Qazaqistanliq Uyghur islamjan türkiye chégrasida tosup qélin'ghan

Muxbirimiz gülchéhre
2019-03-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Qazaqistan puqrasi islamjan yaqupof oghli bilen .
Qazaqistan puqrasi islamjan yaqupof oghli bilen .
Social Media

Yéqinqi mezgillerde, Uyghurlarning xitay pasporti bilen türkiye chégrasigha kirish jeryanida tosalghulargha uchrighandin sirt, qazaqistan pasporti bolghan bir qisim Uyghurlarningmu oxshashla tosup qéliniwatqanliqi melum. Qazaqistan puqrasi islamjan yaqupof, 3 ay ilgiri türkiyege kélip orunlashqan ayali bilen jem bolush üchün, 9 yashliq oghlini élip 24-mart qazaqistan chégrasidin tosalghusiz ötküzülgen bolsimu, oylimighan yerdin istanbul ata türk ayroportida türk chégra saqchiliri uni tosup qalghan. Bu heqte muxbirimiz gülchéhre tepsiliy xewer béridu.

Istanbul ata türk ayroportidin biz bilen alaqileshken, islamjan yaqupof qazaqistanliq Uyghur bolup, u-24-mart küni ata türk ayroportida türkiyege kirgüzülmey tosup qélin'ghan. Hazir 20 din artuq tosup qélin'ghan bashqa dölet puqraliri bilen bir zalda yétiwatqinigha 3 kün bolghan islamjan özi tosup qélin'ghan bolsimu, emma bille kelgen oghlining türkiyege kirishige yol qoyulghanliqini bildürdi. 

Islamjanni tosup qalghan türkiye tamozhna xadimlirining ilgiri sürüshiche, islamjanning türkiyege kirgüzülmeslikige uning pasportigha "Térrorluq gumandari" dégen belge qoyulghanliqi seweb bolghan iken. Islamjan özining ilgiri bir qanche yil norwégiyede yashash jeryanida shu jaydiki Uyghur teshkilatlirining pa'aliyetlirige aktip qatnashqanliqi seweblik qazaqistan bixeterlik tarmaqlirining so'al soraq we parakendichiliklirige uchrap kelgen iken.

Buningdin 3 ay ilgiri, yeni bultur 12-ayda qazaqistandin türkiyege kelgen islamjanning ayali muyesser ürümchilik bolup, gerche u qazaqistan puqrasi islamjan bilen toy qilip 10 yildin béri qazaqistanda yashawatqan bolsimu, lékin hazirgha qeder uning puqraliq iltimasi ret qilinip kelgen. U yéqinqi künlerde, qazaqistanda turuwatqan xitay pasportigha ige Uyghur we qazaqlarningmu qayturuluwatqanliqi seweblik, pasportining waqti toshushqa 3 ay qalghanda türkiyege kelgen iken. 

Muyesser gerche 9 yashliq oghli bilen salamet jem bolghan bolsimu, lékin yoldishigha qazaqistan da'irilirining "Térror gumani" ni téngishining asassiz ikenlikini we uning qazaqistan'gha qayturulmasliqi üchün barliq amalini qiliwatqanliqini bildürdi. 

Yawropada Uyghur we qazaqlarning xitayning jaza lagérlirigha qamilip zulum chékiwatqanliqini ispatliq anglitiwatqan lagér shahiti ömer bék'ali, xuddi islamjan'gha oxshashla qazaqistanda bixeter yashiyalmighanliq sewebidin türkiyege kelgen qazaqistan puqrasidur. Téléfon ziyaritimizni qobul qilghan ömer bék'ali özining islamjan bilen qazaqistandin tartip tonushidighanliqini, a'iliwi dostlardin ikenlikini bildürdi we uning intayin diyanetlik, qiyinchiliqqa uchrighanlarni körse yardimini ayimaydighan yaxshi insanliqigha, shundaqla "Térror gumani" bilen tosup qélinishining "Bir töhmet" ikenlikige shexsen özi guwahliq bérishke teyyarliqini bildürdi. 

Biz yene islamjan ilgiri norwégiyede yashighan mezgilide eza bolghan we pa'aliyetlirige qatnashqan, norwégiye Uyghur komitétining eyni waqittiki re'isi semet abladin, islamjan yaqupof heqqide soriduq.

Semet abla ependi özining islamjan yaqupof bilen 2004-yili u norwégiyege kélip Uyghurlar bilen alaqileshkendin kéyin tonushqanliqi we u norwégiyede Uyghur jama'iti bilen intayin éjil ötüp, norwégiye Uyghur komitéti uyushturghan pa'aliyetlerge intayin aktipliq bilen qatnashqanliqini bildürdi. Semet ependining qeyt qilishiche islamjan norwégiyede yashighan mezgilide héchqandaq qanunsiz bir pa'aliyet yaki teshkilatqa qatnashmighan, 2008-yilliri toy qilish üchün norwégiyedin qazaqistan'gha qaytip ketken. 

Islamjan yaqupof, qazaqistandin türkiyege kirgüzülmey chégrada tutup qélin'ghan tunji Uyghur emes, türkiye chégra bashqurush tarmaqliri buning aldida, lagérlar heqqide guwahliq bergüchi shahit ömer bék'alining ayali roshen'gül we ikki yashliq oghli muhemmet, bultur 16-séntebir qazaqistandin türkiyege kirishide, istanbul ayrodromidiki türkiye köchmenler ishliri xadimliri, ularni, "Pasporti yalghan" dégen guman bilen tutup qalghan we bu dunya metbu'atida ghulghula qozghap 3 kündin kéyin ular türkiyege kirgüzülgen idi.

Islamjanning chégrada tosup qélin'ghanliqidin xewer tépip uning türkiyege kirishi we a'ilisining jem bolushi üchün yol méngiwatqan, türkiyediki sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan ependining bildürüshige qarighanda, xitay pasportigha ige Uyghurlardin bashqa qazaqistandiki qismen pa'aliyetchan Uyghurlarningmu yéqindin buyan asassiz we ispatsiz halda "Térror gumandari" dégen katégoriyege kirip qélishi tunji qétimliq ish emes iken. Hidayetulla ependining islamjan heqqide igiligen uchurlirigha we uning térrorluq bilen alaqisiz bir insan ikenliki heqqide igiligen delillirige qarighandimu, buni xitay hökümitining Uyghurlarning bashqa döletlerdimu panahlinalmasliqi we erkin heriket qilalmasliqi üchün biwasite we wasitilik ishlitiwatqan tedbirlirining biri dep chüshinishke bolidiken. 

Melum bolushiche, xitay hökümiti qazaqistandin Uyghurlarning xitaygha qarshi siyasiy heriketlirige yol qoymasliqni izchil telep qilip kéliwatqan bolup, ikki dölet atalmish "Üch xil küchlerge" ortaq qarshi turush pütüshimi hasil qilghan idi.

Toluq bet