Хитайниң милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси немә нәтиҗә бәрди?

Хитай коммунист һакимийити узун йиллардин буян уйғур елидә милләтләр иттипақлиқи тәрбийисини түрлүк шәкилләрдә елип бармақта, һәтта һәр йили 5 - айни уйғур елидә милләтләр иттипақлиқ ейи қилип бекитип бир айларчә мәхсус кәң көләмлик милләтләр иттипақлиқини күчәйтиш паалийәтлирини елип бармақта.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2009.08.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Urumqi-Guangdong-Qanliq-weqesi-305 2009- Йилидики "шавгуән вәқәси" вә "үрүмчи вәқәси" дин көрүнүшләр.
Youtube Дин елинған сүрәтләр.

Униңдин башқа, хитайлар билән уйғур вә башқа милләтләргә кичикидин тартип, икки айрилалмаслиқ, үч айрилалмаслиқ дегәндәк идийиләрни сиңдүрүп кәлгән иди, үрүмчидә 5 - июл вәқәсиниң йүз бериши билән хитай һөкүмити бу хил милләтләр иттипақлиқини яхшилаш һәққидики сиясәтлирини йәниму күчәйтишкә башлиди.

Ундақта хитайниң милләтләр иттипақлиқини күчәйтиш һәққидики сиясий тәшвиқат һәм һәрикәтлириниң немә үнүми болди ? буниңға қарита уйғур вә хитай паалийәтчилири һәм зиялийлириниң көз қарашлири һәққидә мухбиримиз гүлчеһрә тәйярлиған зиярәт хатирисини силәргә сундақ.

Уйғур елидә хитай коммунист һөкүмитиниң милләтләр иттипақлиқи тәрбийисидики "аз санлиқ милләтләр хитайдин айрилалмайду, хитайлар аз санлиқ милләтләрдин айрилалмайду, аз санлиқ милләтләр өз ‏- ара айрилалмайду " дегәндәк шоарни яда билмәйдиған бирму киши болмиса керәк, һәтта йеңи мәктәп йүзи көргән балилар үчүнму буни яда билиш тунҗи сиясий вәзипидур.

Бу хилдики милләтләр иттипақлиқини күчәйтиш һәққидики шоарлири, сиясий тәрбийиләр хитайниң барлиқ тәшвиқатидики әң асаслиқ тема болмиғандин сирт, буни уйғур елиниң коча, қору тамлирида, мәктәп, идарә ‏- орган тәшвиқат тахтилирида, тәшвиқат варәқлиридә давамлиқ учритип турғили болиду.

Һәммигә мәлум болғандәк, 5 - июл вәқәси йүз бәргән вақит, мәктәп орунлири асасән йеңидин язлиқ тәтилгә қоюп берилгән мәзгилгә тоғра кәлгән иди, нөвәттә уйғур елидики барлиқ мәктәпләр йеңи оқуш мәвсүмини башлаш алдида туриду,шу вәҗидин хитай һөкүмити маарип саһәси бойичә йеңи оқуш мәвсуми башлиниш билән оқуғучиларға милләтләр иттипақлиқи тәрбийисини күчәйтиш һәққидә қарар һәм тәдбирләрни алған.

5 - Июл үрүмчи вәқәси йүз бәргәндин кейин хитай даирилири узун йиллардин буян елип бериватқан милләтләр иттипақлиқ тәрбийисиниң йәнила купайә қилмайватқанлиқини һес қилип, уйғур елидики алий мәктәпләрдин башлап һәтта башланғуч мәктәпләргичә, қайтидин милләтләр иттипақлиқи тәрбийисини күчәйтиш паалийәтлирини елип бармақчи икән.

Шинхуа ториниң 17 - авғуст хәвиридин ашкарилинишичә,үрүмчидики мәктәпләрдә 1 - сентәбир оқуш башлиғандин башлап, хитай вә аз санлиқ балилири қол тутушуш паалийити, милләтләр иттипақлиқиға аит бир җүмлә сөз өгиниш һәрикити, милләтләр иттипақлиқиға аит бир һекайә ейтиш, милләтләр ара достлуқ совғиси бериш, һәр милләт балилири өз ‏- ара қучақлишишқа охшаш паалийәтләр шундақла мәхсус 5 - июл үрүмчи вәқәсини тонуш һәққидә мәхсус сиясий тәрбийиләр елип берилидикән.

Радиомизға кәлгән бәзи инкасларға қариғанда, гәрчә тәтил мәзгили болсиму уйғур елидики нурғун мәктәпләрдә оқутқучи, оқуғучилар қайтидин йиғивелинип сиясий өгинишкә уюштурулған.

Уйғур аптоном районлуқ маарип назарити, 5 - июл үрүмчи вәқәсидин кейин пәқәт үрүмчи шәһиридила әмәс, пүтүн уйғур елидики оттура, башланғуч мәктәпләргә мәхсус милләтләр иттипақлиқи дәрслики орунлаштуруш вә бу дәрсликни мәвсумлүк сиясий тәрбийә дәрслики емтиһан соалиниң 15%ини игиләйдиған асаслиқ пәнләр қатариға киргүзүшни бекиткән.

Һалбуки, чәтәлләрдики уйғур зиялийлири шундақла уйғур паалийәтчилири вә йәнә хитай димократчилириму 5 - июл вәқәсини дәл хитайниң милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси сияситиниң мәғлубийитини көрситип беридиған бир җанлиқ мисал дәп мулаһизә қилмақта.

Бу һәқтә дуня уйғур қурултийи тәтқиқат мәркизи мудири үмид агаһи әпәнди,хитайниң өз мәғлубийитини етрап қилмай, милләтләр иттипақлиқини һәм бу хил риал болмиған сиясий һәрикәтләрни күчәйтишкә урунуши, өз- өзини алдайдиған әхмиқанилиқ дәп оттуриға қойди.

Уйғур мәсилиси вә уйғурларниң сиясий иҗтимаий вәзийитини йеқиндин көзитип кәлгән,бейҗиң баһари жорнилиниң муһәррири хупиң әпәнди, хитайниң уйғур елиниң әсли ғоҗиси болған уйғурлар билән көчмән хитайларға йүргүзүватқан охшимиған сиясәтлири, шундақла хитай коммунист һөкүмитиниң уйғурлар үстидин елип бериватқан ассимилятсийә қилиш сиясити бу җайдики хитайлар билән уйғурларниң инақ өтәлмәйдиғанлиқидики әң негизлик сәвәб икәнликини оттуриға қойди.

Хупиң әпәндиниң қаришичә: "5 - июл вәқәсиниң өзи уйғур елидә параван җәмийәтниң мәвҗут әмәсликини, хитай һөкүмити бу вәқәни һәр қанчә гирим қилип көрсәтсиму, бу җайдики миллий мәсилиниң еғирлиқини,өзиниң уйғур аптоном районида йүргүзгән миллий аптономийә сиясити, миллий сиясәтлириниң мәғлуп болғанлиқини көрситип бәрди. Әлвәттә бу җайдики миллий тоқунушниму хитай һөкүмитиниң йиллардин бери елип бериватқан уйғур елини хитайлаштуруш, уйғур миллитини ассимилятсийә қилиш сиясәтлири кәлтүрүп чиқарған."

Хупиң әпәнди йәнә, "хитай һөкүмити болупму хитай һөкүмитиниң уйғур елигә хитай нопусини мәҗбурий йөткәп, әслидики земин игиси уйғурларниң өзиниң дөлитидә өз тилиниму ишлитәлмәйдиған, хизмәткә орунлишалмайдиған, көчмән хитайлардин төвән турмушта яшайдиған, әмма еғир бесимға дучар болуватқан бир орунға чүшүп қелиши әлвәттә 5 - июл вәқәсидәк күчлүк наразилиқ һәрикәтлирини мәйданға чиқармай қалмайду" дәп тәкитлиди.

Канада уйғур җәмийити рәиси руқийә ханим, хитай өзиниң сияситини өзгәртмәй туруп йәнила сәбий балиларғиму миләтләр иттипақлиқи тәрбийисини күчәп сиңдүрсиму, бу балилар учрайдиған охшимиған сиясәт, бәрибир уларни пәрқләндүрүп туриду шундақла уларниң һәқиқий дост болалмайдиғанлиқини бәлгиләйду дәп көрсәтти.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.