Korladiki közge körün'gen aka-uka tijaretchiler tutqun qilinip, mal bisati tonglitilghan

Muxbirimiz gülchéhre
2019-08-21
Élxet
Pikir
Share
Print
"Shinjang rozi haji soda cheklik shirkiti", "Korla chilanbagh öy-mülükchilik shirkiti" ning xojayini 43 yashliq rozihaji hemdul ependi.
"Shinjang rozi haji soda cheklik shirkiti", "Korla chilanbagh öy-mülükchilik shirkiti" ning xojayini 43 yashliq rozihaji hemdul ependi.
RFA/Gülchéhre

Xitay hökümitining Uyghur élide élip bériwatqan her qétimliq basturush heriketliride Uyghur puldarliri we igilik tikligüchilirining basturush obyékti bolup kéliwatqanliqi melum. Bolupmu xitay hökümiti lagérlarni qurup Uyghur we bashqa musulman xelqlerni keng kölemde tutqun qiliwatqan yéqinqi ikki yil mabeynide sewebsizla tutqun qilinip lagérgha élip kétilgen, hetta mexpiy türde késilgen puldar Uyghurlarmu az emes. Mana mushu tutqun qilin'ghan Uyghur tijaretchiler sandan'gha yéqinda yene ikki Uyghur bayning ismi qoshuldi.

Ular "Shinjang rozi haji soda cheklik shirkiti", "Korla chilanbagh öy-mülükchilik shirkiti" ning aka-uka lidérliri 43 yashliq rozihajim hemdul bilen 37 yashliq memet hemdullardur. Ular korla shehirining lengger yézisida tughulghan bolup, yéqinqi 10 yilda téz sür'ette ronaq tapqan we közge körün'gen Uyghur karxanichilardin hésablinidiken.

Ularning bir inisi ömerjan hemdul nöwette türkiyede oqushini dawam qiliwatqan bolup, u 2016-yili tetilde yurtigha tughqan yoqlap barghandin kéyin türkiyege qaytip kelgen iken. Shuningdin kéyin, yeni 2017-yili öktebirdin kéyin uning akiliri we a'ilisi bilen bolghan alaqisi üzülüp qalghan iken. Emma u a'ilisidikilerni dawamliq sürüshte qilishni toxtatmighan. U yéqinda akisining shirkitide xizmet qilghan bir xitaydin akisi rozihajining 25 yil késilgenliki heqqide uchur alghan. Buning bilen u ikki akisi we a'ilisidikilerning ziyankeshlikke uchrash ehwalini dunyagha anglitish qararigha kelgen.

Xitayning melum shehiridin ömerjan'gha akilirining uchurini yetküzgüchi xitay uninggha "Hazir Uyghur baylarning hemmisi türmide, qoyup bériliwatqanlar sap ayallar, emma erler asasen késiliwatidu, lagérdin chiqalighini yoq, hökümet ularning mal-mülüklirini pütünley tonglitiwetti. . ." dégen.

Xitayning tordiki uchur arxipliridin roza haji we memet hemdullar qurghan öy-mülük shirketlerning tor betlirini, shirketlirini tizimgha aldurghan waqitlirini we munasiwetlik ispatlirini hazirmu tapqili bolidu. Bolupmu ularning köp qewetlik qilip korlaning könchi derya boyigha zamaniwi shekilde saldurghan chilanbagh sariyi korla shehiridiki meshhur qurulushlardin hésablinidiken.

Chilanbagh sariyi 2016-yilning axirliri emdila pütüp bazargha sélinishigha rozihaji ürümchide sewebsiz tutqun qilinip, kéyin korlagha yötkep kélin'gen we lagérgha qamalghan. Uningdin ikki-üch ay kéyinla inisi we shériki memet hemdulmu tutqun qilin'ghan.

Ularning türkiyediki inisi ömerjan chong akisi rozi hajining 25 yil késilgenlikidin xewerdar bolghan bolsimu, emma kichik akisining tutulghandin kéyinki ehwalidin xewersiz iken. Ömerjan yene ikkila akisining 4 tin perzenti barliqini, ulardin we yashinip qalghan apisidin héchqandaq xewer alalmighanliqini éytti.

Ömerjanning bildürüshige qarighanda, rozihajining ürümchide, korlada, aqsuda we xotendimu tarmaq shirketliri bar bolup, aka-ini ikkilisi asasen öy-mülükchiliki bilen shughullan'ghan iken. Ular tutqun qilin'ghanda xotende zor meblegh bilen intayin chong kölemlik bazar qurulushi we bügürde yene bir a'ililikler rayoni qurulushi élip bériliwatqan iken.

Bu aka-ini baywetchilerning yene ürümchi, korla qatarliq jaylarda 10 din artuq dacha we öy-zéminliri bar iken. Undin bashqa ularning qorghan, jewher, bodun, qel'e qatarliq réstoranlirimu taza rawaj tapqan bolup, nöwette ularning bu köchmes mülükliridin bashqa qolidiki 3-4 yüz milyon yüen banka hésabati pütünley tonglitilghan iken.

Ömerjan hemdul akisi rozihaji we memet hemdullarning héchqachan jinayet ötküzüp baqmighanliqi, ularning sezgür we nahayiti éhtiyatchan kishiler ikenlikini tekitlidi. U xitay da'irilerning Uyghur baylirigha ziyankeshlik qilishta peqet bahane tapalmighanda ularning saxawetchilik ishliridin qusur izdeydighanliqini otturigha qoyup, da'irilerning peqet akilirining mal-mülkini igilesh meqsitide ularning mekteplerge pul i'ane qilghanliqlirini bahane qilip turup tutqan bolushi mükinlikini ilgiri sürdi.

"Aqsu axbarat tori" qatarliqlardin ashkarilinishiche, da'iriler rayonda lagérlarni qurush bilen oxshash mezgillerde merkezning bir tutash buyruqi boyiche, iqtisadni omumyüzlük tekshürüsh xizmitini bashlatqan iken. Buningda herqaysi nahiye we sheherlerdiki karxana orunliri hemde yekke tijaretchiler qattiq intizam astida özlirining xususiy bayliqining tepsiliy ehwalini alaqidar jedwel boyiche toldurup, munasiwetlik hökümet orunlirigha tapshurghan. Buning orunlinish nisbiti yüz pirsentke yetken iken.

Yéqindin buyan Uyghur diyaridiki puldar Uyghurlarning qamaqqa élinishi we ularning mal-mülkining musadire qilinishi heqqidiki uchurlar köplep ashkarilanmaqta. 2017-Yilidin buyan radiyomizda Uyghur diyaridiki elsöyer sodigerlerdin ghuljadiki dangliq saxawetchi nurtay haji, sadiqjan saqihaji qatarliqlarning tutqunda ikenliki, dangdar baylardin yene yaqup haji bilen sélim hajilarning késiwétilgenliki, saxawetchi, döletlik ikkinchi derijilik psixik meslihetchi, intil mektipining qurghuchisi ablet abdullaning 17 yil késilgenliki, qeshqerdiki soda-sana'etchiler birleshmisining re'isi abdujélil hajimning 18 yil késilgenliki, semen méhmanxanisining sahibi ibrahim semenning tutqunda ikenliki, ghuljadiki dangliq saxawetchi abdughappar abdurusulning ölümge höküm qilin'ghanliqi heqqide xewerler bérilgen idi.

Toluq bet