Хитай интернетни немигә тайинип контрол қиливатиду?

Франсийидә чиқидиған 'фигаро гезити' ниң баш бетидә, хитай һөкүмитиниң интернетни қандақ контрол қиливатқанлиқини делиллайдиған бир мақалә елан қилиниди. Бу, хитайниң йеқиндин буян интернет һәққидики җакарлириға берилгән рәдийә болуп һесаблиниду.
Мухбиримиз вәли
2010-01-25
Share
Gugul-Xitaydiki-ishxana-binasidin-biri-305.jpg Сүрәт, гогулниң хитайдики ишханлириниң бириниң сиртқи көрүнүши.
AFP Photo

Франсийидә чиқидиған 'фигаро гезити' 1‏- айниң 22 ‏- күни пүтүн баш бетидә, хитай һөкүмитиниң интернетни қандақ контрол қиливатқанлиқини дәлилләйдиған бир йерик мақалә елан қилди.

Мең җйәнҗуниң 'җуңгода һазир интернет наһайити тез тәрәққи қилип, муқимлиқни сақлашқа қарита еғир тәһдит болуватиду' дәп җакарлиғанлиқи буниң дәлили

'Фигаро гезити' ниң бу мақалси, шәк-шөбһисизки, бейҗиң һөкүмитиниң мутәәссип әмәлдарлири пүтүн дуняда раван қоллинилидиған интернетни пәқәт хитай даирисидила чәклинидиған 'хитай интернети' гә айландурмақчи болуватиду, хитай җамаәт хәвпсизлик министири мең җйәнҗу бултур күздә, 'җуңгода һазир интернет наһайити тез тәрәққи қилип, муқимлиқни сақлашқа қарита еғир тәһдит болуватиду' дәп җакарлиғанлиқи буниң дәлили, дәп башланған.

Шуниңдин кейин хитайда 'аммивий тор вәқәлири' дегән сиясий аталғу пәйда болди

'Фигаро гезити' дә елан қилинған 'хитай интернетни немигә тайинип контрол қиливатиду?' дегән бу мақалидә мундақ дәп көрситилгән: хитай һөкүмити, тез тәрәққи қиливатқан интернетни, бултурла хәлқ һөкүмәткә болған ғәзипини ипадиләйдиған, йүз бәргән вәқәләрни дәрһал дуняға яйидиған әң үнүмлүк вә хәтәрлик қоралға айлинип қалди, дәп һесаблап, интернетни тосидиған бир чоң сестима қурушқа киришкән иди. Алди билән, хитай коммунист партийисиниң тәшвиқат министирлиқи билән хитай дөләт кабинти учур ишханиси бирлишип һәрикәт қоллинип, хитайда учурни вә шәхсиләрниң әркин сөзлишини қаттиқ чәкләшкә башлиди. Шуниңдин кейин хитайда 'аммивий тор вәқәлири' дегән сиясий аталғу пәйда болди.

'Фигаро гезити' дә елан қилинған бу мақалидә баян қилинишичә, әйни вақитта, хитайниң тәшвиқат министирлиқи билән дөләт кабинти учур ишханисиниң җайлардики шөбилириниң интернеткә чәклимә қойидиған өлчәмлири охшаш болмиғанлиқи үчүн, бейҗиң санаәт университетиниң профессори ху шиндуниң тор понкити җяңсуда чәкләнгәнликигә қарши интернет содигири үстидин сотқа сунған әрзи аққан иди. Һазир хитайда интернеткә муамилә қилиш җәһәттә наһайити чоң чекиниш бар, буниңға охшаш қанунлуқ дәваларниң хитайда сорилиши һәргиз мумкин әмәс.

Хитай һөкүмитиниң 'йешил тосма' вә көк тосма' пиланлири

'Фигаро гезити' дә елан қилинған мақалидә баян қилинишичә, хитай бултур 6 ‏- айда компютер содигәрлирини һәр бир компютерға 'йешил тосма' орунлаштурушқа мәҗбурлиған, буниңға қарита инкас наһайити җиддий болғандин кейин, хитай һөкүмитиниң 'йешил тосма' пилани ақмиди, әмма хитай бу вақитта 700 дин артоқ тор бетини бирақла тақивәтти.

Бир нәччә ай өткәндин кейин, хитайниң дөләт байрими һарписида, хитай һөкүмити йәнә 'көк тосма' пиланини оттуриға қоюп, бу пилан буйичә, интернет содигәрлирини торлардики муһим сөз вә мәзмунларни техиму қаттиқ сүзүшкә мәҗбурлиди. Бундақ әһвал астида интернет әһли хитайниң бу тосмисидин атлап өтүшкә мәҗбур болди. Шуниңдин кейин хитай һөкүмити йүз милйондин артуқ тор бетини тосаш үчүн тәдбир қоллинишқа башлиди.

Хитай хекерлири 22‏ - числа күни фигаро гезитигә 250 миң қетимдин артуқ һуҗум қозғиди

Хитай хаккерлири 22‏ - числа күни бир күн ичидила фигаро гезитигә 250 миң қетимдин артуқ һуҗум қозғиди. 1999 ‏- Йили америка қисимлири хитайниң югуславийидики әлчиханисини бомбилиғанда, хитайниң хаккер һуҗуми дәл мушундақ әвҗ алған иди. Хоңкоң учур вастилириниң ашкарилишичә, хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқи уларға һәр даим 'адәм қобул қилиш елани' арқилиқ хаккер әвәтип туруватиду. 'Җәнубий хитай сәһәр гезити' ниң ашкарилишичиму, улар 'җуңгодики тор әһлиниң бихәтәрликини қоғдаш' дегән нам билән һәтта иранниң тор бәтлиригиму хаккер әвәтип туруватиду.

Хитай һөкүмити интернетгә назарәт қилишта үч хил күчтин пайдилиниду

'Фигаро гезити' дә елан қилинған мақалидә баян қилинишичә, хитай һөкүмити интернетгә назарәт қилишта, үч хил күчтин пайдилиниду. Алди билән өзиниң 40 миңдин артуқ тор сақчисиға тайиниду. Униңдин қалса 'қизил хаккер' лири, йәни һөкүмәт үзи 'вәтәнпәрвәр' дәп атайдиған чеқимчилириға тайинип, әркинлик вә демократийә учурлирини тарқатқан кишиләрни тапиду. Андин 'бәш мочәнчиләр' гә мақалә язғузуп җинайи нам тоқуп чиқиду. (Бу мақалидә тилға елинған 'бәш мочәнчиләр' дәсләп 2004 - йили хунәндә пәйда болған, уларниң мақалә елан қилғанда қоллинидиған мәхпий бәлгиси ' бәш мочәнлик тәңгә пул', булар тор әһлиниң һәммисини 'калвалар' дәп атайду. Хитайда 'бәш мочәнчиләр' дәп атилидиған маашлиқ сухәнчиләрниң сани һазир бир нәччә миңдин ашиду.)

Һазир хитай һөкүмити 7 йүз милйондин артуқ янфонниму назарәт қилишқа башлиди

'Фигаро гезити' дә елан қилинған бу мақалидә баян қилинишичә, хитайда һазир 7 йүз милйондин артуқ адәм янфон қоллиниду, янфон арқилиқ язма учур әвәтиш интайин тез, шуңлашқа хитай һөкүмити һазир йәнә 'шәһванийлиқни тосаш' дегән нам билән янфонларниму назарәт қилишқа башлиди. Әмма хитай һөкүмити интернеткә чәклимә қойғансери хитайниң тосмилиридин атлап өтидиған адәм шунчә көпәйгәндәк, янфон қолланғучиларму хитайниң сүзгүчлиригә чүшмәйдиған сөзләрни қоллинип хитайниң тосмилиридин атлап өтүватиду.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт