Мәкиттики уйғур мәһәллилиригә төмүр дәрваза орнитилди

Бу йил яз пәслидә мәкит наһийисидики һөкүмәт даирилири бир қисим мәһәллиләрниң кириш-чиқиш еғизлириға төмүр дәрваза орнатқан. Бу әһвал уйғурбиз ториниң хәлқара тор бекитидә елан қилинғандин кейин, чәтәлләрдики уйғурлар вә уйғур вәзийитини көзәткүчиләр арисида күчлүк инкас қозғиди.
Мухбиримиз меһрибан
2012.10.24
Qashqer-saqchi-305 Уйғур елиниң һәрқайси җайлирида сийасий бесим күчәймәктә. Сүрәттә, қәшқәр кочилирида чарлаш елип бериватқан хитай қоралиқ сақчилири.
AFP Photo

Хитай даирилири йеқиндин буян уйғур районида муқимлиқни сақлаш намида хилму-хил тәдбирләрни елишқа башлимақта. Радиомиз мәкит наһийисидики коча еғизлириға орнитилған төмүр дәрвазилар һәққидики учурға асасән мәкиткә телефон қилип әһвал игилидуқ.

Өз кимликини ашкарилашни халимиған бир оқутқучиниң билдүрүшичә, бу йил әтияздин башлапла наһийидә “муқимлиқни сақлаш, бихәтәрликкә капаләтлик қилиш” намида пүткүл наһийидики оқутқучи, ишчи, хизмәтчиләр өз хизмәт орунлирида нөвәтчиликкә орунлаштурулған. Мәктәп, идарә органлири ишиклиригә қарайдиған көзәтчиләргә уқтуруш чүшүрүп, һәрқандақ гуманлиқ кишиниң мәктәп дәрвазисидин киришиниң алдини елиш, балилирини мәктәптин еливалғучи ата-аниларниңму мәктәп ичигә халиғанчә киришигә рухсәт қилмаслиқ тәләп қилинған.

Бу оқутқучидин мәкиттики коча еғизлиридики дәрвазиларниң қачандин башлап орнитилғанлиқини һәм қандақ җайларда дәрваза барлиқини сориғинимизда, у бизгә бу хил дәрвазиларниң асасән уйғурлар зич олтурақлашқан мәһәллә еғизлириға орнитилғанлиқини билдүрүп, бу әһвал мәкиттики уйғурларни биарам қилған болсиму, әмма уйғурларниң өз наразилиқини ашкара ипадиләшкә амалсиз икәнликини билдүрди.

Хитай өлкилиридә оқуватқан бир оқуғучиниң билдүрүшичә, өзи язлиқ тәтил мәзгилидә саяһәттә болған қәшқәр, хотән қатарлиқ җайларда бихәтәрлик тәдбирлири күчәйтилгән болуп, 5-июл вәқәсидин буян шәһәр кочилирида төттин ‏-бәштин болуп чарлашқа чиқидиған қораллиқ сақчилар һәм кечиси шәһәр кочилирини айлинип йүридиған сақчи аптомобиллириға қарита уйғурларда пәрва қилмайдиған кәйпият шәкилләнгән. Оттура мәктәптин башлапла хитай өлкилиридики шинҗаң синипида оқуватқанлиқини билдүргән бу оқуғучи, йәнә өзи оқуватқан шәһәрдики туңган қатарлиқ мусулманларниң мәсчитләргә азадә кирип ибадәт қилидиғанлиқини, әмма җәнубий уйғур елидики наһийә, вилайәтләрдә бу имканийәтниң йоқлуқини илгири сүрди. Бу оқуғучи бу йил язлиқ тәтилдә юртиға барғинида, дәм елишқа чиққан дадисиниң җүмә намизини өйдә оқуғанлиқини баян қилип, бу йил язлиқ тәтилдә юртқа берип қайтип кәлгәндин кейин, уйғурларға қаритилған чәклимә вә бесимларниң илгирикидинму күчәйтилгәнликини һес қилғанлиқини билдүрди.

Америкидики уйғур зиялийси, сиясий анализчи елшат әпәнди мәкит кочилиридики төмүр дәрвазиларниң һөкүмәт даирилириниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситиниң техиму ашқанлиқи, уйғурларниңму қаршилиқ һәрикәтлириниң күчәйгәнликиниң ипадиси икәнликини илгири сүрди.

Елшат әпәнди йәнә, коча еғизлириға орнитилған дәрвазиларниң уйғур мәһәллилирини үсти очуқ түрмигә айландуруш мәқситидә орнитилғанлиқини билдүрүп, бу дәрвазиларниң 2-дуня уруши мәзгилидики гитлер германийисиниң полшада йәһудийларға қаратқан сиясити һәм японийиниң 2-дуня уруши мәзгилидә хитай мәһәллилирини контрол қилиш усулини әскә салғанлиқини билдүрди.

Мәкиттики коча еғизлириға орнитилған төмүр дәрвазилар һәққидики хәвәрни уйғурбиз ториниң хәлқара тор бекитидә көргәндин кейинки тәсиратини билдүргән, “бейҗиң баһари” журнилиниң баш муһәррири ху пиң әпәнди буни хитай һөкүмәт даирилириниң уйғур районида муқим, тинч вәзийәт бәрпа қилишқа болған ишәнчиниң барғанчә аҗизлап кетиватқанлиқиниң бир мисали дейишкә болидиғанлиқини билдүрди.

Ху пиң әпәнди мундақ деди:
‏-Мән уйғур биз торида мәкиттики коча еғизлириға орнитилған төмүр дәрвазилар һәққидики хәвәрни көргинимдә һәйран қалмидим. Чүнки бу йәрдики муқимсиз вәзийәт һөкүмәт даирилирини әндишигә салмақта. Түнүгүн йәнә хоңкоң ахбарат васитилиридә елан қилинған 19-өктәбир корлида йүз бәргән үч нәпәр уйғурниң сақчиханиға һуҗум қилиш вәқәси һәққидики хәвәрниму көрдүм. Йеқинқи йиллардин буян, бу хил һуҗум қилиш вәқәлири тохтимай йүз бериватиду, болупму 5-июл үрүмчи вәқәсидин буян уйғур районида тохтимай йүз бериватқан уйғурларниң хитай һөкүмити вә көчмән хитай пуқралириға қилған һуҗум характерлик қаршилиқ һәрикәтлири барғанчә көпәйди. Бу әһваллар райондики хитай даирилирини сарасимигә селип, даириләрниң өзигә болған ишәнчини йоқатмақта. Әнә шундақ болғини үчүн, даириләр түрлүк чарә-тәдбирләрни қоллинип, районда тинч, муқим вәзийәт бәрпа қилишқа урунуватиду. Әмма бу хил бастуруш вә контроллуқ күчәйгәнсери райондики наразилиқ вә қаршилиқ һәрикәтлири техиму көпийиши мумкин.

Хоңкоңда чиқидиған “шәрқ гезити” ниң хәвиридә баян қилинишичә, 19-өктәбир күни корлида йүз бәргән сақчиханиға һуҗум қилиш вәқәси, корла шәһириниң иттипақ йоли сақчи понкитида йүз бәргән. Хәвәрдә дейилишичә, сақчи понкитиға 3 киши һуҗум қилған болуп, һуҗумчилар аввал сақчиниң қолидики аптоматни тартивалған һәм аз дегәндә 2 сақчини яриландурған. Бирақ һуҗумчилардин бири етип өлтүрүлүп, бири яриланған. Йәнә бир һуҗумчи болса қечип кәткән. Радиомиз мухбирлири нөвәттә корлида йүз бәргән вәқә һәққидә техиму илгириләп мәлумат елишқа тиришмақта.

Ху пиң әпәнди сөзини давамлаштуруп,йеқиндин буян уйғур елидә барғанчә көпийиватқан сақчиханиларға һәмдә хитай пуқралириға һуҗум қилиш вәқәлириниң хитай даирилириниң райондики контроллуқини күчәйтиш үчүн,мәһәллә еғизлириға дәрваза орнатқандин башқа йәнә техиму көп хил контрол қилиш усуллирини қоллинишиға сәвәб бөлиши мумкинликини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.