri, hökümet da'iriliri idare organlarda roza tutushni cheklesh heqqide türlük belgilimilerni élan qilghandin bashqa, ashxana réstoranlargha roza mezgilide normal soda qilish teshebbus qilin'ghan. Emma kündüzi tijaret qilishni toxtatqan réstoranlargha nisbeten chare körülidighanliqi heqqide hazirche mexsus uqturush chüshürülmigen.

Ürümchidin ziyaritimizni qobul qilghan bireylenning bildürüshiche, roza mezgilide ürümchide réstoranlar adettiki chaghlardikidek normal tijaret qilish éhtimali yuqiri iken. Emma réstoran xojayinliri roza mezgilide kündüzi tijaret qilishni toxtitishni xalisa, belkim hökümet da'iriliri artuqche cheklime qoymasliqimu mumkin iken.

Ghuljidin ziyaritimizni qobul qilghan bir xanimning bildürüshiche, nöwette hökümet diniy étiqadlarni chekligenséri, ghuljida Uyghurlar arisida diniy étiqad chingip kétish weziyiti shekillen'gen bolup, özige oxshash nurghun Uyghurlarning shara'iti yar bersila roza tutidighanliqini, bulturdin buyan ghuljida nurghunlighan réstoranlar ramzan mezgilide tijaret ehwaligha qarap, kündüzi réstoranlarning échilish waqtini körünerlik qisqartqan, hetta bezi réstoranlar ramzan mezgilide bir ay tijaretni toxtatqan.

Chet'ellerdiki Uyghur diniy ölimaliridin türkiyidiki ilahiyetshunasliq doktori atawulla shahyari ependining bildürüshiche, Uyghurlar islam dinigha étiqad qilghandin kéyin, türlük diniy pa'aliyetlerni pütün shert - eqidilirige uyghun halda izchil türde dawamlashturup kelgen. Kishilerning normal diniy étiqadigha qarita bésim qanche küchlük bolghanséri, buninggha nisbeten qarshiliqmu shunche küchlük bolidighan bolup, xitay hökümet da'iriliri diniy étiqadqa qaritilghan cheklime hem bésimlarni kücheytkenséri, Uyghurlardiki diniy étiqadqa bolghan eqidilerning barghanche chingishimu mushu sewebtin iken.

Toluq bet