Түркийәдики пуқрави тәшкилатлар вә өктичи партийәләр «5-июл үрүмчи вәқәси» тоғрисида ипадә билдүрди

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-07-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
5-Июл үрүмчи қанлиқ вәқәсиниң 10 йиллиқини хатириләш мунасивити билән өткүзүлгән намайиштин көрүнүш. 2019-Йили 5-июл, әнқәрә.
5-Июл үрүмчи қанлиқ вәқәсиниң 10 йиллиқини хатириләш мунасивити билән өткүзүлгән намайиштин көрүнүш. 2019-Йили 5-июл, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

«5-Июл үрүмчи вәқәси» ниң 11-йиллиқини хатириләш мунасивити билән түркийәдики өктичи партийәләр вә пуқрави тәшкилатлар арқа-арқидин баянат елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур районидики қирғинчилиқ сияситигә болған наразилиқини билдүрди.

Түркийәдики нопузлуқ өктичи партийәләрдин «ийи» партийә рәһбири мәрал акшәнәр, сабиқ дөләт рәиси вә келәчәк партийәсиниң рәһбири әхмәт давутоғли вә саадәт партийәсиниң рәһбири тәмәл караманоғли қатарлиқлар тивиттерда «5-июл үрүмчи вәқәси» һәққидә баянат елан қилди вә бу вәқәдә қурбан болғанларни хатирилиди‌. Мәрал акшәнәр ханимниң тивиттерда еланға қилинған баянатида: «уйғур қериндашлиримизниң түрк юрти шәрқи түркистанда узун йиллардин буян учраватқан зулуминиң һесаби чоқум бир күни сорилиду,» дегән җүмлиләр ишлитилди.

«Ийи» партийәси вә йеңи қурулған келәчәк партийәси уйғурлар учраватқан етник қирғинчилиқни қаттиқ тәнқидләп келиватқан болуп, «5-июл үрүмчи вәқәси» партийә қурғучилири вә партийәниң рәсмий һесаблирида яд етилди. Келәчәк партийәсиниң қурғучилиридин сәлчук өздағ, милләт вәкили вә «ийи» партийәсиниң баянатчиси явуз аирлиоғли қатарлиқлар иҗтимаий алақә васитилиридә үрүмчи қирғинчилиқи тоғрисида баянат елан қилди.

Униңдин башқа җумһурийәт хәлқ партийәсидин, әнқәрә шәһәр башлиқи мәнсур явашму тивиттер һесабида «5-июл үрүмчи вәқәсидә шеһит болғанларни унтумиғанлиқини, шәрқий түркистандики қериндашлириниң кишилик һоқуқи вә әркинликиниң дәпсәндә қилиниватқанлиқини, зулум қилғучилардин чоқум һесаб сорилидиғанлиқини» ейтти.

Хитайниң уйғурларға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә вә етник қирғинчилиқ сиясәтлиригә қарита тәнқидләр өктичи сиясий күчләрниң инкасиға мәркәзлишип қалған болуп, һөкүмәт бешидики ақ партийә вә милләтчи һәрикәт партийәси уйғур мәсилисигә болған сүкүтини давамлаштуруп кәлмәктә. Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған даңлиқ журналист мәмәт ели үнал әпәндим һөкүмәт бешидики сиясий күчләрниң уйғур мәсилисидики позитсийәси һәққидә тохтилип, мундақ деди: «түркийә зулумға қарши турғанларға рәһбәрлик қилиши керәк иди, лекин қайтурулған инкаслар йетәрлик әмәс дәп ойлаймән. Һөкмәт бешида болушниң қийинчилиқини журналист болуш сүпитим билән тоғра чүшинимән. Лекин түркийә чоқум бир йол тапалайду вә бу җәһәттин хитайға қарши авазини күчәйтиши керәк дәп қараймән. Өктичи партийә лидирлири бу җәһәттин раһәт гәп қилалайду, лекин һөкүмәт бешида болуш қийин. Бирақ қийинчилиқта болсиму, рәҗәп таййип әрдоған вә һөкүмитиниң уйғур мәсилисидә позитсийәси ениқ болуши керәк. Һөкүмәт қилған ишларниң һәммисини хәлқиниң билиши натайин, бәлки уйғур мәсилисидә түркийә җумһурийити бәзи бир ишларни қиливатқан болуши момкин. Әгәр һөкүмәт бу җәһәттин тиришчанлиқ көрситиватқан болса, хәлқиниң ярдими вә қоллиши үчүн қилғанлирини ашкарилиши лазим. Түркийәниң шәрқий түркистандики зулумға техиму ениқ вә кәскин позитсийә билдүрүшини үмид қилимән.»

Түркийәниң охшимиған җайлирида «5-июл үрүмчи вәқәси» билән мунасивәтлик хатириләш паалийәтлири вә намайишлар орунлаштурулған болуп, «и һа һа», «түм яд», «мави мармара», «түрк очақлири», «камусән» қатарлиқ нопузлуқ пуқрави тәшкилатлар үрүмчи қирғинчилиқи тоғрисида хитайни қаттиқ тәнқид қилған. Үрүмчи қирғинчилиқида қурбан болғанларни хатирилигән.

Хитай әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиниң паалийәтлириму «5-июл үрүмчи вәқәси» ни хатириләш паалийәтлири билән биргә җанланған болуп, хитай әлчиханисиниң тивиттер һесабида әнқәрә шәһәрлик һөкүмити вә түркийәдики пуқрави тәшкилатларниң үрүмчи қирғинчилиқи тоғрисидики баянатлирини «ялғанчилиқ» билән әйиблигән. Зияритимиз давамида мәмәт үнал әпәндим хитайниң әнқәрә баш әлчиликиниң түркийәдики пуқрави тәшкилатлар вә сиясәтчиләрниң үрүмчи қәтлиами тоғрисидики баянатлирини ялғанчилиқ билән әйиблиши һәққидә көз қаришини оттуриға қоюп мундақ деди: «хитай мәнчә бу әсирниң әң чоң җаһангир дөлити. Хитай әлчиликлири пүтүн күчини ишлитип дуняда шәрқий түркистан билән мунасивәтлик кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қаритилған паалийәтләргә қарши чиқиватиду. Бу җәрянда йәрлик ахбарат васитилиридин үнүмлүк пайдилиниватиду. Коруна вабаси җәрянида хитай дипломатлири йәрлик ахбарат васитилиридә үзүлмәй хитайниң тәшвиқатини қилди. Униң үстигә программиларда улар шәрқий түркистан мәсилисидә көзимизниң ичигә қарап туруп ялған сөзләшни давамлаштурди. Телевизийә программилирида риясәтчиләр улардин тутамиға чиққудәк соал соралмиди. Бу мәсилидә уларниңму чүшәнчиси тәпсилий әмәс. Хитай әлчиликлириниң уйғур мәсилисигә сәзгүр йәрлик сиясәтчиләр вә журналистларға қарши тәшвиқат илип бериши, түркийәни өз ичигә алған дөләтләрниң йетәрлик инкас билдүрмәсликини мәнбә қилиду дәп қараймән. Мән мустәқил журналист болуш сүпитим билән бу мәсилә үстидә даим тохтилип келиватимән.»

-2009Йили 7-айниң 5-күни «шавгуән вәқәси» җавабкарлириға һечқандақ қануний тәкшүрүш йолға қоюлмиғанлиқи сәвәблик наразилиқ намайиши илип барған уйғурлар хитай һөкүмити тәрипидин қанлиқ бастурулған болуп, кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә муһаҗирәттики уйғурлар мәзкур вәқәни «үрүмчи қирғинчилиқи» дәп атап һәр йили хатириләп кәлмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт